British Petroleum – Từ “kẻ săn mồi” thành “con mồi” trong ngành dầu khí
02/07/25
Từ thời kỳ vàng son đến bờ vực bị thâu tóm
Từng là một trong những ông lớn có ảnh hưởng nhất trong ngành dầu khí toàn cầu, BP (British Petroleum) giờ đây đang phải đối mặt với nguy cơ bị thâu tóm sau nhiều năm liên tiếp gặp khủng hoảng và đưa ra những quyết định chiến lược thiếu hiệu quả. Trong suốt nhiều tháng qua, các tin đồn về khả năng BP bị mua lại đã lan rộng, đặc biệt khi giá cổ phiếu của hãng này liên tục giảm và lợi nhuận không thỏa mãn kỳ vọng của nhà đầu tư.
Một cổ đông hoạt động đã mua vào lượng lớn cổ phần của BP và kêu gọi ban lãnh đạo bán bớt tài sản để tăng thanh khoản. Giới phân tích tài chính bắt đầu đặt câu hỏi liệu toàn bộ công ty có sớm bị rao bán trên thị trường không.
Sự việc lên đến cao trào vào cuối tháng 6, khi Shell – đối thủ cùng thành phố của BP – buộc phải lên tiếng bác bỏ tin đồn về việc đang đàm phán sáp nhập với BP. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định động thái này khó có thể dập tắt hoàn toàn khả năng xảy ra một vụ thâu tóm lớn. “Chúng tôi không kỳ vọng tuyên bố ngày hôm nay sẽ dập tắt mọi đồn đoán,” Ashley Kelty, chuyên gia phân tích tại Panmure Liberum, nhận định về tuyên bố từ chối của Shell.
Ký ức huy hoàng: Khi BP là tay chơi lớn nhất trong làn sóng sáp nhập dầu khí
Cuối thế kỷ 20, dưới sự dẫn dắt của CEO John Browne, BP từng là biểu tượng của tinh thần chinh phục và mở rộng không giới hạn. Hãng đã thực hiện các thương vụ M&A đình đám, tiêu biểu là thương vụ trị giá hàng chục tỷ USD mua lại Amoco và Arco – hai nhà sản xuất dầu khí lớn tại Mỹ. BP cũng tiên phong trong việc xâm nhập thị trường Nga – điều mà ít công ty phương Tây dám làm vào thời điểm đó.
Tuy nhiên, sau thời kỳ của Browne, BP bắt đầu mất phương hướng do liên tiếp gặp khủng hoảng – đỉnh điểm là thảm họa giàn khoan Deepwater Horizon năm 2010 tại vịnh Mexico. Sự cố khiến 11 người thiệt mạng và gây thiệt hại môi trường nghiêm trọng. Tính đến nay, BP vẫn phải chi khoảng 1 tỷ USD mỗi năm để bồi thường liên quan đến vụ tai nạn này.
Chiến lược chuyển mình thất bại: Khi “xanh hóa” trở thành con dao hai lưỡi
Sóng gió mới nhất bắt đầu khi Bernard Looney lên nắm quyền CEO vào năm 2020 và khởi xướng chiến lược chuyển đổi toàn diện sang năng lượng sạch. Kế hoạch đầy tham vọng này bao gồm cắt giảm sản lượng dầu khí và đầu tư mạnh vào các dự án năng lượng tái tạo.
Tuy nhiên, thời điểm thực hiện lại vô cùng bất lợi. Khi giá dầu tăng mạnh sau cuộc xâm lược Ukraine của Nga vào năm 2022, giới đầu tư bắt đầu quay lưng với chiến lược "giảm dầu, tăng xanh" của BP. Những dự án lớn như điện gió ngoài khơi mà Looney đặt cược cũng bị ảnh hưởng bởi chi phí tăng cao, lãi suất tăng và chính sách không thuận lợi – đặc biệt dưới thời chính quyền Trump.
BP ghi nhận khoản lỗ 1,1 tỷ USD từ các dự án điện gió ngoài khơi tại Mỹ. Điều này khiến các nhà đầu tư mất lòng tin nghiêm trọng. “Thí nghiệm chuyển đổi trong 4 năm qua của BP đã phá hủy niềm tin thị trường và giá trị cổ phiếu,” Irene Himona, chuyên gia tại Bernstein.
Looney từ chức năm 2023 sau khi bị phát hiện che giấu quan hệ cá nhân với nhân viên công ty. Người kế nhiệm – Murray Auchincloss – đang cố gắng ổn định lại mảng dầu khí cốt lõi, nhưng các nhà đầu tư vẫn tỏ ra hoài nghi, bởi ông vốn là cánh tay phải của Looney trước đó.
