Khi sân khấu khu vực lao đao, vẫn có những nhà hát đi ngược dòng
17/12/25
 |
| Vở nhạc kịch Sweet Charity khép lại mùa diễn đầu tiên của Gulfshore Playhouse tại địa điểm mới. Ảnh: Scott McIntyre |
Sân khấu kịch khu vực tại Mỹ đang trải qua giai đoạn đặc biệt khó khăn. Sau đại dịch, nhiều nhà hát buộc phải giảm số vở diễn, cắt nhân sự và thường xuyên thâm hụt ngân sách. Tuy nhiên, trong bức tranh ảm đạm đó, vẫn có những điểm sáng hiếm hoi: một số nhà hát không những trụ vững mà còn tăng trưởng mạnh mẽ, phá kỷ lục doanh thu và mở rộng quy mô.
Naples, bang Florida, và Milwaukee, bang Wisconsin, là hai thành phố rất khác nhau về địa lý, chính trị lẫn nhân khẩu học. Nhưng tất cả có một điểm chung đáng chú ý: đều là nơi đặt trụ sở của những nhà hát khu vực đang “thách thức quy luật suy thoái” của ngành sân khấu Mỹ.
Bức tranh chung: Ngành sân khấu Mỹ đang “đau” thật sự
Theo dữ liệu từ SMU DataArts – trung tâm nghiên cứu nghệ thuật và văn hóa quốc gia thuộc Đại học Southern Methodist – ngành sân khấu Mỹ đang chịu tổn thất nặng nề hơn nhiều lĩnh vực nghệ thuật khác.
Từ năm 2023–2024, lượng khán giả đến rạp giảm 19%, trong khi doanh thu sụt tới 37%. Sau giai đoạn hồi phục ngắn ngủi hậu đại dịch, sân khấu lại rơi vào “đợt trũng” thứ hai. Theo bà Jen Benoit-Bryan, giám đốc điều hành SMU DataArts, “mọi tổ chức nghệ thuật đều đang gặp khó, nhưng sân khấu là lĩnh vực bị tổn thương nặng nhất”.
Trong bối cảnh đó, việc một số nhà hát vẫn liên tục kín chỗ, cân đối ngân sách và huy động được hàng chục triệu USD cho các dự án xây dựng là điều khiến giới quan sát không khỏi đặt câu hỏi: họ đã làm khác đi điều gì?
Hai mô hình thành công: Milwaukee Rep và Gulfshore Playhouse
Tại Milwaukee, Milwaukee Repertory Theater vừa hoàn thành giai đoạn đầu của dự án cải tạo trị giá 80 triệu USD, biến một nhà máy điện cũ bên sông Milwaukee thành tổ hợp sân khấu ba khán phòng hiện đại. Vở diễn đầu tiên trên sân khấu chính sau cải tạo – Come From Away – đã trở thành vở có doanh thu cao nhất trong lịch sử 71 năm của nhà hát.
Trong khi đó, tại Naples, Gulfshore Playhouse bước vào mùa diễn thứ hai tại cơ sở mới, cũng trị giá 80 triệu USD, với mặt tiền cong gợi hình ảnh cát biển vùng vịnh Mexico. Vở Irving Berlin’s White Christmas đang được trình diễn tại đây liên tục phá kỷ lục bán vé, mỗi đêm đều có danh sách chờ mua vé.
Trong khi cả ngành đang thắt lưng buộc bụng, cả hai nhà hát này đều hoạt động vượt công suất.
“Ưu tiên khán giả” – Triết lý tưởng như cũ nhưng đang phát huy hiệu quả
Kristen Coury, Giám đốc điều hành kiêm Giám đốc nghệ thuật của Gulfshore Playhouse, miêu tả triết lý tổ chức chương trình của mình bằng hai từ ngắn gọn: “up and known” – tươi sáng và quen thuộc.
Theo bà, sân khấu Mỹ hiện nay có không ít tác phẩm mang tinh thần “dạy đời”, sẵn sàng làm khán giả khó chịu để truyền tải thông điệp. Gulfshore đi theo hướng ngược lại.
Coury nói: “Cam kết đầu tiên của tôi là với khán giả. Mọi người không muốn bỏ tiền cho một vở mà họ nghĩ là mình sẽ không thích.”
Tại Milwaukee Rep, quan điểm cũng tương tự, dù cách tiếp cận khác nhau. Giám đốc nghệ thuật Mark Clements thẳng thắn: “Chúng tôi thực sự thích khán giả của mình. Chúng tôi không cố gắng lên lớp hay giảng đạo.”
