Trump tự biến mình thành “tổng chỉ huy” ngành công nghiệp chip
14/08/25
Thỏa thuận bất thường với Nvidia
Tuần trước, trong một cuộc họp tại Phòng Bầu dục, Tổng thống Donald Trump đưa ra một đề nghị thẳng thừng với Jensen Huang – Giám đốc điều hành Nvidia. Ông nói có “một cái giá” để công ty được cấp giấy phép xuất khẩu chip trí tuệ nhân tạo sang Trung Quốc.
“Tôi muốn 20%,” Trump nói.
“Ông có thể giảm xuống 15% không?” Huang đáp lại.
Trump đồng ý ngay. Hai ngày sau, chính quyền cấp giấy phép như mong muốn của Nvidia, với khoản thanh toán đặc biệt dự kiến nộp vào ngân sách chính phủ.
Thỏa thuận này là ví dụ rõ nét nhất cho cách Tổng thống Trump can thiệp trực tiếp vào hoạt động toàn cầu của các tập đoàn chip hàng đầu. Ông từng đe dọa rút các khoản tài trợ của chính phủ, hạn chế doanh số hàng tỷ USD, cảnh báo áp thuế cao với chip sản xuất bên ngoài nước Mỹ, yêu cầu tăng đầu tư trong nước và thậm chí thúc giục Intel sa thải CEO.
Chỉ trong tám tháng, Trump đã biến mình thành nhân vật có quyền quyết định lớn nhất đối với một ngành công nghiệp vừa có giá trị kinh tế khổng lồ vừa mang ý nghĩa chiến lược toàn cầu, sản xuất linh kiện then chốt cho mọi thứ từ hệ thống AI đến vũ khí quân sự. Kế hoạch kinh doanh vốn do các kỹ sư dẫn dắt nay trở thành “sân chơi chính trị hậu trường” dưới sự dẫn dắt của ông.
Can thiệp sâu chưa từng có
Sự can thiệp của Trump đánh dấu bước ngoặt so với triết lý kinh tế “không can thiệp” của Tổng thống Ronald Reagan, vốn định hình Đảng Cộng hòa hàng thập kỷ. Các nhà sử học kinh tế nhận định đây là mức độ can thiệp sâu rộng nhất vào kinh tế Mỹ kể từ cuộc giải cứu ngân hàng và ngành ô tô năm 2009 dưới thời Obama. Nhưng lần này, hành động diễn ra khi không có khủng hoảng.
Anne E. Harrison, giáo sư kinh tế và cựu hiệu trưởng Trường Kinh doanh Haas (Đại học California, Berkeley), nhận xét: “Đây không phải chính sách công nghiệp hợp lý. Đây là sự can thiệp vào việc ai điều hành doanh nghiệp và đe dọa phạt nếu họ không làm theo ý Trump. Ông ấy đang vi mô hóa mọi thứ.”
Tính pháp lý của các thỏa thuận này vẫn chưa rõ ràng. Chưa từng có tiền lệ chính phủ thu phí đổi lấy việc cấp giấy phép xuất khẩu như với Nvidia và AMD. Bộ Thương mại từ chối trả lời câu hỏi về cách thu và sử dụng khoản tiền này.
Sự can thiệp của Trump khiến ngành chip lo ngại. Việc xây dựng nhà máy cần hàng năm trời và hàng chục tỷ USD, trong khi thiết kế chip và quy trình sản xuất cũng kéo dài nhiều năm. “Toàn bộ quá trình giờ như tàu lượn siêu tốc,” Jimmy Goodrich, cố vấn cấp cao tại RAND Corporation và cựu lãnh đạo chính sách của Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn, nói. “Không ai biết nó sẽ lao về hướng nào vì Trump xử lý vấn đề theo tình huống.”
Các lãnh đạo công nghệ, để tránh rủi ro, buộc phải tìm kiếm sự ưu ái của tổng thống bằng các cam kết tài chính và cả quà tặng, như tấm bảng nền vàng mà CEO Apple Tim Cook tặng Trump tuần trước.
Ngành công nghiệp trị giá 600 tỷ USD trong tâm điểm
Ngành bán dẫn trị giá 600 tỷ USD vốn là mũi nhọn của công nghệ toàn cầu. Sự bùng nổ AI ba năm qua đã đưa Nvidia – hiện được định giá hơn 4,4 nghìn tỷ USD trở thành công ty niêm yết giá trị nhất thế giới. Jensen Huang, từng ít được biết đến, nay trở thành gương mặt nổi bật của ngành.
Chip không chỉ quan trọng với ngành công nghệ mà còn là thành phần cốt lõi của vũ khí hiện đại và thiết bị điện tử. Hầu hết chip tiên tiến được sản xuất ở Đài Loan - hòn đảo tự trị có nguy cơ bị Trung Quốc đe dọa. Trump đang thúc ép tăng sản xuất chip ngay tại Mỹ.
