Princess Awesome và cuộc chiến thương mại với nước Mỹ
02/10/25
 |
| Princess Awesome sản xuất quần áo theo chủ đề như xe tải và tàu vũ trụ dành cho bé gái, và cầu vồng và kỳ lân dành cho bé trai. |
Từ giấc mơ khởi nghiệp đến “cơn ác mộng” thuế quan
Hơn một thập kỷ trước, hai nữ doanh nhân Rebecca Melsky và Eva St. Clair bắt đầu hành trình khởi nghiệp với Princess Awesome – thương hiệu quần áo trẻ em mang thông điệp phá vỡ định kiến giới tính. Họ muốn tạo ra những chiếc váy có họa tiết tên lửa, robot hay khủng long cho bé gái, và áo cầu vồng hay kỳ lân cho bé trai. Thế nhưng, thương hiệu này – từng được xem là một thử nghiệm sáng tạo trong ngành thời trang trẻ em – nay lại trở thành nguyên đơn chính trong một vụ kiện lớn chống lại chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump.
Princess Awesome là một trong hàng loạt doanh nghiệp nhỏ của Mỹ đang kiệt quệ vì gánh nặng thuế nhập khẩu. Năm nay, công ty đã phải trả 24.000 USD tiền thuế quan, một khoản khổng lồ so với quy mô và lợi nhuận khiêm tốn. Bà St. Clair thừa nhận: “Đó là sự khác biệt giữa tháng này có lương hay không.”
Công ty không sa thải nhân viên, cũng không tăng giá đáng kể để bù chi phí. Thay vào đó, hai nhà sáng lập đã nhiều lần tự cắt giảm thu nhập cá nhân hoặc vay tín dụng để giữ cho doanh nghiệp tồn tại.
Sự bế tắc của “sản xuất tại Mỹ”
Một trong những luận điểm mạnh mẽ nhất của chính quyền Trump là các công ty Mỹ có thể tránh thuế quan bằng cách sản xuất trong nước. Nhưng với những doanh nghiệp nhỏ như Princess Awesome, điều này gần như bất khả thi.
Ngay từ đầu, Melsky và St. Clair đã thử nghiệm sản xuất tại Chicago. Nhưng họ sớm phát hiện mô hình “Made in USA” là cơn ác mộng chuỗi cung ứng. Họ phải tự tìm vải, thiết kế mẫu, gửi in ấn, đặt nhãn mác rồi chuyển qua nhiều cơ sở khác nhau để hoàn thiện sản phẩm. Kết quả là chi phí tăng vọt, thời gian kéo dài, chất lượng lại không bằng sản phẩm đặt hàng tại nước ngoài.
Bà Melsky chia sẻ: “Chúng tôi không thể làm ra một chiếc áo phông ở Mỹ với giá dưới 30 USD. Ngay cả nhãn mác và vải tốt hơn cũng phải nhập từ Trung Quốc.”
Điểm gãy xảy ra khi họ nhận ra việc cố gắng duy trì sản xuất trong nước không chỉ đắt đỏ mà còn kém cạnh tranh. Cuối cùng, họ chọn đặt nhà máy ở Hồng Kông, nơi có điều kiện lao động tốt và chất lượng sản phẩm cao.
Khi Trump áp thuế, “cửa thoát” đóng sập
Năm 2016, Princess Awesome chuyển sản xuất sang Trung Quốc. Nhưng ngay sau đó, họ vấp phải thuế nhập khẩu 25% từ chính sách thương mại của Trump. Công ty buộc phải đa dạng hóa nguồn cung, tìm nhà máy tại Ấn Độ, Bangladesh và Peru.
Thế nhưng, thay vì yên ổn, họ lại tiếp tục hứng chịu “làn sóng thuế quan thứ hai” trong nhiệm kỳ tiếp theo của Trump. Tháng 4, Nhà Trắng tuyên bố thuế 37% với Bangladesh (sau giảm còn 20%), 50% với Ấn Độ và 10% với Peru. Ngay cả hàng từ Canada và Mexico cũng bị áp thuế, với lý do “khẩn cấp quốc gia” do khủng hoảng fentanyl và thâm hụt thương mại.
Bà Melsky nhớ lại: “Chúng tôi tức giận vô cùng. Thật trớ trêu, chính sách này khiến chúng tôi muốn quay lại Trung Quốc – nơi chúng tôi từng có đối tác tuyệt vời và chuỗi cung ứng ổn định.”
Trận chiến pháp lý: “Đứng lên dù ít hy vọng”
Princess Awesome không chỉ chịu trận. Công ty đã khởi kiện chính phủ liên bang, lập luận rằng tổng thống đã lạm dụng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp đặt thuế quan một cách tùy tiện.
Theo luật sư Oliver Dunford (Tổ chức Pháp lý Thái Bình Dương – Pacific Legal Foundation), việc áp thuế hàng loạt lên hàng chục quốc gia là “ví dụ điển hình về việc nhánh hành pháp vượt quá thẩm quyền.”
