Ảnh con trên mạng và cơn ác mộng deepfake AI
12/08/25
Sự bùng nổ của các ứng dụng AI tạo ảnh giả khiêu dâm, cùng nhiều lo ngại về quyền riêng tư khác, đang khiến “sharenting” thói quen chia sẻ ảnh con cái trên mạng trở nên rủi ro hơn bao giờ hết.
Khi ảnh trẻ em trên mạng trở thành nguyên liệu cho AI
Mùa hè năm ngoái, tôi và vợ ở độ tuổi trung niên chào đón một bé gái xinh xắn. Hàng nghìn người theo dõi tôi trên Instagram và các ứng dụng khác vẫn chưa biết đến tin vui này. Không phải vì tôi “mất tích” trên mạng xã hội, mà bởi tôi quyết định không đăng bất kỳ bức ảnh nào của con lên mạng một lựa chọn ngày càng phổ biến giữa thời kỳ trí tuệ nhân tạo bùng nổ.
Từ lâu, phụ huynh tranh luận về rủi ro và lợi ích của việc đăng ảnh con mình lên mạng. Nhưng khi mạng xã hội trở thành một phần của đời sống, “sharenting” gần như thành chuẩn mực. Theo nghiên cứu, chỉ khoảng 25% phụ huynh không chia sẻ ảnh con vì lo ngại kẻ xấu hoặc doanh nghiệp thu thập dữ liệu cá nhân.
Giờ đây, một mối nguy mới khiến nhiều người, trong đó có tôi, gia nhập nhóm “không bao giờ đăng”: các ứng dụng có khả năng tự động tạo ảnh khỏa thân giả (deepfake nudes) từ bất kỳ khuôn mặt nào nhờ AI tạo sinh - công nghệ đứng sau các chatbot nổi tiếng. Những ứng dụng “nudifier” này rẻ, dễ dùng, thậm chí có bản dùng thử miễn phí, và đang lan rộng đến mức học sinh cũng sử dụng. Với nạn nhân, việc ảnh khỏa thân giả bị phát tán gây tổn thương tinh thần tương đương ảnh thật. Dù luật liên bang mới đã hình sự hóa hành vi đăng ảnh khỏa thân giả không được đồng thuận, vẫn không có gì ngăn cản người ta sử dụng các ứng dụng này. Hàng chục trang web nudifier đang thu về hàng triệu USD mỗi năm.
Alexios Mantzarlis, đồng sáng lập chuyên trang công nghệ Indicator, đơn vị từng điều tra 85 website loại này, cảnh báo: “Chúng xuất hiện ở khắp nơi. Bất kỳ đứa trẻ nào có internet đều có thể là nạn nhân hoặc thủ phạm.”
Ngoài deepfake, còn nhiều nguy cơ khác từ việc đăng ảnh, như lộ thông tin cá nhân nhạy cảm của trẻ cho kẻ xấu khai thác, đủ để khiến phụ huynh chùn bước.
Bài viết này không nhằm lên án cha mẹ chia sẻ ảnh con - cá nhân tôi vẫn thích ngắm ảnh trẻ em của người khác trên mạng mà là hướng dẫn để cân nhắc trước khi nhấn nút “đăng”.
Sự trỗi dậy của deepfake và ứng dụng “nudifier”
Chỉnh sửa ảnh để tạo ảnh khỏa thân giả không phải chuyện mới. Nhiều năm qua, các phần mềm như Photoshop đã làm được, nhưng đòi hỏi thời gian và kỹ năng, nên nạn nhân thường là người nổi tiếng. Giờ đây, AI rút ngắn toàn bộ quy trình xuống vài cú click: chỉ cần tải ảnh lên một website, trả tiền qua thẻ tín dụng hoặc tiền mã hóa để đổi lấy token, và lập tức nhận được ảnh khỏa thân giả.
Luật liên bang mới - Đạo luật “Take It Down” do Tổng thống Trump ký - coi việc phát tán deepfake khiêu dâm không đồng thuận là tội phạm và buộc mạng xã hội gỡ bỏ. Tuy nhiên, luật không cấm doanh nghiệp cung cấp chính các ứng dụng nudifier. Một số bang Mỹ đang bàn luật cấm hoàn toàn loại ứng dụng này, nhưng thực thi sẽ khó khăn vì nhiều nhà phát triển đặt máy chủ ở nước ngoài.
Nói cách khác: bất kỳ ai cũng có thể dễ dàng dùng ảnh trẻ em để tạo ảnh giả và giữ riêng, không ai hay biết.
Một trang web tôi tìm hiểu cho phép dùng thử miễn phí để “cởi đồ kỹ thuật số” một người trong ảnh; sau đó, gói thuê bao 49 USD/tháng cho 600 lượt, tương đương 8 cent/ảnh. Ngoài ảnh, ứng dụng còn tạo cả hoạt hình khiêu dâm. Mantzarlis ước tính doanh thu các trang nudifier vào khoảng 36 triệu USD/năm, dựa trên dữ liệu truy cập.
