Thuế quan mới của Mỹ đe dọa Ireland “thiên đường” của các hãng dược toàn cầu
18/08/25
Ireland và vai trò trung tâm trong chiến lược thuế của các hãng dược Mỹ
Trong nhiều thập kỷ, Ireland trở thành điểm đến ưa thích của các tập đoàn dược phẩm Mỹ nhờ chính sách thuế hấp dẫn và lực lượng lao động tay nghề cao. Nơi đây không chỉ là địa điểm sản xuất các loại thuốc quan trọng, mà còn là “cầu nối” giúp các hãng dịch chuyển lợi nhuận, đăng ký bằng sáng chế và giảm thiểu hàng tỷ USD tiền thuế.
Tuy nhiên, bức tranh này đang đối mặt thách thức lớn khi Tổng thống Mỹ Donald Trump lên kế hoạch áp thuế 15% đối với thuốc nhập khẩu từ châu Âu. Mức thuế này đặc biệt tác động mạnh đến Ireland – quốc gia xuất khẩu hàng chục tỷ USD dược phẩm sang Mỹ mỗi năm, bao gồm thuốc điều trị ung thư, nguyên liệu thuốc giảm cân và nhiều loại biệt dược khác.
Brad Setser, chuyên gia kinh tế tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), nhận định: “Dòng chảy tự do của thuốc qua biên giới trong nhiều thập kỷ vô tình cho phép các nhà sản xuất thoải mái ‘chơi trò thuế khóa’.” Nhưng với thuế quan mới, “cuộc chơi” đó sẽ phải tính toán lại.
Khi thuế quan phá vỡ thế cân bằng lợi ích
Các tập đoàn dược phẩm giờ đây đứng trước bài toán nan giải: tiếp tục sản xuất ở Ireland để hưởng lợi về thuế nhưng chấp nhận gánh hàng tỷ USD thuế nhập khẩu, hay chuyển sản xuất về Mỹ với chi phí vận hành cao hơn.
Giới phân tích của ngân hàng đầu tư Leerink viết trong báo cáo thánrằn, những hãng có “kỹ năng thuế tinh vi” sẽ có khả năng chống chịu tốt hơn trước tác động của thuế quan.
Thực tế, phần lớn lãnh đạo và nhân viên của các tập đoàn dược phẩm vẫn làm việc tại Mỹ, từ phòng thí nghiệm, cơ sở thử nghiệm lâm sàng cho đến hệ thống bán hàng. Song các công ty này chỉ ghi nhận một phần nhỏ lợi nhuận ở Mỹ, nhờ đó giảm đáng kể nghĩa vụ thuế.
AbbVie từng chuyển lợi nhuận từ thuốc chống trầm cảm Lexapro sang Ireland. Gilead Sciences làm điều tương tự với thuốc viêm gan C Sovaldi, còn Regeneron với thuốc điều trị mắt Eylea. Theo phân tích của chuyên gia Martin Sullivan, chỉ trong ba năm qua, các hãng dược lớn đã ghi nhận trung bình 91% lợi nhuận ở nước ngoài, tăng mạnh so với 76% giữa thập niên 2010.
Cuộc đua xây dựng nhà máy tại Mỹ
Khi Trump liên tục đe dọa áp thuế, nhiều tập đoàn dược đã tuyên bố đầu tư hàng tỷ USD vào các nhà máy tại Mỹ.
Trường hợp tiêu biểu là Merck với thuốc Keytruda – loại thuốc ung thư bán chạy nhất thế giới, hiện sản xuất chủ yếu ở Ireland. Dưới sức ép thuế quan, Merck cho biết sẽ bắt đầu chuyển một phần sản xuất Keytruda cho bệnh nhân Mỹ về Mỹ từ năm tới.
Trong khi đó, nhiều công ty khác đã đẩy mạnh vận chuyển thuốc sang Mỹ trước khi thuế có hiệu lực. Chỉ trong 5 tháng đầu năm nay, lượng dược phẩm từ Ireland sang Mỹ tăng gần gấp 4 lần so với cùng kỳ 2024. Merck tiết lộ đã đưa đủ Keytruda sang Mỹ để đáp ứng nhu cầu bệnh nhân cả năm.
Số liệu thương mại Ireland cho thấy chỉ trong quý I, khoảng 35 tỷ USD nguyên liệu thuốc giảm cân đã được xuất khẩu, chủ yếu từ Eli Lilly – hãng đang sản xuất hoạt chất cho thuốc béo phì Zepbound tại đây.
Ireland - “công xưởng” biệt dược toàn cầu
Khác với Ấn Độ hay Trung Quốc, nơi tập trung sản xuất thuốc generic giá rẻ, Ireland được các tập đoàn dược chọn làm nơi sản xuất biệt dược đắt tiền.
Tại hạt Cork ở phía tây nam, Johnson & Johnson sản xuất hoạt chất cho Darzalex (thuốc điều trị ung thư) và Stelara (thuốc viêm khớp). Ở hạt Mayo, AbbVie lại sản xuất Botox.
