Từ đường đua drone tới hợp đồng quân sự trăm triệu USD
12/11/25
 |
| Soren Monroe-Anderson (bên trái) và Olaf Hichwa, những người sáng lập Neros, nhà sản xuất máy bay không người lái, tại văn phòng của công ty ở El Segundo, California. Ảnh: Gabriella Angotti-Jones |
Năm 20 tuổi, Soren Monroe-Anderson – tay đua drone FPV vô địch thế giới – thử làm điều gần như không ai tin là khả thi: bán drone cho quân đội Mỹ. Cậu cùng người bạn thân Olaf Hichwa lắp drone trong gara nhà bố mẹ, gửi sang cho lực lượng Ukraine, rồi tìm cách chào hàng với Bộ Quốc phòng Mỹ.
Phản hồi khi đó rất “dội gáo nước lạnh”: “Hai đứa 21 tuổi không thể cứ thế bước vào Bộ Quốc phòng rồi bán vũ khí được đâu.”
Hai năm sau, câu chuyện rẽ sang hướng hoàn toàn khác. Soren (hiện 22 tuổi) và Olaf (24 tuổi) không chỉ bán drone cho quân đội Mỹ mà còn trở thành hai gương mặt tiêu biểu của làn sóng startup quốc phòng mới.
Công ty Neros họ lập năm 2023 vừa được Lục quân Mỹ chọn cung cấp dòng drone chiến thuật Archer trong giai đoạn đầu của một chương trình quan trọng: mua số lượng lớn drone giá rẻ, dùng xong có thể bỏ, không cần thu hồi. Theo tài liệu tờ New York Times có được, Neros là một trong ba nhà sản xuất drone Mỹ được “chọn mặt gửi vàng” trong chương trình Purpose-Built Attritable Systems, được chính quyền Trump bố trí hơn 36 triệu USD ngân sách cho năm 2026.
Song song, Neros cũng vừa hoàn tất vòng gọi vốn mới, nâng tổng số tiền huy động lên 121 triệu USD – con số đáng kinh ngạc với một công ty chưa đầy hai năm tuổi, do hai nhà sáng lập đều chưa có bằng đại học.
Từ gara gia đình đến hợp đồng với Thủy quân lục chiến
Việc Neros được lựa chọn diễn ra trong bối cảnh giới quân sự Mỹ sốt sắng “đuổi kịp” đối thủ trong cuộc đua drone. Chiến trường Ukraine, Gaza và nhiều điểm nóng khác cho thấy: những chiếc quadcopter nhỏ, rẻ, gắn thuốc nổ đôi khi còn khiến xe tăng, pháo kéo phải “nhường sân”.
Lục quân tuyên bố muốn mua ít nhất 1 triệu drone trong 2–3 năm tới. Dù tình trạng chính phủ đóng cửa khiến một số kế hoạch mua sắm bị chậm lại, các hợp đồng đã đi sâu quy trình – như với Neros – vẫn tiếp tục được triển khai.
Trước đó, Neros đã có loạt bước tiến ấn tượng:
- Gọi được 75 triệu USD vốn do Sequoia Capital dẫn dắt.
- Ký hợp đồng 17 triệu USD với Thủy quân lục chiến Mỹ (USMC) để cung cấp hàng nghìn drone.
- Giành hợp đồng trong một liên minh quốc tế, cung cấp 6.000 drone cho Ukraine.
Tới thời điểm này, Neros đã huy động tổng cộng 121 triệu USD, chính thức góp mặt trong “bản đồ lớn” của ngành drone Mỹ.
Suốt hơn một năm, Defense Innovation Unit (DIU) – đơn vị đổi mới của Lầu Năm Góc đặt tại Thung lũng Silicon – tích cực “đỡ đầu” Neros. Một số chuyên gia drone ở đây còn gọi Soren và Olaf bằng biệt danh thân mật: “the boys”.
Mùa hè vừa rồi, tại buổi bay thử ở Alaska, các sĩ quan đổ dồn xung quanh khi Soren điều khiển Archer lao thẳng về phía một thiết bị gây nhiễu và bay xuyên qua như không có gì. Tháng 7, một chiếc Archer của Neros cũng xuất hiện trong đội drone bay vòng quanh Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth khi ông ghi hình thông báo chính sách mới thúc đẩy sản xuất drone nội địa.
Maj. Steven Atkinson, sĩ quan tại Marine Corps Warfighting Lab, kể rằng ông đã đi tìm các công ty Mỹ có thể cung cấp những chiếc FPV giống loại Ukraine dùng với giá dưới 2.000 USD/chiếc nhưng mãi không tìm thấy, cho đến khi gặp Neros.