Tình trạng này nghiêm trọng đến mức Meta đã kiện một nhà phát triển ở Hong Kong, cáo buộc quảng bá ứng dụng nudifier lách được hệ thống phát hiện quảng cáo của Facebook và Instagram. Meta cũng chia sẻ thông tin về các ứng dụng này với Tech Coalition’s Lantern Program nhóm bao gồm Google, Microsoft nhằm bảo vệ trẻ em khỏi lạm dụng tình dục trực tuyến.
Nhưng như Josh Golin, giám đốc điều hành Fairplay for Kids, chỉ ra: “Học sinh trong trường biết rõ những ứng dụng nổi tiếng này. Chúng tôi nghe giáo viên và quản trị viên nói chuyện này xảy ra thường xuyên.”
Tại một trường trung học ở Iowa mùa xuân năm ngoái, học sinh báo cáo với ban giám hiệu rằng bạn cùng lớp đã dùng nudifier để tạo ảnh khỏa thân giả của họ. Ở Minnesota, trước tình trạng tương tự, các nhà lập pháp đã đề xuất luật nhắm trực tiếp vào công ty cung cấp nudifier.
Điều này đồng nghĩa: kẻ xấu có thể sao chép ảnh con bạn từ tài khoản mạng xã hội để đưa vào nudifier, hoặc lén chụp khi gặp ngoài đời. Cách duy nhất tránh nguy cơ đầu tiên là không đăng ảnh lên mạng.
Tài khoản riêng tư - giải pháp chưa hoàn hảo
Nếu vẫn muốn chia sẻ ảnh, phụ huynh có thể giảm rủi ro bằng cách chỉ đăng trong tài khoản riêng tư giới hạn bạn bè, gia đình. Tuy nhiên, đây không phải “lá chắn” tuyệt đối, bởi kẻ xấu thường quen biết nạn nhân. Sarah Gardner, sáng lập tổ chức Heat Initiative, cảnh báo: “Chỉ vì tài khoản riêng tư không có nghĩa là người quen sẽ không lấy ảnh để làm điều xấu.”
Khoảng 10 năm trước trước cả kỷ nguyên deepfake một bà mẹ ở Riverton, Utah phát hiện ảnh con mình, vốn chỉ chia sẻ cho bạn bè trên Facebook, đã bị lấy và đăng trên các trang khiêu dâm.
Những mối nguy tưởng chừng vô hại
Ngoài deepfake, còn những rủi ro “cũ” nhưng chưa biến mất, như đánh cắp danh tính. Ví dụ, ảnh tiệc sinh nhật có thể tiết lộ chính xác ngày sinh của trẻ - thông tin có thể ghép với dữ liệu từ các vụ rò rỉ để mở tài khoản tài chính giả mạo. Theo Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC), từ 2021 đến 2024, số vụ đánh cắp danh tính trẻ em tăng 40%, với khoảng 1,1 triệu trẻ bị ảnh hưởng mỗi năm. Các chuyên gia khuyến nghị phụ huynh nên đóng băng tín dụng của con để phòng ngừa.
Vì sao chúng ta vẫn chia sẻ?
Chia sẻ dữ liệu cá nhân gần như là “hợp đồng xã hội” thời kỹ thuật số: ta chia sẻ vị trí để nhận chỉ đường từ ứng dụng bản đồ. Với việc đăng ảnh con, câu hỏi đặt ra là: lợi ích thật sự là gì?
Các nền tảng như Instagram, Snapchat, TikTok giúp chia sẻ nhanh với nhiều người thân quen. Nhưng lợi ích lớn nhất thuộc về chính công ty mạng xã hội: họ thu thập dữ liệu để tối ưu sản phẩm và giữ chân người dùng, kể cả trẻ em. Hàng chục nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa việc sử dụng mạng xã hội thường xuyên và các vấn đề sức khỏe tinh thần ở giới trẻ, như lo âu, trầm cảm, cô đơn.
Nicki Reisberg, cựu chuyên gia marketing, nhận xét: “Mục tiêu của họ không phải nuôi dưỡng một đứa trẻ khỏe mạnh, mà là kiếm tiền bằng cách giữ chúng online lâu nhất có thể. Nếu họ có hàng chục nghìn dữ liệu trước khi con bạn lên mạng, họ càng làm việc đó hiệu quả hơn.”
Chia sẻ an toàn hơn
Có những cách ít rủi ro hơn để chia sẻ ảnh con: gửi qua tin nhắn văn bản được mã hóa cho một số người thân; hoặc dùng album chia sẻ giới hạn qua Apple iCloud hay Google Photos. Dù vậy, tôi hiểu đây có thể là cuộc chiến không cân sức: nhiều trường học vẫn đăng ảnh học sinh lên mạng để quảng bá. Có lẽ tôi sẽ là phụ huynh khó tính yêu cầu gỡ ảnh con xuống. Và rồi, một ngày nào đó, khi con lớn, chính con sẽ quyết định đăng ảnh nào.
Nhưng cho đến lúc đó, tôi sẽ làm điều duy nhất có thể: giữ ảnh con mình ngoài không gian mạng.
shared via nytimes,
