Sân vận động bóng đá có “cứu” được các thành phố Mỹ?
13/11/25
 |
| Các đội ở nhiều môn thể thao khác nhau đang tìm cách xây dựng các dự án hỗn hợp gần sân vận động của họ. |
Làn sóng đầu tư vào sân bóng và giấc mơ hồi sinh đô thị
Một buổi chiều cuối tuần đầy nắng tại Pawtucket, Rhode Island, hàng nghìn cổ động viên đã đổ về Centreville Bank Stadium – sân vận động mới toanh với 10.500 chỗ ngồi – để theo dõi trận đấu giữa Rhode Island FC và Hartford Athletic. Bên ngoài cổng, những gia đình tay cầm cờ, trẻ em mặc áo đấu xanh – vàng, và các cổ động viên trung thành tạo nên bầu không khí rộn ràng. Bên trong, cửa hàng lưu niệm đông nghịt, các quầy đồ ăn sôi động, và khu khán đài chật kín người tạo nên hình ảnh đáng mơ ước đối với bất kỳ câu lạc bộ bóng đá nào.
Centreville Bank Stadium không chỉ là sân bóng – nó là một trong những dự án cơ sở hạ tầng thể thao đắt đỏ nhất trong lịch sử bóng đá hạng dưới của Mỹ. Tiểu bang Rhode Island đã đồng ý chi 132 triệu USD trong 30 năm để cùng xây dựng sân vận động, với điều kiện dự án phải bao gồm thêm khu phức hợp căn hộ, cửa hàng bán lẻ, nhà hàng và không gian công cộng ven sông.
Rhode Island FC chỉ là một trong hàng chục câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp ở Mỹ theo đuổi mô hình sân vận động bóng đá chuyên dụng – kèm theo kỳ vọng những sân bóng mới này sẽ giúp tái thiết trung tâm thành phố, thu hút người dân quay lại và tạo cú hích kinh tế. Mô hình này đang lan rộng, đặc biệt tại các thành phố nhỏ và trung bình.
Nhưng khi The New York Times xem xét hàng loạt dự án tương tự trên khắp nước Mỹ, một thực tế khác hiện lên rõ ràng: phần phát triển bất động sản đi kèm – đặc biệt là nhà ở – thường bị chậm tiến độ hoặc chưa từng được hoàn thiện. Và các chuyên gia kinh tế cho biết kỳ vọng về tăng trưởng kinh tế đô thị thường bị thổi phồng.
Andrew Zimbalist, giáo sư kinh tế tại Smith College, nhận định việc đầu tư công vào sân bóng có thể được biện minh như đầu tư vào công viên: mang lại lợi ích cộng đồng nhất định. Tuy nhiên, việc quảng bá sân bóng sẽ “hồi sinh” khu vực đô thị, nâng cao thu nhập hay tạo cú hích lớn cho doanh nghiệp địa phương thường không thành hiện thực.
Ông Zimbalist nói: “Bằng chứng cho thấy điều đó không xảy ra.”
Các khoản đầu tư lớn trong cuộc chơi ngày càng đắt đỏ
Khi bóng đá Mỹ phát triển mạnh sau World Cup 1994 và cú hích từ người hâm mộ trẻ, việc xây dựng sân bóng chuyên dụng đã trở thành xu hướng. Những siêu sân tại các thành phố lớn như New York, Miami hay Los Angeles đã và đang được triển khai cho MLS – giải bóng đá hàng đầu của Mỹ. Nhưng sân bóng “mọc lên như nấm” phần lớn lại thuộc các đội chơi ở USL, MLS Next Pro hoặc NWSL – những giải đấu cấp thấp và trung cấp.
Trong gần 50 dự án sân bóng đã hoàn thành, đang xây dựng hoặc được phê duyệt, có hơn 20 dự án được thực hiện chỉ từ năm 2020 trở lại đây. Điều đáng chú ý là giá thành xây dựng tăng chóng mặt:
- Sacramento Republic FC từng xây sân 11.000 chỗ với 3 triệu USD năm 2014.
- Giờ đây, họ đang thay thế bằng sân mới trong khu Railyards với chi phí 175 triệu USD cho 12.000 chỗ.
Các chủ sở hữu câu lạc bộ xem mô hình khu phức hợp quanh sân vận động là cách để cải thiện doanh thu ngoài bóng đá, đối phó với chi phí mua đội và xây sân ngày càng cao. Deloitte ghi nhận các đội thể thao lớn của Mỹ như Atlanta Falcons hay New England Patriots đều thành công với mô hình bất động sản cho thuê, cửa hàng, giải trí… bao quanh sân vận động.
Theo Pete Giorgio của Deloitte, giá trị của một đội bóng không chỉ đến từ sân, mà còn từ việc họ sở hữu luôn “khu vui chơi” xung quanh sân – bao gồm nhà ở, nhà hàng, trung tâm sự kiện.
Tuy nhiên, sự phức tạp của mô hình tài chính này khiến nhiều dự án bị “mắc kẹt” khi chuyển từ ý tưởng sang triển khai thực tế.
Rhode Island và khát vọng leo lên giải đấu hàng đầu
Đối với Rhode Island FC, sân vận động chỉ là điểm khởi đầu. Ban lãnh đạo do Fortuitous Partners dẫn dắt kỳ vọng đưa câu lạc bộ này lên sân chơi hàng đầu sau khi USL ra mắt giải hạng nhất vào năm 2027–2028 và giới thiệu mô hình lên hạng – xuống hạng (promotion–relegation).
