Người thừa kế châu Âu hồi sinh vinh quang những chiếc xe Mỹ bị lãng quên
25/09/25
 |
| Nicola Bulgari trong chiếc Buick 96S Sport Coupe đời 1935, một trong những chiếc xe yêu thích nhất trong bộ sưu tập của ông. |
Từ rạp chiếu phim ngoài trời đến ngôi đền xe cổ
Trên mảnh đất rộng lớn của rạp chiếu phim ngoài trời Boulevard Drive-In Theater xưa tại Allentown, bang Pennsylvania, màn hình khổng lồ vẫn đứng sừng sững. Trong nhiều thập kỷ giữa thế kỷ 20, nơi đây là một biểu tượng của văn hóa xe hơi Mỹ, nơi những rạp chiếu ngoài trời, ngân hàng drive-through, hiệu thuốc, siêu thị và cả tiệm giặt khô gắn liền với hình ảnh xe hơi len lỏi vào đời sống hằng ngày.
Rạp Boulevard đóng cửa từ những năm 1980, sau khoảng 40 năm hoạt động. Nhưng ngày nay, khách đến vẫn nhận ra dấu ấn đặc biệt: những con đường nhỏ quanh co, uốn lượn như đường thử nghiệm xe hơi, cùng một trạm xăng Sinclair cổ điển với logo khủng long phát sáng. Toàn bộ khuôn viên nay trở thành NB Center for American Automotive Heritage – “ngôi đền” xe hơi cổ do Nicola Bulgari, phó chủ tịch hãng trang sức Bulgari, sáng lập.
Hơn một thập kỷ qua, Nicola Bulgari, 84 tuổi, đã đầu tư ít nhất 10 triệu USD để biến nơi đây thành bảo tàng xe cổ tư nhân với khoảng 200 chiếc xe Mỹ từ thập niên 1920 đến giữa những năm 1950. Khoảng 100 xe khác vẫn được lưu giữ ở Ý. Bộ sưu tập chủ yếu là những dòng xe “bình dân” xưa: Chrysler, Chevrolet, Nash, Oldsmobile, Studebaker, đặc biệt là Buick – thương hiệu ông yêu thích.
Tầm nhìn của một nhà sưu tầm khác biệt
Không giống nhiều nhà sưu tầm châu Âu thường săn tìm Ferrari, Rolls-Royce hay Bugatti, Bulgari chọn hướng đi riêng: phục dựng lại những mẫu xe Mỹ từng gắn liền với tầng lớp trung lưu. Ông nói: “Người ta hỏi tôi sao không sưu tầm Ferrari. Tôi trả lời: có quá nhiều người sưu tầm Ferrari rồi, họ không cần tôi. Nhưng những chiếc xe Mỹ này thì cần.”
Trong kho xe, ông thuộc nằm lòng từng chi tiết: từ chiếc Buick 96S đời 1934 với động cơ “êm ái bền bỉ không đối thủ”, chiếc Nash 1941 có hàng ghế sau biến thành giường, đến Buick Woody 1948 thân gỗ tro và gỗ gụ. Đặc biệt, mẫu Chrysler Airflow Coupe 1934 là minh chứng cho xu hướng khí động học ảnh hưởng từ ngành hàng không, mà nhà phát minh Orville Wright cũng góp mặt trong đội ngũ thiết kế.
Đối với Bulgari, bộ sưu tập này không chỉ là thú chơi cá nhân mà còn là “lịch sử của giai đoạn vàng son nhất của ô tô Mỹ”.
Bảo tồn di sản bị bỏ quên
Khác với xe sang châu Âu, giá trị thương mại của những mẫu xe Mỹ trung lưu này không cao. Một chiếc thường chỉ có giá khoảng vài chục nghìn USD – tương đương giá xe mới hiện nay – trong khi chi phí phục dựng có thể gấp năm lần. Vì thế, “khả năng tồn tại của chúng rất thấp”, theo Jonathan Klinger, giám đốc điều hành NB Center, người từng làm chuyên gia xe cổ tại Hagerty.
Tuy vậy, Bulgari vẫn kiên trì. Nhiều xe trong bộ sưu tập được mượn để trưng bày tại các bảo tàng lớn như MoMA hay Frick Collection. Tại triển lãm Pebble Beach Concours d’Elegance, chiếc Nash Ambassador 1934 của ông giành giải nhì hạng mục.