Nếu thua kiện tại Tòa Tối cao, quyền lực kinh tế của Trump sẽ bị hạn chế đáng kể. Ông sẽ không còn dễ dàng sử dụng IEEPA để tăng giảm thuế chỉ bằng một tuyên bố.
Chính quyền Trump phản bác mạnh mẽ. Cố vấn thương mại Peter Navarro lập luận: “Fentanyl giết chết hàng chục nghìn người Mỹ mỗi năm, đó rõ ràng là tình trạng khẩn cấp.” Còn về thâm hụt thương mại, ông nhấn mạnh đây là nguyên nhân trực tiếp khiến Mỹ mất nhà máy, việc làm và để lộ lỗ hổng chuỗi cung ứng.
Trump cũng viết trên Truth Social: “Nếu đất nước này không bảo vệ được mình bằng cách dùng THUẾ QUAN ĐÁP TRẢ THUẾ QUAN, chúng ta sẽ chết, không còn cơ hội tồn tại hay thành công.”
Chính trị hiếm hoi tạo “liên minh kỳ lạ”
Điều thú vị là cuộc chiến chống thuế quan của Princess Awesome đã tạo nên liên minh phi truyền thống: doanh nghiệp nhỏ, giới tự do, Dân chủ lẫn Cộng hòa thân doanh nghiệp cùng đứng chung một chiến tuyến.
St. Clair tự nhận mình theo khuynh hướng tự do (libertarian). Văn phòng luật đại diện cho họ nhận tài trợ từ Quỹ Koch, vốn gắn liền với các phong trào bảo thủ và tự do kinh tế. Nhưng giờ đây, tất cả cùng phản đối việc tổng thống phình to quyền lực kinh tế.
Các chuyên gia cho rằng Tòa án Tối cao – vốn đã nhiều lần giới hạn quyền lực hành pháp trong các vụ Biden – có thể tiếp tục làm vậy với Trump. Giáo sư Jennifer Hillman (Đại học Georgetown) nhận định: “IEEPA không hề có từ ‘thuế quan’, ‘thuế nhập khẩu’ hay bất kỳ điều khoản nào cho phép tổng thống áp thuế. Các nguyên đơn lập luận rằng thâm hụt thương mại không thể được coi là tình trạng khẩn cấp bất thường.”
Phiên tranh luận miệng của vụ án song song tại Tòa án Tối cao đã được lên lịch vào tháng 11, trong khi vụ Princess Awesome tạm hoãn chờ phán quyết.
Dù ít lạc quan, Melsky và St. Clair vẫn kiên định: “Bạn phải đứng lên ở nơi mình có thể. Đây là điều duy nhất chúng tôi có thể giơ tay.”
Gánh nặng đặc biệt cho doanh nghiệp nhỏ
Đối với những tập đoàn lớn, thuế quan có thể được bù đắp bằng cách tăng giá bán hoặc cắt giảm chi phí. Nhưng với các công ty nhỏ như Princess Awesome, không gian xoay xở gần như bằng không.
Họ đã tham gia cùng hàng chục doanh nghiệp khác tới Quốc hội để vận động cho dự luật miễn trừ thuế cho các công ty nhỏ. St. Clair than thở: “Chúng tôi không thể lập ngân sách. Không ai biết tháng này chi phí tăng thêm 15.000 USD hay 2.000 USD. Làm sao một doanh nghiệp nhỏ có thể lên kế hoạch dài hạn trong tình trạng đó?”
Câu hỏi này phản ánh bức tranh rộng hơn: chính sách thuế quan không chỉ là công cụ thương mại, mà còn là gánh nặng đè trực tiếp lên lưng những doanh nghiệp nhỏ vốn là xương sống của nền kinh tế Mỹ.
Từ thương hiệu quần áo trẻ em đến biểu tượng pháp lý
Ban đầu, Princess Awesome chỉ là thương hiệu “ngách” trong ngành thời trang trẻ em – nổi tiếng nhờ những sản phẩm phá bỏ định kiến giới tính và cách tiếp cận thân thiện với khách hàng. Nhưng giờ đây, họ đã trở thành gương mặt đại diện cho cuộc chiến pháp lý mang tầm quốc gia.
Melsky và St. Clair – hai bà mẹ khởi nghiệp với mong muốn đơn giản là thiết kế những bộ váy có túi và họa tiết khoa học – giờ phải đối mặt với các điều khoản thương mại quốc tế, án lệ của Tòa án Tối cao và chiến lược kinh tế toàn cầu.
Câu chuyện Princess Awesome cho thấy sự mong manh của doanh nghiệp nhỏ trước chính sách vĩ mô. Nó cũng phơi bày cách quyền lực kinh tế tập trung vào tay tổng thống có thể làm chao đảo cả một ngành, chỉ qua vài dòng ký bút.
shared via nytimes,