Đồng sáng lập Brett Johnson nói: “Điểm mấu chốt là cơ sở vật chất. Chúng tôi muốn chứng minh những thị trường nhỏ như Rhode Island xứng đáng được đặt lên bản đồ thể thao.”
Ý tưởng nghe hấp dẫn nhưng triển khai lại đầy thử thách.
Tham vọng lớn, rủi ro cũng lớn
Tại Albany, New York, doanh nhân Jeff Buell cũng theo đuổi mô hình tương tự. Anh đề xuất xây sân 8.000 chỗ với chi phí 150 triệu USD, nằm trong dự án đại đô thị 600 triệu USD gồm hơn 1.000 căn hộ và 9.290 mét vuông thương mại.
Nhưng ông Buell thừa nhận: biến kế hoạch thành hiện thực rất khó.
Một nghiên cứu cho thấy trong 12 dự án sân bóng chuyên dụng có kèm khu dân cư kể từ năm 2000, không dự án nào hoàn thành đầy đủ. Nhiều dự án chỉ hoàn thành một phần, còn hầu hết bị trì hoãn dài hạn.
Ví dụ rõ nhất là sân của Colorado Rapids ở Commerce City, Colorado – khánh thành năm 2007, với lời hứa kèm theo 55.742 mét vuông cho nhà ở, quán bar, cửa hàng. Đến nay, vẫn chưa xây gì.
Lý do phổ biến:
- Các chủ sở hữu đội bóng không có kinh nghiệm bất động sản.
- Chi phí thực tế vượt dự toán.
- Rủi ro thị trường cao.
- Ưu tiên tập trung vào đội bóng thay vì bất động sản.
Erin Talkington, giám đốc tại RCLCO, cho biết phần lớn đội bóng phải “quay lại bàn vẽ” ngay khi đến giai đoạn triển khai khu phức hợp.
Trong khi đó, Chủ tịch USL Paul McDonough cho rằng một số đội đã chứng minh mô hình này hoàn toàn khả thi. Colorado Switchbacks là ví dụ điển hình: khi hoàn thành giai đoạn đầu gồm căn hộ và cửa hàng quanh sân vận động, doanh thu của câu lạc bộ tăng gấp bốn lần.
Pawtucket: Thành phố đặt cược tương lai vào một sân bóng
Tại Pawtucket, giấc mơ đô thị sống động đang được thổi phồng quanh Centreville Bank Stadium. Kế hoạch hoàn thiện bao gồm: 250 căn hộ, 2787 mét vuông bán lẻ, 10 nhà hàng và cửa hàng, thêm một cây cầu đi bộ nối sang khu có hơn 300 căn hộ mới.
Đất xây sân trước đây là bãi đất ô nhiễm do nhà máy khí đốt cũ để lại. Rhode Island Energy và Fortuitous đã xử lý toàn bộ để xây sân.
Chủ tịch câu lạc bộ, David Peart, tin dự án “mang lại sự sống mới cho khu vực”, mở ra khu dân cư – giải trí mới, không chỉ là điểm đến cho các trận bóng.
Nhưng các nhà kinh tế thì thận trọng. Sân bóng hạng dưới chỉ được sử dụng khoảng dưới 50 lần mỗi năm, giữa bóng đá, concert và sự kiện trường học. Điều này khó tạo động lực để doanh nghiệp mở nhà hàng, khách sạn hoặc bar gần đó – vốn phụ thuộc vào lượng khách thường xuyên.
Chuyên gia Peter Boumgarden nhận xét: “Hiệu quả kinh tế của một sân bóng cấp thấp tương đương với một siêu thị Target.”
Dù vậy, Rhode Island FC vẫn kỳ vọng tối đa hóa công năng với rugby, bóng đá nữ hạng nhất, concert và sự kiện đại học.
Cuộc bỏ phiếu tài trợ công năm 2022 từng gây tranh cãi gay gắt, và chỉ được thông qua nhờ lá phiếu quyết định của Thống đốc Daniel McKee.
Thành viên hội đồng thương mại tiểu bang, Michael McNally, người phản đối dự án, nói rằng ông nghi ngờ khu phức hợp nhà ở – thương mại sẽ được xây đúng như cam kết. Tuy nhiên, ông cũng khẳng định nếu chủ đầu tư làm được mà không xin thêm hỗ trợ công, “đó sẽ là một thương vụ tuyệt vời”.
Đại diện Rhode Island FC khẳng định họ sẽ làm đến nơi đến chốn, dù thừa nhận có thể phải xin thêm hỗ trợ tài chính cho giai đoạn sau.
Khát vọng duy trì bản sắc thể thao của thành phố
Pawtucket từng gắn liền với đội bóng chày PawSox – đội AAA của Boston Red Sox. Nhưng năm 2021, PawSox chuyển sang Worcester, Massachusetts, để lại khoảng trống trong đời sống thể thao thành phố.
Thị trưởng Donald Grebien cho biết việc có Rhode Island FC và sân bóng mới giúp khôi phục niềm tự hào của người dân.
Thành phố đã chi 10 triệu USD tiền cứu trợ Covid-19 cho dự án. Số tiền này sẽ được hoàn lại thông qua các khoản thuế trong 20 năm.
Thị trưởng nói: “Cộng đồng từng yêu mến PawSox và giờ họ ôm lấy Rhode Island FC với tinh thần tương tự. Đó là cảm giác về bản sắc – về niềm tự hào khi có một đội thể thao của riêng mình.”
shared via nytimes,
