Tạm biệt “công việc trong mơ” ngành công nghệ
07/08/25
 |
| Nguồn: Petra Péterffy |
Kỷ nguyên của sự tự do kết thúc: Khi Google, Apple, Meta già cỗi và trở thành cỗ máy quan liêu, dân công nghệ phải câm lặng và cày cuốc
Từ thiên đường đến hiện thực phũ phàng
Năm 2007, Rachel Grey bước chân vào Google với vị trí kỹ sư phần mềm. Khi đó, làm "Noogler" – biệt danh dành cho nhân viên mới của Google là một giấc mơ đẹp. Trong chương trình định hướng kéo dài hai tuần tại trụ sở Mountain View, California, Grey khám phá một thiên đường phúc lợi: nhà ăn phục vụ bít tết và tôm hùm, bếp nhỏ ngập tràn nước ép tươi, phòng tập có lớp học miễn phí, cổ phiếu thưởng ngoài lương, quỹ hưu trí được đối ứng 50% và khoản thưởng Giáng sinh 1.000 USD trong phong bì.
Điều khiến Grey ấn tượng sâu sắc hơn cả là sự minh bạch: Google công khai số lượng máy chủ trong trung tâm dữ liệu - thông tin vốn cực kỳ nhạy cảm. "Tôi thực sự thấy Google rất cởi mở vào thời điểm đó," cô nhớ lại.
Nhưng mọi thứ dần thay đổi. Trở thành quản lý kỹ sư phần mềm, Grey chứng kiến thời kỳ hoàng kim mờ nhạt. Thưởng Giáng sinh teo tóp. Dòng thông tin nội bộ không còn dồi dào. Lời hứa không dùng AI cho mục đích quân sự bị hủy bỏ. Ngân sách thăng chức cạn kiệt, buộc cô phải hạ điểm đánh giá nhân viên - một điều mà cô gọi là "vô cùng đau đớn". Sau gần 18 năm gắn bó, Grey nay đã 48 tuổi rời bỏ công việc từng là giấc mơ.
"Giờ đây, làm việc ở các gã khổng lồ công nghệ như Google, Apple, Meta không còn giống như trước nữa," cô nói. "Chúng ta đang sống trong thời đại câm miệng và cày cuốc."
Khi văn hóa tự do biến mất
Thời kỳ mà những cái tên như Google, Apple, Meta hay Netflix là đích đến của dân công nghệ nay đã qua. Những mức lương béo bở, khuôn viên như resort và văn hóa thoải mái phát ngôn, hành xử – tất cả giờ đây nhường chỗ cho sự quan liêu. Dù vẫn chi tiền tốt và còn phục vụ đồ ăn miễn phí, các tập đoàn này không ngần ngại sa thải hàng loạt, áp đặt quy định làm việc tại văn phòng và siết chặt tiếng nói nội bộ.
"Tech vẫn tốt về lương và bữa trưa miễn phí," Grey chia sẻ. "Nhưng nỗi sợ thì tăng vọt. Tôi không chắc làm việc trong môi trường như vậy có còn tốt cho mình nữa không."
Phía Google phản hồi nhiều nhân viên đã được thăng chức, và công ty đã điều chỉnh hệ thống đánh giá để tưởng thưởng xứng đáng hơn cho người xuất sắc. Họ cũng khẳng định đang khuyến khích nhân viên tập trung vào công việc mà vẫn giữ gìn văn hóa Google.
Sự thay đổi này không đến ngẫu nhiên. Khi các công ty công nghệ phình to đến mức lực lượng lao động đông hơn cả dân số nhiều thị trấn, và chi phí vận hành tăng vọt, áp lực giám sát từ công chúng và giới chức cũng theo đó gia tăng. Câu hỏi về quyền lực của các gã khổng lồ bắt đầu nổi lên.
Cú sốc 2022-2023 và làn sóng sa thải
Bước ngoặt đến vào năm 2022-2023. Elon Musk mua lại Twitter (nay là X) và sa thải ba phần tư nhân viên. Mark Zuckerberg cắt hàng nghìn việc làm trong chiến dịch “năm của hiệu quả”. Google và Amazon cũng không đứng ngoài làn sóng sa thải. Lý do được viện dẫn: thời kỳ Covid khiến họ tuyển ồ ạt để đáp ứng nhu cầu trực tuyến, giờ là lúc “thu hẹp quy mô”.
Cùng lúc đó, sự phản đối từ nhân viên không còn được dung thứ. Những phong trào lên tiếng về quấy rối tình dục, đạo đức AI, hay quyền lợi giới thiểu số dần bị dập tắt. Với nguồn kỹ sư dồi dào, việc thay thế nhân sự phản biện trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.
Sundar Pichai, CEO Google, thẳng thắn tuyên bố trong một bài blog năm ngoái: “Đây là một doanh nghiệp, không phải nơi để hành xử làm ảnh hưởng đồng nghiệp, biến công ty thành nền tảng cá nhân hay tranh cãi chính trị.”
