Novo Nordisk đánh mất hào quang sau thành công vang dội của “thần dược” Ozempic
11/08/25
 |
| Nguồn: Jeremy Leung |
Từ ngôi vương châu Âu đến cú rơi giá trị thị trường
Trong nhiều năm, Novo Nordisk hãng dược Đan Mạch đứng sau Ozempic gần như không thể bị ngăn cản. Loại thuốc điều trị tiểu đường này nhanh chóng trở thành hiện tượng văn hóa nhờ khả năng giảm cân đáng kể, đồng thời làm giảm nguy cơ đau tim và các bệnh nghiêm trọng khác ở người béo phì. Tiềm năng thay đổi toàn bộ ngành y tế giúp Novo Nordisk trở thành “ngôi sao” trên thị trường chứng khoán, vươn lên vị trí công ty giá trị nhất châu Âu.
Nhưng vận may đổi chiều đột ngột. Cổ phiếu Novo Nordisk lao dốc hơn 50% trong năm nay, khiến hãng rời khỏi top 10 doanh nghiệp giá trị nhất châu Âu. Tháng 5, công ty gây bất ngờ khi tuyên bố thay giám đốc điều hành, đồng thời liên tục hụt hơi trước đối thủ Mỹ Eli Lilly và áp lực từ các phiên bản sao chép giá rẻ.
“Thị trường không còn kiên nhẫn với Novo,” Gareth Powell, trưởng bộ phận chăm sóc sức khỏe tại Polar Capital, nhận định. “Tâm lý hiện vô cùng bi quan.”
Hôm thứ Tư, Novo Nordisk báo cáo doanh thu toàn cầu nửa đầu năm đạt 24 tỷ USD nhưng vẫn giữ dự báo tăng trưởng chậm lại trong nửa cuối năm cảnh báo đã được đưa ra từ tuần trước. Giá cổ phiếu tiếp tục giảm khi giới phân tích nghi ngờ khả năng công ty xoay chuyển tình thế trong ngắn hạn.
Ozempic: “Vũ khí bí mật” đến cơn sốt toàn cầu
Gần một thế kỷ, Novo Nordisk sống trong tương đối lặng lẽ, chủ yếu được biết đến là nhà sản xuất một nửa lượng insulin toàn cầu. Bước ngoặt đến vào cuối năm 2017 khi Ozempic - tên thương mại của semaglutide, phiên bản tổng hợp của hormone GLP-1 giúp điều hòa đường huyết ra đời.
Ozempic không chỉ giúp giảm cân mạnh mẽ mà còn tạo nên sức hút văn hóa, đặc biệt nhờ sự ưa chuộng của giới nổi tiếng. Các video trên TikTok ghi lại hành trình dùng thuốc thu hút hàng triệu lượt xem. Giới phân tích nhanh chóng nhận ra tiềm năng khai phá thị trường hơn một tỷ người béo phì toàn cầu. Chỉ riêng nửa đầu năm nay, Ozempic mang về 10 tỷ USD doanh thu cho Novo Nordisk, 70% đến từ Mỹ.
Bị bất ngờ trước nhu cầu khổng lồ, năm 2021, công ty tung ra Wegovy - semaglutide dành riêng cho giảm cân. Nhưng nguồn cung nhanh chóng thiếu hụt, tạo ra hệ lụy nghiêm trọng.
Kẽ hở pháp lý và làn sóng hàng nhái
Năm 2022, semaglutide lọt vào danh sách thuốc thiếu hụt của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA). Điều này vô tình mở đường cho các sản phẩm sao chép giá rẻ qua hình thức “bào chế” (compounding) - trộn các thành phần để sản xuất phiên bản của thuốc đang còn bản quyền khi thiếu nguồn cung.
Dù FDA tuyên bố tình trạng thiếu hụt kết thúc và yêu cầu ngừng bán thuốc sao chép, Novo Nordisk khẳng định điều này không xảy ra. Các nhà bào chế tiếp tục cung cấp “phiên bản cá nhân hóa” của GLP-1, lợi dụng khoảng trống pháp lý. Hệ quả là hơn một triệu người Mỹ vẫn dùng thuốc bào chế, làm xói mòn thị phần và buộc Novo Nordisk hạ dự báo doanh thu, lợi nhuận. Cổ phiếu mất hơn 20% chỉ trong một ngày, tương đương 70 tỷ USD vốn hóa “bốc hơi”.
