Đảng Dân chủ đang thắng trong cuộc chiến đóng cửa chính phủ nhưng vì sao họ buông súng?
11/11/25
 |
| Ảnh: Will Matsuda |
Cuối tháng 9, khi còn đang tranh luận xem Đảng Dân chủ có nên chấp nhận để chính phủ liên bang Mỹ đóng cửa hay không, rất nhiều “tay lão làng” trong các cuộc đối đầu ngân sách trước đây đều nhắc lại một bài học quen thuộc: tổng thống luôn là người nắm “micro”. Ông chủ Nhà Trắng quyết định phần nào thời điểm bộ máy nào dừng, bộ phận nào vẫn chạy; và trong đa số trường hợp, phe đối lập rất khó “thắng” trong một cuộc shutdown.
Chính vì thế, điều trớ trêu là lần này, Đảng Dân chủ lại đang thắng.
Các khảo sát dư luận cho thấy đa số cử tri đổ lỗi cho Đảng Cộng hòa, không phải Đảng Dân chủ, về việc chính phủ đóng cửa – có lẽ vì Donald Trump bận cho san phẳng khu East Wing của Nhà Trắng hơn là ngồi vào bàn đàm phán để mở cửa lại chính phủ. Tỉ lệ ủng hộ của ông lao dốc, có lúc rơi xuống vùng 30% trong khảo sát theo dõi của CNN – mức thấp nhất kể từ khi ông quay lại nắm quyền.
Tuần trước, Đảng Dân chủ cũng vừa thắng áp đảo trong các cuộc bầu cử, khiến Trump phải một phần đổ lỗi cho tình trạng shutdown. Nói cách khác, về chính trị, họ đang ở vị thế tốt nhất trong nhiều tháng.
Cuối tuần, một nhóm thượng nghị sĩ Dân chủ bất ngờ “tách hàng”, ngồi vào bàn thương lượng và chấp nhận một thỏa thuận mở lại chính phủ – đổi lại, nếu nói thẳng ra, là gần như chẳng được gì.
Một thỏa thuận yếu, sau một thế trận mạnh
Cốt lõi của deal mới như sau:
- Chương trình hỗ trợ thực phẩm như SNAP và WIC được bổ sung chút ngân sách.
- Một số khoản chi liên bang khác được điều chỉnh nhẹ.
- Nhân viên liên bang bị sa thải sẽ được tuyển lại, người nghỉ không lương được trả bù.
- Phần lớn cơ quan chính phủ chỉ được cấp ngân sách đến cuối tháng 1 – nghĩa là vài tháng nữa cả nước có thể lại đứng trước nguy cơ shutdown.
Điều “chua” nhất với Đảng Dân chủ là: thỏa thuận không hề gia hạn các khoản tín dụng thuế cho bảo hiểm y tế theo Đạo luật Obamacare – chính là cái cớ ban đầu để họ chấp nhận shutdown. Đổi lại, họ chỉ nhận được lời hứa của Cộng hòa rằng sẽ cho bỏ phiếu về vấn đề này trong tương lai. Gần như tất cả nghị sĩ Dân chủ mà các phóng viên trao đổi đều dự đoán: cuộc bỏ phiếu đó sẽ thất bại.
Để hiểu vì sao cuộc shutdown đang nghiêng về phía họ lại kết thúc bằng cú “xì hơi” như vậy, phải nhìn vào vai trò kỳ lạ của các khoản trợ cấp Obamacare trong toàn bộ cuộc đối đầu này.
Shutdown vì Obamacare hay vì Trump?
Mặt nổi, Đảng Dân chủ tuyên bố họ chấp nhận shutdown để bảo vệ trợ cấp bảo hiểm y tế cho người dân. Nhưng với nhiều nghị sĩ, đó chỉ là “ngọn cờ dễ thống nhất nhất” – không phải nguyên nhân thật sự.
Trong sâu xa, shutdown lần này với nhiều người Dân chủ là:
- Phản ứng trước xu hướng “phi dân chủ” và xu hướng tập trung quyền lực của Trump.
- Cách chứng minh với cử tri và chính bản thân họ rằng họ có thể chiến đấu, không chỉ “chịu trận”.
- Nỗ lực xử lý một thời khắc chính trị bất thường bằng những công cụ cũng bất thường.
Trợ cấp Obamacare trở thành yêu sách trung tâm vì đây là vấn đề mà dư luận ủng hộ mạnh mẽ, kể cả một bộ phận cử tri MAGA. Đồng thời, nó giúp giữ được khối Dân chủ trong Thượng viện vốn rất “run tay”, không phải ai cũng muốn shutdown.
Nói cách khác, “yêu sách Obamacare” là thứ họ có thể đồng thuận, không hẳn là thứ khiến tất cả họ cháy hết mình. Và chính nền tảng “nứt” này khiến cuộc shutdown khó đi đến tận cùng.
Trong nội bộ Đảng Dân chủ có người không bao giờ muốn shutdown. Có người chấp nhận shutdown nhưng thấy kỳ cục khi yêu sách lại hẹp như vậy. Liệu có hợp lý không khi chỉ cần giữ trợ cấp bảo hiểm là coi như “ổn để cấp tiền cho một chính phủ đang trượt dần vào xu hướng độc đoán”? Nếu thắng được trên mặt trận trợ cấp y tế, liệu họ có vô tình tặng không cho Trump một món quà chính trị?
