Washington và cuộc chiến công nghệ âm thầm với Trung Quốc
18/06/25
 |
| Chất bán dẫn tại một nhà máy ở Trung Quốc. Mỹ đã cố gắng trong nhiều năm để cản trở khả năng sản xuất chip máy tính tiên tiến của Trung Quốc. Ảnh: Agence France-Presse |
Suốt ba nhiệm kỳ tổng thống, chính quyền Mỹ liên tục siết chặt kiểm soát xuất khẩu công nghệ cao nhằm kìm hãm tốc độ phát triển của Trung Quốc – đặc biệt trong các lĩnh vực có thể ứng dụng quân sự như chip bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI). Chiến lược này đã trở thành một trong những rạn nứt lớn nhất trong quan hệ giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới.
Căng thẳng kéo dài và chính sách liên tục
Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu – công cụ pháp lý nhằm giới hạn quyền tiếp cận công nghệ Mỹ – luôn là trọng tâm trong các cuộc đàm phán thương mại Mỹ-Trung. Tại cuộc gặp gần đây ở London, phái đoàn Trung Quốc tiếp tục nhấn mạnh chủ đề này. Theo ông Jamieson Greer, Đại diện Thương mại Mỹ, trong suốt tám năm đàm phán, chưa từng có buổi họp nào với Trung Quốc mà họ không đề cập tới vấn đề kiểm soát xuất khẩu.
Hiện vẫn chưa rõ Mỹ đã đồng ý nhượng bộ gì để Trung Quốc nới lỏng việc xuất khẩu đất hiếm – nguyên liệu chiến lược quan trọng. Tuy nhiên, các nguyên tắc cốt lõi trong chính sách kiểm soát công nghệ của Mỹ gần như vẫn giữ nguyên.
Chiến lược dưới thời Donald Trump
Trong nhiệm kỳ đầu, Tổng thống Donald Trump đã triển khai chiến lược thương mại cứng rắn, cho rằng Trung Quốc đang “cướp bóc” kinh tế Mỹ. Ông phát động cuộc chiến thuế quan vào năm 2018, áp mức thuế 15-30% lên hàng loạt sản phẩm như tấm pin năng lượng mặt trời, ô tô và máy bay.
Cũng trong năm 2018, ông Trump lần đầu áp dụng biện pháp kiểm soát xuất khẩu để gây áp lực lên tập đoàn công nghệ Trung Quốc ZTE, khi cấm các công ty Mỹ bán linh kiện cho hãng này. Vụ việc nối tiếp cuộc điều tra từ thời Tổng thống Obama về vi phạm lệnh cấm vận Iran. ZTE sau đó đồng ý nộp phạt 1 tỷ USD để được dỡ bỏ lệnh cấm.
Năm 2019, Huawei – tập đoàn viễn thông lớn nhất Trung Quốc – bị đưa vào danh sách đen, cấm tiếp cận các sản phẩm và công nghệ Mỹ. Trước khi kết thúc nhiệm kỳ, ông Trump ký thỏa thuận yêu cầu Trung Quốc mua thêm 200 tỷ USD hàng hóa Mỹ, nhưng báo cáo sau đó cho thấy Bắc Kinh không thực hiện cam kết.
Thời kỳ “nâng cấp” dưới chính quyền Biden
Tổng thống Joe Biden tiếp tục và mở rộng đáng kể chính sách của người tiền nhiệm. Thay vì nhắm đến từng doanh nghiệp cụ thể, chính quyền Biden chuyển hướng sang làm chậm toàn bộ quá trình phát triển công nghệ cao có thể phục vụ quốc phòng của Trung Quốc.
Washington cấm xuất khẩu một số dòng chip tiên tiến nếu chúng được sản xuất bằng thiết bị, phần mềm hoặc công nghệ Mỹ. Ngoài ra, Mỹ còn vận động các đồng minh như Hà Lan (với công ty ASML – nhà sản xuất máy in chip hàng đầu thế giới) ngừng bán thiết bị cho các nhà sản xuất chip Trung Quốc.
Ông Graham Webster, chuyên gia công nghệ tại Đại học Stanford, nhận định: “Chính quyền Biden đã công khai chiến lược kìm hãm toàn diện Trung Quốc trong một số lĩnh vực cụ thể – một bước chuyển rất lớn.”
Hướng đi mới từ nhiệm kỳ thứ hai của Trump
Từ khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1, Tổng thống Trump đã bãi bỏ quy định bao quát của chính quyền Biden về việc chia sẻ chip AI với nước ngoài – dù cam kết sẽ thay thế bằng một quy định mới. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa rõ chi tiết chính sách mới này sẽ ra sao.
Đáng chú ý, chính quyền mới đã siết chặt hơn với Nvidia – nhà sản xuất chip số một nước Mỹ. Nvidia từng né lệnh cấm bằng cách sản xuất phiên bản chip AI giảm hiệu năng để tránh rơi vào danh mục cấm. Nhưng trong tháng 4, Nvidia tiết lộ rằng họ sẽ cần xin phép nếu muốn tiếp tục bán dòng chip này cho Trung Quốc, khiến công ty phải ghi nhận khoản lỗ tồn kho trị giá 5,5 tỷ USD.
Cũng trong tháng 4, Ủy ban đặc biệt của Hạ viện Mỹ về Đảng Cộng sản Trung Quốc mở cuộc điều tra về việc Nvidia bán chip tại châu Á. Mục tiêu là xác định xem hãng có vi phạm lệnh cấm khi để công nghệ rơi vào tay DeepSeek – một startup AI của Trung Quốc – hay không.
shared via nytimes,
