Trung Quốc xây dựng “Thành phố iPhone” với hàng tỷ USD ưu đãi dành cho đối tác của Apple
15/08/25
Hệ thống ưu đãi ẩn sau dây chuyền sản xuất iPhone lớn nhất thế giới
Tại trung tâm Trung Quốc, một trung tâm hải quan hiện đại với thiết kế hình khối khổng lồ hoạt động như một “hòn đảo” thương mại sôi động. Các nhân viên chính phủ trong đồng phục được ủi phẳng phiu di chuyển nhanh nhẹn giữa những lối đi chất đầy pallet gỗ và các thùng hàng cao ngất, liên tục kiểm đếm, cân đo, quét mã và thông qua các lô hàng. Bên ngoài, hàng đoàn xe tải không biển hiệu nối dài hơn một dặm, chờ vận chuyển hàng hóa đến Bắc Kinh, New York, London và hàng chục điểm đến khác.
Điểm đặc biệt: toàn bộ cơ sở này được xây dựng chỉ để phục vụ một khách hàng xuất khẩu toàn cầu duy nhất - Apple, công ty giá trị vốn hóa lớn nhất thế giới và là một trong những nhà bán lẻ hàng đầu tại Trung Quốc.
Theo hồ sơ mật của chính quyền Trung Quốc, cùng hơn 100 cuộc phỏng vấn với công nhân, nhân viên logistics, lái xe, chuyên gia thuế và các lãnh đạo hiện tại và trước đây của Apple, dây chuyền sản xuất iPhone tại đây được hưởng một “kho báu” ưu đãi gồm miễn giảm thuế, trợ cấp và hỗ trợ hạ tầng trị giá hàng tỷ USD. Đây chính là nền tảng đảm bảo cho sản phẩm bán chạy và sinh lợi nhuận cao nhất của Apple.
Trung tâm của câu chuyện là thành phố Trịnh Châu, nơi được mệnh danh “iPhone City”, với dân số khoảng 6 triệu người thuộc một khu vực vốn nghèo của Trung Quốc. Khi vận hành tối đa, nhà máy thuộc sở hữu và quản lý của đối tác sản xuất Foxconn có thể lắp ráp tới 500.000 chiếc iPhone mỗi ngày.
Chính quyền địa phương “trải thảm đỏ” cho Foxconn
Chính quyền thành phố và tỉnh Hà Nam chi hơn 1,5 tỷ USD để xây dựng phần lớn khu nhà xưởng và khu nhà ở cho công nhân Foxconn. Họ đầu tư làm đường, xây nhà máy điện, hỗ trợ chi phí năng lượng và vận chuyển, đồng thời tổ chức tuyển dụng lao động cho dây chuyền sản xuất. Ngoài ra, các khoản thưởng được cấp khi nhà máy đạt mục tiêu xuất khẩu.
Ông Lý Tử Cường, một quan chức Trịnh Châu, giải thích: “Chúng tôi cần một dự án đủ lớn để vực dậy khu vực này. Ở Trung Quốc có câu: ‘Xây tổ tốt, chim sẽ đến’. Và giờ thì chúng tôi đã thu hút được chúng.”
Các ưu đãi này phản ánh chiến lược lâu dài của Trung Quốc nhằm lôi kéo các tập đoàn đa quốc gia mở cơ sở sản xuất. Không chỉ các doanh nghiệp nhà nước, những tập đoàn toàn cầu như Dell, Hewlett-Packard, Samsung và đặc biệt là Apple đều bị hấp dẫn bởi chi phí thấp, thị trường tiêu thụ khổng lồ và chuỗi cung ứng hoàn chỉnh.
Mô hình ưu đãi bí mật và ít được công khai
Tại nhiều quốc gia, trong đó có Mỹ, các bang và thành phố cũng cạnh tranh nhau bằng những gói ưu đãi để thu hút doanh nghiệp. Tuy nhiên, ở Trung Quốc, những thỏa thuận này thường diễn ra kín đáo, ít khi công bố công khai và hiếm khi trở thành chủ đề tranh luận. Đáng chú ý, phần lớn ưu đãi tập trung vào đối tác sản xuất (như Foxconn) thay vì trực tiếp dành cho các tập đoàn đa quốc gia.
Apple, dù gia nhập thị trường Trung Quốc muộn hơn nhiều hãng công nghệ khác, hiện thu về gần 1/4 doanh thu toàn cầu từ thị trường này, với biên lợi nhuận thuộc hàng cao nhất ngành. Một chiếc iPhone 7 bản 32 GB có chi phí sản xuất ước tính khoảng 400 USD, bán lẻ tại Mỹ với giá khoảng 649 USD. Nhờ vậy, Apple chiếm tới 90% lợi nhuận của toàn ngành smartphone dù chỉ nắm 12% thị phần, theo Strategy Analytics.