Suy giảm năng lực cốt lõi và áp lực tài chính nặng nề
Từng được mệnh danh là “lò đào tạo các nhà thám hiểm dầu khí giỏi nhất thế giới”, BP đang tụt lại phía sau trong việc thay thế trữ lượng. Theo Irene Himona, BP chỉ tìm được lượng dầu khí đủ để bù đắp khoảng 40% sản lượng đã khai thác – con số thấp đáng báo động.
Thêm vào đó, sau khi tạm đóng băng khoản đầu tư 20% vào Rosneft – công ty dầu khí quốc doanh của Nga – sau cuộc chiến Ukraine, BP cũng mất đi một phần lớn trữ lượng trên sổ sách.
Áp lực tài chính của công ty cũng rất đáng lo ngại. Theo UBS, tỷ lệ nợ ròng trên vốn chủ sở hữu (net debt to equity) của BP vào cuối năm ngoái lên tới 83,6%, cao hơn rất nhiều so với 21,5% của Shell.
“Vấn đề cốt lõi của BP là đang mắc kẹt giữa các chiến lược,” Giáo sư Raghavendra Rau từ Trường Kinh doanh Judge, Đại học Cambridge, nhận xét. “Công ty cần một chiến lược rõ ràng và nhất quán.”
Áp lực từ cổ đông lớn và cuộc đua sống còn với Shell
Một trong những nhân tố đang thúc ép BP thay đổi là quỹ đầu tư Elliott Investment Management, vốn đã mua vào một lượng cổ phần đáng kể. Elliott đang gây áp lực buộc công ty tập trung vào các mảng sinh lời cao và bán bớt tài sản để giảm nợ.
CEO hiện tại Auchincloss đã khởi động kế hoạch cắt giảm hàng nghìn việc làm và bán tài sản, bao gồm cả mảng dầu nhờn Castrol. “Chúng tôi đang tái phân bổ vốn đầu tư vào các dự án có tỷ suất lợi nhuận cao nhất,” đại diện BP cho biết.
Tuy nhiên, trên thị trường chứng khoán London, BP và Shell luôn bị so sánh sát sao, và trong cuộc đua này, BP đang tụt lại. Cổ phiếu Shell đang là lựa chọn ưu tiên của nhà đầu tư do nợ thấp hơn và hiệu suất vận hành tốt hơn.
Giá dầu đang chịu áp lực giảm, điều này đặc biệt bất lợi với BP – công ty vẫn phụ thuộc lớn vào doanh thu từ khai thác dầu. Trong khi đó, Shell đã xây dựng thành công đơn vị khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhất thế giới, hiện được định giá 86,5 tỷ USD. Exxon Mobil cũng vượt mặt khi trở thành nhà sản xuất dẫn đầu tại Guyana – nơi sản lượng dầu đang tăng nhanh chóng.
Dù sản lượng khai thác của Shell và BP tương đương nhau, nhưng giá trị vốn hóa của Shell hiện đạt 151 tỷ bảng Anh (208 tỷ USD) – gấp đôi BP với chỉ 57 tỷ bảng Anh (79 tỷ USD).
Tương lai nào cho BP: Cải tổ hay bị thâu tóm?
BP vẫn còn những tài sản chiến lược đáng giá như các mỏ tại Mỹ, Azerbaijan và Iraq. Tuy nhiên, nếu không nhanh chóng cải thiện giá cổ phiếu – vốn đã giảm gần 20% trong năm qua – công ty có thể trở thành “miếng mồi” béo bở hơn nữa trong mắt các đại gia dầu khí khác.
Shell hiện khẳng định chưa có ý định mua lại BP, trừ khi được ban lãnh đạo BP mời gọi hoặc có sự xuất hiện của một bên thứ ba. Tuy nhiên, nếu diễn ra, đây sẽ là thương vụ lịch sử, tạo ra một “siêu tập đoàn” chiếm gần 25% thị phần LNG toàn cầu – theo ước tính của UBS.
Thực tế, ý tưởng sáp nhập hai ông lớn này không mới. Trong cuốn hồi ký “Beyond Business”, cựu CEO John Browne từng tiết lộ ông đã bàn về một thương vụ như vậy với CEO Shell khi đó là Jeroen van der Veer năm 2004.
Dẫu vậy, hiện tại Shell vẫn tỏ ra thận trọng. CEO Wael Sawan tuyên bố rằng công ty đang tập trung vào việc tinh gọn hoạt động và ưu tiên mua lại cổ phiếu hơn là mở rộng bằng các thương vụ lớn. “Chúng tôi muốn săn tìm giá trị,” ông Sawan nói. “Hiện tại, mua lại cổ phiếu Shell chính là cách ‘săn giá trị’ tốt nhất.”
shared via nytimes,
