Pinduoduo đang khuấy đảo nền kinh tế Trung Quốc như thế nào?
11/07/25
Trong bối cảnh nền kinh tế Trung Quốc đang vật lộn với giảm phát, một yếu tố đặc biệt đang góp phần làm trầm trọng thêm tình hình: cuộc đua giảm giá trong thương mại điện tử mà Pinduoduo là trung tâm. Với tốc độ tăng trưởng nhanh và khả năng đưa ra mức giá khó tin, Pinduoduo không chỉ thay đổi cách người tiêu dùng Trung Quốc mua sắm mà còn tạo nên làn sóng cạnh tranh đè nặng lên toàn bộ chuỗi giá trị thương mại và sản xuất.
Pinduoduo - Biểu tượng của “chi tiêu hạ cấp” trong nền kinh tế đang chững lại
Linh Yunyun, một người bán hàng 28 tuổi tại thành phố ven biển phía đông nam Trương Châu, bắt đầu kinh doanh tã giấy trên nền tảng Pinduoduo cách đây hai năm. Ngay từ đầu, cô đã phải đối mặt với áp lực không ngừng từ hệ thống tự động của nền tảng, yêu cầu liên tục điều chỉnh giá để cạnh tranh với các nhà bán hàng khác. Mỗi khi cô giảm giá, sản phẩm của cô được ưu tiên quảng bá, nhưng chỉ vài ngày sau, hệ thống lại yêu cầu hạ giá tiếp nếu muốn duy trì lưu lượng truy cập. “Nếu tôi giảm giá thêm nữa, tôi sẽ không có lợi nhuận,” Linh nói.
Pinduoduo hiện là nhà bán lẻ trực tuyến lớn thứ hai Trung Quốc, và là biểu tượng tiêu biểu nhất cho hiện tượng “chi tiêu hạ cấp” – một xu hướng chi tiêu tiết kiệm triệt để của người tiêu dùng Trung Quốc trong bối cảnh nền kinh tế bất ổn. Những bất an từ thị trường bất động sản trì trệ và việc làm bấp bênh khiến người dân thắt chặt chi tiêu và gia tăng tiết kiệm. Kết quả là giá cả giảm, lợi nhuận doanh nghiệp bị bào mòn, còn các công ty thì trở nên dè dặt trong việc đầu tư hay tuyển dụng, từ đó khiến viễn cảnh kinh tế càng thêm ảm đạm.
Mặc dù Bắc Kinh đã đưa ra một loạt biện pháp nửa vời để vực dậy nền kinh tế, nhưng hiệu quả vẫn chưa rõ ràng. Gần đây, chính phủ bắt đầu phát tín hiệu hành động mạnh mẽ hơn như cắt giảm lãi suất, tung các gói kích thích vào thị trường bất động sản và hỗ trợ thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, các chính sách tài khóa mang tính chất “bơm tiền vào túi người tiêu dùng” vẫn chưa có dấu hiệu triển khai cụ thể.
Theo hãng nghiên cứu Rhodium Group, dù các nhà hoạch định chính sách đang thể hiện quyết tâm hành động, nhưng áp lực giảm phát vẫn là một trong những vấn đề nghiêm trọng chưa có lời giải.
Vòng xoáy giảm phát - thương mại điện tử là nguyên nhân và hệ quả
Chỉ số giảm phát GDP – thước đo phản ánh sự thay đổi giá cả chung của nền kinh tế Trung Quốc – đã sụt giảm liên tiếp trong 5 quý, chuỗi giảm dài nhất trong 25 năm qua. Điều này cho thấy mức tăng trưởng GDP danh nghĩa không phản ánh chính xác quy mô tăng trưởng thực của nền kinh tế, vốn được Bắc Kinh đặt mục tiêu ở mức khoảng 5% trong năm nay.
Chính sách của chính phủ Trung Quốc trong những năm gần đây chủ yếu tập trung vào khuyến khích sản xuất và đầu tư, dẫn đến tình trạng dư thừa hàng hóa trong nước và xuất khẩu. Nguồn cung dồi dào là một trong những yếu tố khiến giá cả tiếp tục đi xuống.
Trong bối cảnh ấy, Pinduoduo nổi lên như một chất xúc tác khuếch đại tình trạng giảm phát. Khoảng 60% người tiêu dùng Trung Quốc hiện mua sắm qua thương mại điện tử, chiếm hơn một phần ba tổng mức tiêu dùng bán lẻ. Do đó, các chương trình giảm giá sâu và các mô hình định giá siêu cạnh tranh của Pinduoduo đang có ảnh hưởng mạnh đến mặt bằng giá chung.
“Pinduoduo vừa là hậu quả, vừa là nguyên nhân giảm phát,” theo nhận định Donald Low, giáo sư chính sách công tại Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông.