Một số ý kiến cho rằng đây chỉ là quá trình “bình thường hóa”, khi ngành công nghệ trở nên giống phần còn lại của doanh nghiệp Mỹ. Nhưng với dân công nghệ, cú sốc còn lớn hơn bởi họ từng được hứa hẹn một văn hóa khác biệt.
AI và nỗi lo bị thay thế
Nỗi lo mất việc càng trở nên trầm trọng khi AI phát triển chóng mặt. Zuckerberg từng tuyên bố AI sẽ thay thế một số kỹ sư cấp trung ngay trong năm nay. Musk còn mạnh miệng hơn: AI cuối cùng sẽ khiến mọi việc làm biến mất.
Catherine Bracy, CEO tổ chức phi lợi nhuận TechEquity, nhận định: “Lợi thế đang nghiêng hẳn về phía công ty. AI đang khuếch đại điều đó một cách đáng sợ.”
Tuy nhiên, không phải ai cũng tin viễn cảnh đen tối sẽ đến sớm. Liz Fong-Jones, CTO của công ty Honeycomb tại San Francisco, cho rằng tác động của AI lên công việc hiện tại bị thổi phồng. Nhưng cô cảnh báo: “5 năm nữa thì có thể khác.”
Fong-Jones, từng làm việc tại Google, nói giới công nghệ có thể ngăn AI thay thế mình. "Nhưng ai cũng đủ sợ để góp tay vào việc huấn luyện người kế nhiệm của chính mình."
Từ biến chuyển đột ngột đến thay đổi từ từ
Không phải ai cũng cảm nhận sự thay đổi theo cùng một cách. Với Adam Treitler, 32 tuổi, chiến lược gia nhân sự tại Twitter trước và sau khi Elon Musk tiếp quản, cú sốc đến ngay lập tức. “Chỉ sau một đêm, từ chỗ tìm cách cải thiện nhân sự, công ty chuyển sang chỉ còn quan tâm làm sao trả lương ít nhất với ít người nhất,” anh kể. Treitler rời công ty vào tháng 1/2023, hiện làm việc cho hãng trang sức Pandora.
Trong khi đó, với Ava Sazanami – nhà thiết kế tại Meta sự thay đổi đến từ từ. Cô gia nhập Meta năm 2022 để xây dựng công cụ giúp người dùng bảo mật tốt hơn. Là mẹ hai con, cô từng cảm thấy được trao quyền và hỗ trợ: lịch trình linh hoạt, chính sách thân thiện với cộng đồng LGBTQ+ giúp cô cảm thấy được chào đón.
Nhưng rồi mọi thứ thay đổi. Meta thu hẹp phúc lợi gia đình, xóa bỏ chương trình đa dạng hóa, và bãi bỏ chính sách cấm phát ngôn thù ghét nhắm vào LGBTQ+. Tháng 2 năm nay, Ava bị sa thải trong đợt cắt giảm 5% nhân sự. "Giờ thì ai cũng thấy rõ vì sao ngành tech cần công đoàn," cô nói. “Văn hóa hiện tại khiến người lao động bị tước quyền.”
Meta từ chối bình luận. Trong cuộc họp nhà đầu tư tháng 1, Zuckerberg nhấn mạnh: “Công ty vận hành tốt hơn khi tinh gọn.”
Rời bỏ Big Tech để đuổi theo AI
Một số người chọn rời khỏi các ông lớn để nhảy vào cuộc đua AI. Jason Yuan, 28 tuổi, bắt đầu làm nhà thiết kế tại Apple năm 2021 - một giấc mơ thành sự thật với anh, người luôn ngưỡng mộ triết lý thiết kế của công ty.
Nhưng sau khi OpenAI tung ra ChatGPT năm 2022, Yuan bị thôi thúc phải hành động. Năm 2023, anh nghỉ việc để khởi nghiệp với New Computer - một công ty tạo chatbot cá nhân. Anh hy vọng sẽ làm việc nhanh hơn, kiếm nhiều hơn, vì AI "có thể thay thế mình ngay trong đời này". “Tuổi thọ kinh tế của chúng tôi đang dần cạn,” Yuan nói. “Nên những gì tôi làm bây giờ phải thực sự có ý nghĩa.”
Hào quang xưa chỉ còn trong ký ức
Với Rachel Grey, những ngày huy hoàng của Google giờ chỉ còn là dĩ vãng. Công việc không hẳn dễ dàng, nhưng văn hóa tích cực giúp cô vượt qua. Có ngày, cả nhóm được phát súng Nerf. Khi mất điện làm tê liệt máy tính, họ chơi bắn nhau trong văn phòng. “Google khi ấy có một thứ ánh hào quang rất riêng,” cô nhớ lại. “Sự vui vẻ ấy được tổ chức khuyến khích. Tôi mê mẩn điều đó.” Hiện tại, Grey tạm rời xa ngành công nghệ. “Tương lai của cả ngành dường như rất mong manh”.
shared via nytimes,
