Đảng Cộng hòa siết chặt “công nghiệp phía sau cánh gà” quyết định học phí đại học Mỹ
02/10/25
 |
Thứ Tư vừa qua, các chủ tịch Ủy ban Tư pháp Hạ viện và Thượng viện Mỹ đã gửi thư tới hai công ty tư vấn giáo dục lớn – EAB và Ruffalo Noel Levitz – cùng với College Board, Oracle và Ellucian, yêu cầu cung cấp thông tin chi tiết về các thuật toán tính học phí mà họ xây dựng và dữ liệu sinh viên dùng để huấn luyện những mô hình này.
Đây là những cái tên ít quen thuộc với phụ huynh và thí sinh, nhưng lại rất quen với giới quản lý đại học. Phần lớn các trường cao đẳng, đại học tại Mỹ đều thuê dịch vụ của một trong hai công ty, hoặc các hãng tư vấn nhỏ hơn, để thu hút sinh viên, hoạch định chính sách học bổng và gói hỗ trợ tài chính.
Trong bức thư, các nghị sĩ Cộng hòa gồm Jim Jordan, Scott Fitzgerald, Charles Grassley và Mike Lee cảnh báo: “Những trường đồng ý sử dụng công thức chung hoặc thuật toán chung để xác định học phí, hay vô tình làm điều này thông qua bên thứ ba, có thể đã vi phạm luật chống độc quyền.”
Thuật toán và “thị trường” học phí
Cuộc điều tra được khơi dậy từ bài báo trên The New York Times hồi tháng 5, trích lời một giám đốc EAB từng miêu tả công việc của họ như “một dạng kinh doanh chênh lệch giá” và tối ưu hóa hỗ trợ tài chính “giống như hoạt động trên thị trường tài chính”.
EAB tự hào rằng họ có thể phân tích tới 200 biến số khi định giá học phí cho từng thí sinh, dựa trên dữ liệu từ hơn 350 khách hàng và 1,5 tỷ “tương tác sinh viên”. Trong khi đó, Ruffalo Noel Levitz có hơn 1.900 khách hàng, áp dụng mô hình phần mềm không chỉ trong tính toán học phí mà còn trong gây quỹ.
Các công ty tư vấn này từ chối bình luận, nhưng áp lực từ Quốc hội đã rõ ràng. Các nghị sĩ yêu cầu họ giải trình toàn bộ sản phẩm, dịch vụ, mục đích sử dụng thuật toán, dữ liệu huấn luyện và danh sách trường sử dụng.
Theo lập luận của nhóm điều tra, vi phạm luật chống độc quyền có thể xảy ra ngay cả khi các trường không trực tiếp bàn về học phí với nhau, nếu như “quyết định đã được ủy thác cho phần mềm hay thuật toán”, dẫn đến việc chia sẻ gián tiếp thông tin định giá nhạy cảm.
Đại diện College Board, Ellucian và Oracle cũng từ chối bình luận về các lá thư này.
Hệ thống định giá khó hiểu của giáo dục Mỹ
Hệ thống học phí đại học tại Mỹ từ lâu đã bị chỉ trích vì “niêm yết một giá, thu một giá khác”. Mức học phí công bố công khai thường chỉ là con số tượng trưng, bởi sinh viên nhận các gói hỗ trợ tài chính khác nhau tùy theo hoàn cảnh, thành tích và chiến lược thu hút của trường.
Trước đó, chính nhóm nghị sĩ này cũng đã yêu cầu các trường Ivy League cung cấp khối lượng lớn thông tin, cáo buộc có “dấu hiệu thông đồng nhằm nâng học phí”. Họ còn mở rộng phạm vi sang Hiệp hội nộp đơn chung Common App và tạp chí U.S. News & World Report, đơn vị xếp hạng đại học, cũng như các chính sách tuyển sinh sớm.
Năm 2019, Bộ Tư pháp từng đạt thỏa thuận chống độc quyền với Hiệp hội Tuyển sinh Đại học Quốc gia (NACAC), sau khi phát hiện quy tắc ngăn các trường lôi kéo sinh viên sau ngày 1/5. Kết quả, khi quy định này bị bãi bỏ, nhiều trường như Syracuse bắt đầu tung ra những khoản hỗ trợ “khủng” cho cả những học sinh đã cam kết với nơi khác.
Quay lại năm 2013, Bộ Tư pháp cũng từng điều tra các cuộc thảo luận giữa hiệu trưởng một số trường đại học về việc liệu có thể hạn chế cấp học bổng theo thành tích cho những sinh viên vốn không cần hỗ trợ. Cuộc điều tra bị hủy bỏ, nhưng nó để lại tâm lý e dè kéo dài trong giới quản lý giáo dục.
Các câu hỏi pháp lý then chốt
Trong lần điều tra hiện tại, các luật sư chuyên về chống độc quyền cho rằng câu hỏi trung tâm nằm ở “công thức định giá chung” mà EAB và Ruffalo Noel Levitz xây dựng.
Nếu hai công ty này nắm dữ liệu chi tiết của hàng chục nghìn thí sinh từ hàng trăm trường – bao gồm cách họ phản hồi, lý do phản hồi và mức hỗ trợ nhận được – thì các thuật toán sẽ dùng dữ liệu đó thế nào để tính giá? Liệu họ có làm điều này thời gian thực trong suốt mùa tuyển sinh?
Một vấn đề khác: sau khi mô hình đã được huấn luyện, các trường cạnh tranh có vô tình dùng chung nguồn dữ liệu tập thể để đưa ra mức học phí và học bổng? Nếu vậy, đây chính là “công nghiệp phía sau cánh gà” chi phối thị trường tuyển sinh đại học Mỹ.
Stephen Burd, chuyên gia chính sách giáo dục tại Think tank New America, nhận định: “Đã đến lúc các nhà hoạch định chính sách giám sát ngành quản lý tuyển sinh. Nếu muốn giải quyết vấn đề tiếp cận, chi phí, công bằng và nợ đại học, họ phải nhìn thẳng vào ngành công nghiệp này.”
Góc nhìn từ bên trong
Tuy nhiên, không phải ai cũng tin rằng các trường hoàn toàn phụ thuộc vào thuật toán. Bà Georgia Nugent – cựu hiệu trưởng Kenyon College và Illinois Wesleyan University, từng được Bộ Tư pháp chất vấn năm 2013 – cho biết: “Trong trải nghiệm của mình, chúng tôi không mù quáng làm theo những gì thuật toán gợi ý. Có lúc mô hình khuyên A, B, C nhưng điều đó không phù hợp với giá trị và mục tiêu của trường.”
Nugent, hiện là chủ tịch thường trú tại Viện Lãnh đạo Học thuật Mỹ, nhấn mạnh rằng coi các trường như những cỗ máy làm theo chỉ dẫn của tư vấn là không phản ánh đúng thực tế.
shared via nytimes,