Pinduoduo, ra đời năm 2015, đang phát triển vượt mặt các đối thủ lâu năm như Alibaba và JD.com, và hiện đã mở rộng ra quốc tế với thương hiệu Temu. Trong quý gần nhất, doanh thu của Pinduoduo tăng tới 86%. Tuy nhiên, công ty cũng cảnh báo rằng lợi nhuận có thể sụt giảm do kế hoạch đầu tư mạnh vào hỗ trợ các nhà bán hàng “chất lượng cao”.
Áp lực đè nặng lên nhà bán hàng - lợi nhuận bốc hơi, nhưng vẫn không thể rút lui
Người sáng lập Pinduoduo, tỷ phú Hoàng Tranh, từng nhấn mạnh rằng triết lý cốt lõi của công ty không phải là bán hàng rẻ mà là khiến người tiêu dùng cảm thấy “sản phẩm đáng giá hơn giá họ trả”.
Nhưng trong thực tế, nhiều nhà bán hàng như Lin lại bị ép tham gia vào các hệ thống điều chỉnh giá tự động. Cô kể rằng sau khi chủ động rút khỏi hệ thống theo dõi giá này, vài tháng sau cô phát hiện nền tảng đã bật lại chức năng đó mà không có thông báo.
Pinduoduo từ chối bình luận nhưng trước đó từng cho rằng công nghệ này giúp cải thiện hiệu suất vận hành cho người bán và mang đến giá tốt hơn cho người tiêu dùng.
Tác động của thương mại điện tử đến giá cả không phải là mới. Trong thập niên 2010, khái niệm “Hiệu ứng Amazon” từng được các nhà kinh tế đưa ra để mô tả ảnh hưởng của Amazon trong việc kéo giá hàng hóa đi xuống trên toàn thị trường. Giá thường xuyên được điều chỉnh theo thời gian thực dựa trên cạnh tranh – gọi là định giá động (dynamic pricing).
Tuy nhiên, năm 2018, Giáo sư Alberto Cavallo (ĐH Harvard) cho rằng thương mại điện tử khiến giá cả trở nên nhạy cảm hơn với các cú sốc kinh tế. Khi kinh tế tăng trưởng nóng, giá có thể vọt mạnh. Và khi kinh tế suy thoái, giá lại rơi sâu – như hiện tượng đang diễn ra tại Trung Quốc.
Cuộc đua giá thấp: Khi cả Alibaba và JD.com cũng phải nhập cuộc
Không chỉ có Pinduoduo, mà chính sự thành công buộc hai gã khổng lồ Alibaba và JD.com phải lao vào cuộc chiến giá thấp. Năm ngoái, nền tảng Taobao thuộc Alibaba đã triển khai hệ thống xếp hạng nhà bán theo mức giá so sánh với đối thủ. Những người có giá thấp hơn sẽ được ưu tiên hiển thị sản phẩm. JD.com – vốn từng nổi tiếng với hàng điện tử cao cấp – cũng không nằm ngoài cuộc đua, với hàng loạt chiến dịch giảm giá sâu.
Chính phủ Trung Quốc đã buộc phải can thiệp. Tháng 5 vừa qua, các nhà quản lý ban hành quy định mới cấm các nền tảng thương mại điện tử áp đặt “các điều kiện giao dịch, giá cả và lưu lượng truy cập không hợp lý” với người bán.
Một bài viết từng được chia sẻ mạnh trên WeChat mang tựa đề “Pinduoduo càng phát triển thì thời đại càng tồi tệ” – do nữ nhà báo Trương Trác viết – đã bị gỡ bỏ. Trong đó, cô khẳng định Pinduoduo đang khiến người tiêu dùng lờ đi thương hiệu, chỉ chăm chăm tìm hàng rẻ.
“Người bán chỉ còn hai lựa chọn: hoặc giảm giá, hoặc mất doanh thu,” cô viết.
Điển hình như Lulu Qi, một nhà bán phụ kiện điện thoại và đồ gia dụng nhỏ tại Thâm Quyến, từng gắn bó với Pinduoduo từ năm 2018 nhưng sau đó buộc phải rút lui. Các mức giá đề xuất thấp hơn cả giá gốc nhập hàng, khiến việc kinh doanh không còn khả thi.
“Không thể kinh doanh với mức giá đó,” cô nói. Thêm vào đó, chính sách cho phép hoàn tiền mà không cần trả hàng cũng khiến cô mất trắng trung bình 5 đơn mỗi ngày.
Tuy vậy, các thương nhân vẫn khó rời bỏ Pinduoduo vì người dùng quá trung thành.
Gao Ning – một nhân viên văn phòng ở Bắc Kinh – chia sẻ rằng ban đầu anh nghi ngại nền tảng, nhưng sau đó nhận thấy đây là kênh tiện lợi để mua thực phẩm và hàng tiêu dùng như giấy vệ sinh, túi rác, xà phòng, thức ăn cho mèo…
“Pinduoduo vẫn rẻ hơn một chút,” anh nói. “Mọi người đến đó vì ai cũng mong muốn mua được giá hời.”
shared via nytimes,