Không gia hạn tín dụng thuế, nghĩa là khoảng 20 triệu người sẽ chứng kiến tiền bảo hiểm y tế tăng hơn gấp đôi. Cú sốc này đánh mạnh nhất vào các bang đỏ – sân nhà của Trump. Khảo sát của nhà chiến lược Tony Fabrizio, cố vấn lâu năm của Trump, cho thấy nếu để các khoản trợ cấp này hết hạn, đó có thể là cú đòn chí mạng với nỗ lực giữ Hạ viện của phe Cộng hòa vào năm 2026.
Nghịch lý nằm ở chỗ, nếu Đảng Dân chủ “thắng” và gia hạn được trợ cấp, họ giải quyết hộ Cộng hòa một cái bẫy chính trị. Nhưng nếu Cộng hòa “thắng” và để trợ cấp hết hạn, Đảng Dân chủ lại cầm trong tay vũ khí cực mạnh cho lần bầu cử sắp tới.
Tính toán chính trị bị đảo ngược
Trong bối cảnh đó, đề xuất của lãnh đạo Thượng viện Dân chủ Chuck Schumer – mở lại chính phủ nếu Cộng hòa đồng ý gia hạn trợ cấp thêm một năm – khiến không ít người trong đảng khó hiểu. Về mặt đạo đức, giảm tiền bảo hiểm cho người dân là điều đáng làm, kể cả phải hy sinh lợi thế tranh cử.
Nhưng một năm gia hạn chỉ giúp Trump và Cộng hòa tránh cú sốc chính trị ngay trước bầu cử. Không giải quyết vấn đề dài hạn của người dân, vì 1 năm sau câu chuyện lại lặp lại.
Từ phía Trump, câu trả lời cũng khá rõ: không đàm phán. Thay vì nhượng bộ, ông chọn khắc sâu thêm vào những vết cắt đau đớn. Hàng trăm nghìn nhân viên liên bang bị nghỉ không lương hoặc mất việc. Trợ cấp thực phẩm như SNAP bị giữ lại, khiến hàng triệu gia đình chật vật. Các sân bay hỗn loạn vì kiểm soát viên không lưu đi làm mà không được trả lương.
Nhìn vào cách Trump chấp nhận dùng sự khổ sở của người dân như đòn bẩy, một số thượng nghị sĩ Dân chủ bắt đầu “xuống thang”. “Mức độ ông ta sẵn sàng làm hại người dân vượt quá mức chúng tôi có thể chấp nhận khi ngồi nhìn.”
Trong tính toán của họ, không có dấu hiệu nào cho thấy kéo dài shutdown sẽ khiến Trump nhượng bộ. Ngược lại, càng kéo dài, nguy cơ Cộng hòa nhân đó xóa bỏ quy tắc filibuster (thủ tục chặn bỏ phiếu ở Thượng viện) càng lớn – một biến số mà ngay trong nội bộ Dân chủ cũng chưa đồng thuận là tốt hay xấu.
Tóm lại, những người Dân chủ “đầu hàng” cho rằng: giữ shutdown thêm chỉ kéo theo thêm thiệt hại cho người dân, chứ không đổi được kết cục.
Vì sao vẫn có người cho rằng nên tiếp tục chơi tới cùng?
Ở góc nhìn khác, nhiều nhân vật trong và ngoài đảng cho rằng đây là cơ hội hiếm để làm rõ ưu tiên của Trump.
Shutdown, dù gây tổn hại, cũng là thời điểm cử tri chú ý hơn bình thường tới chính trị. Nếu Tổng thống chọn để chuyến bay dịp lễ Tạ ơn bị hủy thay vì chấp nhận giảm chi phí chăm sóc sức khỏe, đó sẽ là thông điệp rất rõ ràng về thứ tự ưu tiên của ông – và là chất liệu tranh cử cực mạnh cho Đảng Dân chủ.
Nỗi lo khác, việc rút lui khi đang ở thế thắng có thể dạy cho Trump một bài học nguy hiểm – tiếp tục tăng áp lực lên đời sống người dân, Đảng Dân chủ sẽ là bên chớp mắt trước. Và đó là kiểu bài học mà Trump có xu hướng ghi nhớ rất lâu.
Thua trận nhỏ, giữ vị thế cho cuộc chiến dài?
Dù vậy, nếu đặt shutdown lần này trong bức tranh lớn hơn, nó giống cuộc đụng độ trinh sát hơn là trận quyết chiến.
Hai phe chủ yếu tranh vị trí xuất phát cho những cuộc bầu cử kế tiếp. Và nhìn vào các con số thăm dò, Đảng Dân chủ rời cuộc chiến với vị thế tốt hơn lúc bước vào. Họ đã đẩy vấn đề y tế – thế mạnh truyền thống của mình – lên hàng đầu trong dư luận. Họ cũng góp phần gắn việc tăng phí bảo hiểm với thời kỳ Cộng hòa nắm quyền trong tâm trí cử tri.
Không phải là “chiến thắng vang dội”, nhưng với một công cụ rủi ro như shutdown – vốn thường gây hại nhiều hơn lợi cho phe đối lập – việc rời sân mà không bị “vỡ mặt” có lẽ cũng đã là một dạng thắng tối thiểu.
shared via nytimes,