Năm ngoái, Ireland xuất khẩu sang Mỹ khoảng 50 tỷ USD dược phẩm, phần lớn do các tập đoàn đa quốc gia sản xuất. Thực trạng này khiến Trump không ít lần chỉ trích: “Chính sách thuế của Ireland lấy mất các công ty dược của chúng ta. Hòn đảo xinh đẹp này với chỉ 5 triệu dân đã nắm trong tay cả ngành dược Mỹ.”
Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick còn gọi đây là một “trò lừa thuế” mà các tập đoàn công nghệ và dược phẩm Mỹ đang khai thác triệt để.
Thuế quan không phải giải pháp
Nhiều chuyên gia nhận định thuế quan chỉ là công cụ thô sơ, khó đủ sức ngăn chặn hoạt động chuyển lợi nhuận sang Ireland. Giải pháp bền vững hơn là điều chỉnh chính sách thuế ngay tại Mỹ.
David Ricks, Giám đốc điều hành Eli Lilly, cho rằng: “Thuế suất thấp ở nước ngoài đã khiến nhiều công ty sáng tạo đưa sản xuất sang các ‘ốc đảo thuế’ như Ireland, Singapore hay Thụy Sĩ. Chúng ta cần mức thuế cạnh tranh hơn để sản xuất ngay tại Mỹ.”
Vấn đề then chốt nằm ở chỗ nơi lưu giữ tài sản trí tuệ mới quyết định hóa đơn thuế, chứ không hẳn vị trí nhà máy. Do đó, ngay cả khi các tập đoàn xây thêm nhà máy tại Mỹ, lợi nhuận vẫn có thể tiếp tục ghi nhận ở nước ngoài.
Ireland hưởng lợi và cũng phụ thuộc
Ireland từ lâu đã ưu đãi thuế để thu hút đầu tư, đổi lại nhận được hàng chục nghìn việc làm chất lượng cao, nhiều nhà máy hiện đại và nguồn thuế khổng lồ. Ngày nay, phần lớn thu ngân sách doanh nghiệp của Ireland đến từ các tập đoàn dược và công nghệ đa quốc gia.
Một mô hình điển hình là công ty con tại Ireland ký hợp đồng bản quyền với công ty mẹ để khai thác tài sản trí tuệ, đổi lại trả một phần phí bản quyền. Nhờ vậy, công ty con giữ lại phần lớn lợi nhuận, có thể lên đến hàng tỷ USD mỗi năm. Lợi nhuận này sau đó còn có thể tiếp tục được chuyển sang các thiên đường thuế như Bermuda hay Cayman, nơi không đánh thuế thu nhập.
Dù các cơ quan thuế toàn cầu đã siết chặt trong thập kỷ qua, mức độ thay đổi của những “chiêu trò” này vẫn chưa rõ ràng.
Quan chức Ireland khẳng định đất nước họ không phải “thiên đường thuế” như cáo buộc, minh chứng là hàng chục nghìn lao động trong ngành dược đang làm việc thực sự. Cựu Đại sứ Ireland tại Mỹ, Daniel Mulhall, nói: “Nếu đây chỉ là trò lừa thuế, thì những con người ấy đã chẳng có việc làm.”
Lo ngại dài hạn cho cả hai bờ Đại Tây Dương
Ở Ireland, các công đoàn lao động lo ngại thuế quan sẽ ảnh hưởng đến việc làm. Neil McGowan, lãnh đạo công đoàn đại diện cho hàng nghìn lao động dược phẩm, cho rằng: “Tình hình này không hề tích cực, nhưng có thể đã tệ hơn nhiều nếu mức thuế cao hơn 15%. Về lâu dài, vẫn còn nhiều lo lắng về tương lai của ngành.”
Liên minh châu Âu cũng quan ngại khi dược phẩm là mặt hàng xuất khẩu số một sang Mỹ. Nếu các hãng cắt giảm sản xuất hoặc hủy bỏ kế hoạch mở rộng, tác động sẽ không nhỏ.
Dù vậy, nhiều chuyên gia dự đoán các tập đoàn vẫn sẽ giữ lại một phần sản xuất tại Ireland vì đây là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ví dụ, với Keytruda, nhà máy của Merck tại Swords (ngoại ô Dublin) sản xuất hoạt chất, trong khi cơ sở ở Carlow thực hiện công đoạn tiếp theo để hoàn thiện thuốc. Johanna Herrmann, phát ngôn viên của Merck, khẳng định chưa có kế hoạch cắt giảm nhân sự, các nhà máy tại Ireland sẽ tiếp tục sản xuất Keytruda cho thị trường ngoài Mỹ cũng như nhiều loại thuốc khác.
Merck gần đây cũng khởi công nhà máy mới ở Delaware, dự kiến hoạt động từ 2030. Trong thời gian chờ đợi, sản xuất cho bệnh nhân Mỹ sẽ được các nhà thầu trong nước đảm nhiệm. Bà Herrmann nhấn mạnh kế hoạch này đã được chuẩn bị từ trước khi có lệnh thuế.
Một điểm khác biệt nữa là các bằng sáng chế bảo vệ Keytruda chưa từng đặt tại Ireland, mà ở Hà Lan – nơi thuốc được phát minh trước khi Merck mua lại. Vì vậy, dù phần lớn doanh thu đến từ Mỹ, Merck vẫn ghi nhận lợi nhuận ở Hà Lan.
shared via nytimes,