Những điểm chung của các nhà hát đang phát triển
Dù mỗi nhà hát có hoàn cảnh riêng, các chuyên gia nhận thấy một số đặc điểm lặp lại ở những đơn vị đang thành công:
Thứ nhất, họ hoạt động trong những cộng đồng có đời sống văn hóa ít cạnh tranh hơn so với các đô thị lớn như New York hay Los Angeles, nhờ đó giữ được vị thế trung tâm sinh hoạt văn hóa.
Thứ hai, họ ưu tiên câu hỏi “khán giả muốn xem gì?” hơn là “nghệ sĩ muốn khán giả xem gì để tốt cho họ”.
Thứ ba, họ hưởng lợi từ việc không đóng cửa quá lâu trong đại dịch, giúp duy trì thói quen đi xem kịch của công chúng.
Hai chiến lược trái ngược trong đại dịch cùng dẫn đến thành công
Điều thú vị là Gulfshore và Milwaukee Rep lại chọn hai chiến lược hoàn toàn khác nhau khi đại dịch bùng phát.
Gulfshore cắt giảm tới 75% nhân sự, tập trung giữ nguồn lực cho ngày tái mở cửa. Trong khi đó, Milwaukee Rep giữ lại 95% nhân viên, chấp nhận chi phí lớn để tránh mất nhân tài và sẵn sàng khởi động lại sớm.
Milwaukee Rep thậm chí còn tổ chức biểu diễn khi hầu hết các nhà hát trên toàn quốc vẫn đóng cửa. Theo giám đốc điều hành Chad Bauman, đây là “con đường rất khác so với phần còn lại của ngành”.
Hậu thuẫn tài chính: Yếu tố không thể thiếu
Naples là thành phố nhỏ nhưng giàu có, với mật độ cựu CEO cao hiếm thấy. 90% ngân sách gây quỹ của Gulfshore đến từ cá nhân, trong đó cặp vợ chồng Jay và Patty Baker đóng góp tới 20 triệu USD.
Milwaukee, dù mang dáng dấp thành phố công nghiệp truyền thống, vẫn duy trì được mạng lưới doanh nghiệp lớn. Ngân hàng Associated Bank đã tài trợ 10 triệu USD cho dự án cải tạo và đặt tên cho tổ hợp nhà hát.
Cả hai dự án xây dựng đều từng bị thiên tai tàn phá nghiêm trọng, nhưng cuối cùng vẫn vượt qua.
Lập chương trình cân bằng giữa giải trí và chiều sâu
Gulfshore mỗi mùa diễn 7 vở. Trên sân khấu chính, nhà hát chọn các nhạc kịch kinh điển như Anything Goes, Sweet Charity, xen kẽ các vở ăn khách như Dial M for Murder hay Noises Off. Song song đó, sân khấu nhỏ vẫn dành chỗ cho những tác phẩm nặng ký như The Lehman Trilogy hay Lady Day at Emerson’s Bar and Grill.
Coury nói: “Câu hỏi đầu tiên của tôi luôn là: vở này có hay không? Không phải nó dạy bài học gì, cũng không phải nó gắn với chương trình nghị sự nào.”
Milwaukee Rep, với ngân sách 17 triệu USD và 125 nhân viên, sản xuất tới 12–13 vở mỗi năm, từ kịch kinh điển, tác phẩm đoạt Pulitzer cho đến kịch mới thử nghiệm, đồng thời duy trì được hơn 14.000 khán giả đăng ký dài hạn.
Công thức “không quá đà”
Ba mục tiêu của Milwaukee Rep – giải trí, khơi gợi suy nghĩ và truyền cảm hứng – được treo thành biểu ngữ lớn trong khuôn viên nhà hát.
Theo Chad Bauman, nhiều nhà hát gặp khó vì “xoay quá đà” về một hướng duy nhất. Trong khi đó, Milwaukee Rep cố gắng giữ sự cân bằng.
Ông nói: “Bí quyết nằm ở chỗ khán giả cảm thấy họ luôn được thưởng thức thực đơn đa dạng, không bị áp đặt, không bị xem thường.”
Trong bối cảnh sân khấu Mỹ vẫn đang chật vật tìm đường sống, những nhà hát như Gulfshore Playhouse và Milwaukee Repertory Theater cho thấy rằng: khi biết lắng nghe khán giả, quản trị thận trọng và không đánh mất tham vọng nghệ thuật, sân khấu khu vực vẫn có thể không chỉ tồn tại mà còn thịnh vượng.
shared via nytimes,