Giới chuyên môn đánh giá cao sự “khác biệt” của bộ sưu tập này. Nhà sử học Ken Gross nhận xét: “Ông ấy đã hồi sinh những chiếc xe mà các nhà sưu tầm khác gần như lãng quên. Nhờ đó, công chúng có cơ hội thấy lại những mẫu xe hiếm hoi.”
Đam mê khởi nguồn từ tuổi thơ
Bulgari lớn lên ở Rome sau Thế chiến II. Trong bối cảnh thành phố hoang tàn, ông lần đầu thấy những chiếc xe Mỹ tại Lugano, Thụy Sĩ năm 1946, khi mới 5 tuổi. Ông nhớ lại: “Thật choáng ngợp!” Từ đó, niềm say mê nhen nhóm: chiếc Buick đồ chơi đầu tiên, rồi giấc mơ được ngắm Chrysler 1953 tại đường đua Mille Miglia, dù xung quanh là Ferrari, Jaguar hay Mercedes.
Theo Bulgari, “xe Mỹ có phong cách mà xe châu Âu không có. Sự cạnh tranh khốc liệt và thị trường rộng lớn khiến động cơ, hộp số, khung gầm và cả công nghệ luyện kim đều vượt trội.”
Kết hợp bảo tàng và xưởng phục chế
Để duy trì bộ sưu tập, Bulgari đã thâu tóm nhiều xưởng phục chế thủ công tại địa phương, giữ nguyên nhân sự và máy móc. Trong đó có Hyde Villa Machine Shop với hơn 50 năm hoạt động, hay Precision Motor Cars của Keith Flickinger – nay là giám đốc điều hành NB Center.
Hệ thống xưởng này trở thành nơi vừa phục chế xe cổ, vừa đào tạo thế hệ mới. Sinh viên từ Pennsylvania College of Technology, Đại học Lehigh hay McPherson College (ngôi trường hiếm hoi cấp bằng cử nhân phục chế ô tô) đến thực tập, học cách chế tác bánh gỗ cho Studebaker thập niên 1920 hay làm lại thảm sàn của Nash thập niên 1930 bằng khuôn silicon và urethane.
Các chuyên gia như Jon Haring – quản lý phục chế, hay Brad Danish – thợ bọc ghế, dành hàng tháng để khôi phục từng chi tiết. Điển hình là chiếc Lincoln Zephyr Convertible 1939: phần ghế da nứt nẻ được tháo rời, làm mềm, rồi khâu lại theo đúng lỗ chỉ nguyên bản.
Truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ
Ngoài mục tiêu lưu giữ lịch sử, Bulgari muốn “tạo nên thứ gì đó lan tỏa, khiến người khác cũng muốn cứu lấy những chiếc xe cùng thời.”
Điều này đã thành hiện thực. Hai kỹ sư trẻ tại NB Center – Anthony Maguschak (23 tuổi) và Johnathan Trumbo (25 tuổi) – đều tự mua xe cổ để phục chế. Anthony chọn Buick Special 1939, còn Johnathan sở hữu Ford Model A Pickup 1931. Johnathan chia sẻ: “Bạn bè tôi mê công nghệ hay điện tử, còn tôi chọn xe cổ. Và họ cũng thấy điều đó rất thú vị.”
Di sản sống động
So với bộ sưu tập của Jay Leno hay Ralph Lauren, xe của Bulgari ít nổi tiếng và ít xa xỉ hơn, nhưng lại có chủ đề rõ ràng và giá trị lịch sử đặc biệt. Ông không đơn thuần cất giữ, mà còn khôi phục, vận hành và chia sẻ di sản ấy với cộng đồng.
Trên nền đất từng là rạp chiếu phim ngoài trời, giờ đây, NB Center giống như một ngôi làng xe hơi thu nhỏ, nơi quá khứ được thổi hồn sống động qua tiếng máy nổ rền vang và mùi da, gỗ, kim loại.
Bulgari nói: “Ngay cả khi một người chỉ phục chế được một chiếc trong đời, họ cũng đã cứu vãn một phần lịch sử.” Đó chính là triết lý của một doanh nhân châu Âu dành cả tâm huyết để lưu giữ tinh hoa nước Mỹ.
shared via nytimes,
