Sân vận động: Tượng đài cho sự nghèo nàn trong tham vọng phát triển
30/06/25
 |
| Ảnh: Christa Jarrold |
Những công trình “bất khả thi” lại mọc lên dễ dàng
Những ai nói rằng nước Mỹ ngày nay không còn xây dựng được gì mới hẳn chưa từng để ý đến thế giới thể thao. Hiếm có năm nào mà không có một sân vận động hay nhà thi đấu hiện đại được khánh thành – thường ngay tại các thành phố mà việc xây dựng hạ tầng thiết yếu khác lại vô cùng khó khăn.
Một sân bóng chày 2,3 tỷ USD mọc lên ở Bronx. Một sân bóng bầu dục 70.000 chỗ giữa Los Angeles. Một nhà thi đấu bóng rổ ngay bờ vịnh San Francisco. Mới nhất, Thị trưởng Washington, D.C. vừa công bố kế hoạch xây sân mới cho đội bóng bầu dục Washington Commanders, với tổng vốn lên đến 3,8 tỷ USD, trên diện tích 180 mẫu đất công, chỉ cách Đồi Capitol hơn 3 km.
Washington vốn nổi tiếng là nơi rất khó phát triển các dự án nhà ở. Thế nhưng, không ai nghi ngờ khả năng thành phố này xây sân vận động. Họ đã làm được với nhà thi đấu bóng rổ năm 1997, sân bóng chày năm 2008 và sân bóng đá năm 2018. Ở Washington cũng như nhiều thành phố Mỹ khác, “nhà” cho các đội thể thao là loại “nhà” duy nhất vẫn tiếp tục được xây.
Thể thao mang lại cảm xúc, chính trị mang lại lý do
Lý do hiển nhiên: Thể thao rất được ưa chuộng, đặc biệt là giải bóng bầu dục NFL. Khi Commanders thắng, tâm trạng cả thành phố Washington như bừng sáng. Không khó hiểu khi Thị trưởng Muriel Bowser quyết tâm kéo đội trở lại Washington sau nhiều thập kỷ đóng quân tại vùng ngoại ô Maryland – bởi chiến thắng của đội cũng là chiến thắng chính trị.
Nhưng đằng sau sự sốt sắng đó là thực tế u ám hơn: các đô thị Mỹ dễ rót hàng tỷ USD vào các sân vận động vì gần như chẳng thể làm được điều gì khác. Việc xin phép xây dựng ở các thành phố lớn phức tạp đến mức, chỉ những dự án siêu khủng mới đáng bỏ công theo đuổi.
Dự án sân mới của Commanders, giống nhiều sân vận động khác trên khắp nước Mỹ, được quảng bá như “trung tâm” của một kế hoạch phát triển lớn hơn. Thành phố cam kết sẽ xây dựng tới 6.000 căn hộ kèm theo, trong đó một phần dành cho các hộ thu nhập thấp. Điều không nói ra là: nếu không gắn với sân vận động, gần như chẳng có ai được phép xây nhà ở đó.
Mê cung giấy phép và câu chuyện sân bóng
Việc phát triển hạ tầng đã trở thành ma trận. Washington có tới 164 loại quy hoạch khác nhau, nhưng nhiều dự án vẫn phải “xin đặc cách”. Bất kỳ ai muốn xây gì đều phải vượt qua vô số trở ngại pháp lý.
Các sân vận động, dĩ nhiên, cũng không hoàn toàn ngoại lệ. Tại San Francisco, phản đối của cư dân từng khiến một dự án nhà thi đấu phải thay đổi vị trí. Đội Chicago Bears đã dành bốn năm ròng để chạy cùng lúc hai phương án sân vận động, hy vọng ít nhất một phương án sẽ được phê duyệt. Riêng dự án sân của Commanders vẫn cần Hội đồng Thành phố Washington bật đèn xanh.
Nhưng khác biệt nằm ở lợi nhuận. Chủ sở hữu đội thể thao kiếm đủ tiền từ vé, bản quyền và dịch vụ đi kèm để sẵn sàng vượt qua mọi thủ tục rườm rà. Trong khi đó, vô số dự án nhà ở hay tòa văn phòng nhỏ hơn, biên lợi nhuận mỏng hơn, chết yểu ngay từ trên giấy.
Ở một góc khác tại Tây Bắc Washington, D.C., có bãi đỗ xe mà các chủ đầu tư đã cố xin phép xây dựng suốt 25 năm nhưng vẫn chưa thành công.
Sân vận động: không gian công cộng cho giới giàu có?
Hệ thống xin cấp phép xây dựng bất cập đang khiến các thành phố ngày càng trở thành sân chơi của người giàu. Và không gì minh họa rõ điều này hơn các sân vận động. Từng có thời các đội bóng sợ rằng phát sóng trực tiếp sẽ làm giảm lượng vé bán ra. Giờ đây, họ biến việc xem trực tiếp thành đặc quyền xa xỉ. Cổ động viên của Los Angeles – Rams muốn mua vé cả mùa ở sân mới phải mua trước “giấy phép ghế” – riêng quyền mua vé đã có giá lên tới 100.000 USD, chưa kể tiền vé.
Washington dự kiến chi hơn 1 tỷ USD tiền mặt và ưu đãi cho dự án sân Commanders. Giới chức thành phố gọi đây là “khoản đầu tư thiết yếu để phát triển”. Theo Kevin Donahue, quản lý thành phố Washington, D.C., sân vận động “không phải xa xỉ mà là nhu cầu căn bản” nếu muốn thu hút người dân và tạo động lực cho nhà ở.
Nhưng thực chất, sân vận động vẫn là dự án xa xỉ đúng nghĩa. Xây sân vận động tạo ra việc làm, nhưng xây nhà ở, cửa hàng hay văn phòng trên cùng khu đất sẽ tạo ra nhiều việc làm hơn. Tiền chi tiêu tại sân vận động chủ yếu cũng là tiền của cư dân địa phương, vốn sẽ chi tiêu ở khu vực khác nếu không có trận đấu.
Công trình khổng lồ nhưng giá trị thực hạn chế
Sân bóng bầu dục hiếm khi được tận dụng hết công suất. Sân hiện tại của Commanders chỉ tổ chức khoảng 10 trận bóng mỗi năm, cộng thêm một vài sự kiện khác như ca nhạc. Phần lớn thời gian, nó chỉ là bát bê tông khổng lồ trống rỗng. Kinh tế là dòng tiền luân chuyển; sân vận động là chỗ chôn tiền khi không có hoạt động.
Nhiều nghiên cứu học thuật đã đi đến kết luận: đầu tư công cho sân vận động là khoản đầu tư tệ hại. Thậm chí, một chuyên gia kinh tế từng nói đây là một trong những chủ đề hiếm hoi mà giới kinh tế học hầu như đồng thuận tuyệt đối.
Giá mà các thị trưởng cũng sốt sắng với giao thông công cộng hay trường học như với sân vận động, thì hiệu quả kinh tế xã hội đã khác. 3,8 tỷ USD cho một sân bóng chỉ là phần nhỏ so với chi phí để xây một khu dân cư đáng sống.
Những sân vận động mới, vì thế, vẫn sừng sững như tượng đài cho thực tế: chúng ta có đất nhưng không đủ ý chí chung để dùng nó cho những thứ cần thiết hơn. Chúng chỉ là cách để tạm quên đi sự bế tắc trong khả năng xây dựng của chính các thành phố.
shared via nytimes,