Ông nhớ lại: “Họ còn rất trẻ, nhưng họ làm FPV. Những gì họ đã làm được đến giờ thực sự là chưa từng có.”
Xuất thân từ làng đua drone FPV
Không giống mô típ quen thuộc kiểu “cựu kỹ sư Lockheed Martin” hay “cựu sĩ quan đặc nhiệm”, hai nhà sáng lập Neros bước ra từ một thế giới khác: cộng đồng đua drone FPV.
Tuổi thơ của Soren (lớn lên ở New Hampshire) và Olaf (ở Maryland) gắn liền với việc đặt linh kiện từ Trung Quốc, tự hàn mạch, in khung, cân chỉnh từng gram khối lượng, rồi đeo kính FPV cho drone lượn qua các cổng tốc độ cao. Họ bỏ lỡ nhiều buổi học, nhiều hoạt động trường lớp – tất cả chỉ để bay và đua.
Năm 2017, cả hai gặp nhau lần đầu ở một giải đua tại Muncie, bang Indiana, nhanh chóng trở thành bạn thân – rồi thành “đối thủ – cộng sự”. Họ liên tục trao đổi cách tối ưu đường bay, mô-tơ, độ trễ tín hiệu, khả năng chịu va đập…
Soren sớm nổi tiếng với tư cách tay đua: vô địch MultiGP World Championship năm 2020. Olaf lại được cộng đồng gọi là “gã thiên tài kỹ thuật”. Để vượt Soren, Olaf tự thiết kế một bo mạch điều khiển siêu nhẹ, ban đầu hàn tay tại nhà. Sau đó anh mua hẳn một máy gắn linh kiện công nghiệp từ Trung Quốc, tự sản xuất, bán cho cộng đồng đua drone với giá 30 USD/chiếc. Phiên bản nâng cấp của bo này giờ chính là “trái tim” của Archer.
Cả hai đều không có bằng đại học. Olaf từng làm tại một startup AI ở Palo Alto, Skywalk. Còn Soren quyết định tạm gác kế hoạch học đại học, lao vào thế giới drone toàn thời gian.
Làm drone rẻ, bay tốt nhưng phải “sạch” linh kiện Trung Quốc
Lợi thế lớn nhất của Neros nằm ở kỹ năng FPV: Archer là drone nhỏ, nhanh, cơ động, tối ưu cho các nhiệm vụ “cảm tử” – cất cánh, do thám, lao vào mục tiêu, phá hủy rồi… không quay về. Neros cần khoảng năm ngày để huấn luyện một binh sĩ sử dụng thành thạo Archer.
Đó cũng là điểm khác biệt với các drone thương mại như DJI, vốn nổi tiếng ở khả năng “mở hộp là bay”, gần như không cần huấn luyện.
Tuy nhiên, phần khó nhất lại nằm ở chuỗi cung ứng.
Khi còn là dân đua drone, gần như mọi linh kiện họ dùng đều đến từ Thâm Quyến: cánh quạt, motor, pin, camera, radio. Còn bây giờ, để bán drone cho quân đội Mỹ, họ phải xây lại toàn bộ chuỗi cung ứng và chứng minh rằng các thành phần quan trọng không có nguồn gốc từ Trung Quốc.
Olaf kể: “Lúc đi hỏi mua radio ở Mỹ, họ gần như cười vào mặt chúng tôi.” Một chiếc radio “chuẩn quốc phòng” sản xuất trong nước có thể có giá lên tới 10.000 USD, trong khi trước đó họ dùng loại tương đương từ Trung Quốc chỉ 30 USD.
Giải pháp là tự làm.
Thay vì dùng chip “quân sự hóa” giá hàng trăm USD/con, họ tìm loại chip vốn thiết kế cho máy tính tiền bãi đỗ xe, giá 1 USD/con – rồi thiết kế lại phần cứng, phần mềm xoay quanh thứ chip rẻ tiền đó.
Trong nhà máy ở El Segundo (California), khoảng 20 kỹ thuật viên hiện lắp thủ công chừng 2.000 chiếc Archer mỗi tháng. Con số này vẫn rất nhỏ nếu so với các nhà máy Trung Quốc – nơi một xưởng có thể sản xuất 1.000 drone/ngày cho quân đội Nga, theo những gì Olaf tận mắt chứng kiến khi sang Thâm Quyến năm ngoái.
Anh nói: “Chúng tôi chỉ mới chạm mốc 2.000 chiếc/tháng. Họ làm con số đó trong hai ngày.”
Ukraine: Khi thú vui tuổi thơ trở thành công nghệ chiến tranh
Động lực biến đam mê đua drone thành công ty quốc phòng thực sự đến từ cuộc chiến giữa Ukraine và Nga.