Hồ sơ mật của chính quyền Trịnh Châu cho thấy nhiều cuộc họp kéo dài nhiều năm, trong đó các quan chức bàn về “chính sách ưu đãi” dành cho sản xuất iPhone, bao gồm hỗ trợ hạ tầng, lao động, thuế và xuất khẩu. Với vị thế là nhà tuyển dụng tư nhân lớn nhất Trung Quốc và là đối tác lớn nhất của Apple, Foxconn có quyền thương lượng mạnh mẽ trong các đàm phán này.
Sự gắn bó chặt chẽ giữa Apple và Foxconn tại Trịnh Châu
Khi nhà máy Trịnh Châu khánh thành, Apple là khách hàng duy nhất của Foxconn tại đây, và đến nay vẫn chiếm gần như toàn bộ công suất sản xuất. Khoảng một nửa lượng iPhone toàn cầu được lắp ráp tại nhà máy này. Apple cũng là đơn vị xuất khẩu chủ lực thông qua trung tâm hải quan hiện đại được xây dựng riêng.
Apple cho biết họ biết về việc chính quyền hỗ trợ hạ tầng nhưng không nắm rõ chi tiết về các khoản trợ cấp hay miễn giảm thuế dành cho Foxconn. Trong khi đó, Foxconn tuyên bố họ “biết ơn sự hỗ trợ” của chính quyền và cho rằng các ưu đãi này tương tự như các chính sách thuế ưu đãi mà các doanh nghiệp lớn nhận được ở nhiều quốc gia khi thực hiện đầu tư lớn.
Sức ép từ hai siêu cường
Bối cảnh toàn cầu hiện nay đặt Apple và các tập đoàn đa quốc gia vào thế bị kẹp giữa hai cường quốc Mỹ và Trung Quốc. Tổng thống Mỹ đắc cử Donald J. Trump từng tuyên bố sẽ áp dụng các biện pháp mạnh để buộc các công ty Mỹ không chuyển việc ra nước ngoài, thậm chí đe dọa áp thuế trừng phạt với hàng hóa nhập khẩu. Apple nhiều lần bị ông Trump nhắm tới, với cam kết “đưa sản xuất máy tính và các thiết bị về Mỹ”.
Trong khi đó, dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình, Trung Quốc ngày càng cảnh giác với ảnh hưởng của các công ty công nghệ Mỹ. Một tờ báo nhà nước gọi Apple là một trong những “chiến binh gác cổng” đã “thâm nhập liền mạch” vào Trung Quốc và có thể đe dọa an ninh quốc gia.
Chính quyền Bắc Kinh cũng không còn chỉ muốn đóng vai “công xưởng thế giới” mà đang thúc đẩy mạnh mẽ việc phát triển các tập đoàn công nghệ nội địa. Nhiều chương trình trợ cấp trước đây được yêu cầu cắt giảm, và các nhà xuất khẩu lớn vốn được ưu ái suốt hàng thập kỷ nay phải chịu giám sát chặt chẽ hơn.
Những va chạm và chiến lược ngoại giao doanh nghiệp
Apple từng bị chính quyền Trung Quốc đóng cửa dịch vụ iTunes Movies và iBooks Store chỉ sáu tháng sau khi ra mắt. Công ty bị phạt vì chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế và phải trải qua quá trình rà soát an ninh quốc gia đối với mẫu iPhone 6, khiến thời điểm ra mắt tại Trung Quốc bị trì hoãn.
Để duy trì quan hệ với cả hai bên, CEO Tim Cook đã thực hiện “ngoại giao con thoi” ở cấp doanh nghiệp: tháng 8, ông gặp Phó Thủ tướng Trung Quốc tại Trung Nam Hải; tháng 12, ông cùng các lãnh đạo Silicon Valley hội kiến ông Trump ở New York nhằm xây dựng cầu nối với chính quyền mới.
Trò chơi mà Mỹ và Trung Quốc đang theo đuổi có tính chất rủi ro cao. Apple, giống nhiều tập đoàn đa quốc gia khác, phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu với hàng loạt công ty và quốc gia tham gia, mỗi nơi có thế mạnh riêng. iPhone là tập hợp của các linh kiện tinh vi được sản xuất ở nhiều quốc gia, sau đó lắp ráp tại Trung Quốc - quá trình này tạo việc làm trên toàn cầu, trong đó Apple khẳng định hỗ trợ khoảng 2 triệu việc làm tại Mỹ.
shared via nytimes,