Người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai nhấn mạnh: “Người Mỹ không thể để một chính quyền uể oải đánh rơi quả bóng ở lĩnh vực này. Sự lãnh đạo trực tiếp của Tổng thống Trump thể hiện cam kết bảo vệ an ninh quốc gia và kinh tế.”
Khi còn tại nhiệm trước đây, Trump từng chặn các công ty chip hợp tác với Huawei và hợp tác với TSMC để xây nhà máy chip tiên tiến ở Arizona. Người kế nhiệm, Tổng thống Joe Biden, mở rộng chính sách này với Đạo luật CHIPS cung cấp 52 tỷ USD trợ cấp và ưu đãi thuế để sản xuất chip tại Mỹ đồng thời hạn chế xuất khẩu chip sang Trung Quốc.
Trở lại Nhà Trắng, Trump tăng sức ép. Đầu năm nay, ông dọa cắt trợ cấp nếu các hãng chip không đầu tư thêm ở Mỹ, đồng thời cân nhắc áp thuế lên chip nhập khẩu. Chính quyền cũng khởi động điều tra để áp thuế theo Điều 232 liên quan đến an ninh quốc gia.
Tháng 3, TSMC công bố đầu tư 100 tỷ USD vào Mỹ với ba nhà máy mới và hai cơ sở đóng gói chip. Micron Technology tuyên bố tăng đầu tư trong nước thêm 150 tỷ USD.
Quan hệ trực tiếp thay cho vận động hành lang
Trước những động thái cá nhân hóa của Trump, nhiều CEO chọn tiếp cận trực tiếp thay vì dựa vào các hiệp hội ngành nghề. Chris Miller, giáo sư sử học tại Đại học Tufts và tác giả cuốn Chip War, nhận xét: “Vận động hành lang tập thể giờ kém hiệu quả hơn nhiều so với quan hệ trực tiếp với tổng thống.”
Huang từng chịu tổn thất khi Trump cấm xuất khẩu chip H20 cho Trung Quốc vào tháng 4, khiến Nvidia mất 5 tỷ USD doanh thu. Tuy vậy, ông vẫn tháp tùng Trump sang Trung Đông và giúp đàm phán thương vụ bán 500.000 chip cho UAE - một trong những hợp đồng chip lớn nhất với nước ngoài. Trump khen ngợi thương vụ và gọi Huang là bạn.
Tại một cuộc họp ở Nhà Trắng hồi tháng 7, Huang đề nghị gỡ lệnh cấm bán chip AI sang Trung Quốc, lập luận sản phẩm yếu hơn so với loại bán tại Mỹ. Trump đồng ý, nhưng giấy phép vẫn chưa được cấp. Khi Huang quay lại tuần trước để thúc giục, Trump tận dụng cơ hội để yêu cầu chính phủ hưởng 15% doanh số từ các chip này.
CEO Apple Tim Cook cũng xuất hiện cùng Trump tại Nhà Trắng để công bố khoản đầu tư thêm 100 tỷ USD vào Mỹ, một phần dành cho ngành chip. Vài tuần trước, Trump còn công khai chỉ trích Apple chậm đưa sản xuất về nước.
Trump nhân dịp này tuyên bố sẽ áp thuế 100% với chip nhập khẩu, nhưng những công ty như Apple, nếu đầu tư trong nước, sẽ được miễn. Sau đó, ông hé lộ khả năng cho Nvidia - “với mức giá hợp lý” bán sang Trung Quốc một phiên bản chip AI yếu hơn. “Tôi nghĩ ông ấy sẽ gặp tôi lần nữa về chuyện này,” Trump nói về Huang.
Nvidia từ chối bình luận, chỉ khẳng định sẽ tuân thủ quy định của chính phủ.
Vụ Intel và bài kiểm tra cho lãnh đạo mới
Cùng ngày, Trump tiếp kiến CEO mới của Intel - Lip-Bu Tan. Intel, từng là nhà sản xuất chip tiên phong, đã thay lãnh đạo năm ngoái và bổ nhiệm Tan - một nhà đầu tư có lịch sử rót vốn lớn vào ngành bán dẫn Trung Quốc.
Chỉ vài ngày trước, Trump đăng trên mạng xã hội yêu cầu Intel đổi lãnh đạo vì Tan “có xung đột nghiêm trọng”, sau khi Cadence Systems - công ty Tan từng lãnh đạo nhận tội vi phạm lệnh cấm bán công nghệ cho một đại học Trung Quốc tham gia nghiên cứu mô phỏng nổ hạt nhân.
Sau cuộc gặp, Trump rút lại yêu cầu nhưng ám chỉ vẫn sẽ tiếp tục can thiệp, nói Tan sẽ làm việc với các quan chức nội các và “trình tôi các đề xuất”.
shared via nytimes,