Nhìn những chiếc quadcopter nhỏ gắn lựu đạn của Ukraine phá hủy xe tăng, xe bọc thép, Soren bị ám ảnh với ý tưởng “phải làm gì đó”. Mùa hè năm 2023, anh đến tận nơi Olaf đang làm việc ở Palo Alto, thuyết phục bạn dành thời gian rảnh quay lại chế drone – nhưng lần này là để gửi sang Ukraine.
Ban đầu chỉ là dự án bên lề: họ gọi video với lính Ukraine – những người Soren quen qua mạng xã hội – rồi thiết kế drone dạng “xếp lớp”, tháo lắp dễ dàng, phù hợp cho vận chuyển. Cả hai sang Kyiv, trực tiếp bàn giao, bay thử, nhận góp ý ngay trên chiến trường. Họ gặp cả Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Chuyển đổi số Mykhailo Fedorov, người nói thẳng: muốn trở thành nhà cung cấp drone cho Ukraine, anh phải sản xuất được tối thiểu 5.000 chiếc/tháng.
Chuyến đi đó củng cố cảm giác mà họ đã có: chính Mỹ cũng đang ở vào thế yếu. Nga và Trung Quốc có thể sản xuất hàng triệu drone mỗi năm, còn Mỹ chỉ ở mức hơn 100.000 chiếc, lại phụ thuộc nhiều vào linh kiện châu Á.
Quay về, họ lập Neros tại El Segundo – khu vực vốn là “thủ phủ” của ngành hàng không – vũ trụ. Sự nhiệt huyết của hai nhà sáng lập nhanh chóng thu hút các quỹ mạo hiểm như Cantos, Sequoia, cũng như tỷ phú Peter Thiel (người sau đó cấp học bổng Thiel Fellowship cho Soren).
Ian Rountree, đối tác tại Cantos, kể rằng lý do ông đặt cược vào Neros không chỉ vì họ giỏi công nghệ, mà vì họ thuyết phục được những “lão làng” tham gia. COO của Neros – Sean Wood – từng làm 12 năm tại SpaceX. Hiện công ty có khoảng 80 nhân viên, gần như tất cả đều lớn tuổi hơn hai nhà sáng lập.
Cuộc đua công nghiệp mới: 2.000 chiếc/tháng đối đầu 1.000 chiếc/ngày
Dù đã đạt được nhiều mốc quan trọng, Neros vẫn chỉ đang ở vạch xuất phát trong cuộc đua công nghiệp dài hơi.
Năm ngoái, Olaf trở lại Thâm Quyến – nơi anh từng đặt những đơn linh kiện đầu tiên khi còn là học sinh trung học. Các nhà cung cấp ngày xưa vẫn đón anh như khách quen, dẫn đi tham quan nhà máy, không hề biết rằng anh đang xây một xưởng của riêng mình ở Mỹ.
Một trong những nhà máy mà anh ghé thăm – trước đây sản xuất drone cho cộng đồng giải trí – giờ đã chuyển sang sản xuất 1.000 drone/ngày cho quân đội Nga.
Olaf nói: “Ở một chừng mực nào đó, họ vẫn là bạn. Nhưng chúng tôi bỗng đứng ở hai phía khác nhau của một cuộc xung đột.”
Anh cố gắng ghi nhớ càng nhiều càng tốt về dây chuyền, máy móc, quy trình – để hình dung Mỹ sẽ phải nỗ lực tới mức nào nếu muốn thoát khỏi phụ thuộc và thực sự bắt kịp. “Chúng tôi mới chỉ lắp được khoảng 2.000 chiếc/tháng. Còn họ làm con số đó trong hai ngày. Khoảng cách đó là thực tế mà chúng tôi phải đối mặt.”
Trong bối cảnh Lục quân đặt mục tiêu mua 1 triệu drone trong vài năm tới, những công ty như Neros – với nền tảng là các tay đua FPV tự học, tự làm – đang trở thành mảnh ghép quan trọng trong chiến lược công nghiệp quốc phòng mới của Mỹ: nhanh, rẻ, linh hoạt, chấp nhận hao hụt, thay vì chỉ phụ thuộc vào những hệ thống đắt đỏ, nặng nề, mất cả thập kỷ để phát triển.
Từ những chiếc drone “tự lắp” trong gara, Soren và Olaf giờ đang góp phần định hình mặt trận hoàn toàn mới của chiến tranh hiện đại – nơi tốc độ đổi mới, khả năng sản xuất hàng loạt và kỹ năng điều khiển FPV có thể quan trọng không kém những thứ như xe tăng hay tiêm kích tàng hình.
shared via nytimes,