Rajesh Kumar, chuyên gia phân tích tại HSBC, người từng khuyến nghị mua cổ phiếu Novo suốt hai năm, đã hạ đánh giá xuống mức “giữ”. Ông cho biết chưa từng chứng kiến hoạt động bào chế tràn lan đến vậy, và dù Novo gửi nhiều lệnh “ngừng và chấm dứt” (cease-and-desist), việc chặn đứng gần như bất khả thi.
Mới đây, Novo Nordisk nộp 14 đơn kiện mới nhằm vào các nhà bào chế. Giám đốc điều hành sắp mãn nhiệm Lars Fruergaard Jorgensen thừa nhận: “Chúng tôi phải loại bỏ hoạt động bào chế khỏi thị trường vì hiện quy mô của chúng tương đương với doanh nghiệp chúng tôi.”
Eli Lilly - đối thủ bắt kịp và vượt lên
Sau Ozempic, phải mất 4,5 năm mới xuất hiện đối thủ đáng gờm: Mounjaro của Eli Lilly, sử dụng hoạt chất tirzepatide trị tiểu đường. Trong các thử nghiệm lâm sàng, Mounjaro cho hiệu quả giảm cân cao hơn, được nhiều bệnh nhân ưa chuộng.
Đầu năm nay, Zepbound - phiên bản tirzepatide cho giảm cân đã vượt Wegovy về số đơn thuốc mới tại Mỹ. Không chỉ vậy, Eli Lilly còn linh hoạt trong giá bán, cung cấp thuốc dạng lọ kèm xi lanh thay vì bút tiêm liều sẵn đắt đỏ, giúp cạnh tranh trực diện với thuốc bào chế giá rẻ.
Novo Nordisk lại chậm triển khai nền tảng bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng. NovoCare Pharmacy ra mắt tháng 3/2024, muộn 14 tháng so với LillyDirect.
“Lilly làm tất cả những điều này, còn Novo thì không,” Emily Field, chuyên gia phân tích tại Barclays, nhận xét và hạ bậc cổ phiếu. “Nhiều bước đi của Novo giống như tự sút vào lưới nhà.”
Danh mục nghiên cứu kém hấp dẫn
Giá trị thị trường của một hãng dược phụ thuộc lớn vào kỳ vọng về các loại thuốc trong danh mục phát triển. Đây là lợi thế khiến cổ phiếu Eli Lilly vượt trội so với Novo năm nay. Giới đầu tư đặc biệt quan tâm đến thuốc giảm cân dạng viên, có thể tiếp cận nhiều bệnh nhân hơn so với dạng tiêm.
Viên uống orforglipron của Eli Lilly cho kết quả hứa hẹn trong thử nghiệm giai đoạn cuối, giảm cân tương đương tiêm và ít hạn chế sử dụng. Trong khi đó, viên uống của Novo Nordisk cho hiệu quả kém hơn tiêm, dù hãng vẫn đang phát triển các công thức mới.
Mới đây, Eli Lilly công bố orforglipron giúp giảm 12% cân nặng - thấp hơn kỳ vọng của giới phân tích khiến cổ phiếu hãng giảm nhẹ và tạo cơ hội hồi phục cho Novo. Tuy vậy, Eli Lilly đồng thời nâng dự báo lợi nhuận năm nhờ nhu cầu Zepbound tăng mạnh.
Theo Seamus Fernandez, chuyên gia tại Guggenheim Partners, Eli Lilly “đang đầu tư vốn và chạy nhanh hơn Novo trong một thị trường không hề kiên nhẫn”.
Kỳ vọng vào ban lãnh đạo mới
Quỹ Novo Nordisk Foundation tổ chức kiểm soát công ty cũng mất kiên nhẫn. Dưới sức ép từ quỹ, ông Jorgensen từ chức sau nhiều năm dẫn dắt công ty kể từ khi Ozempic ra đời. Ngày 8/8, Maziar Mike Doustdar công dân Áo gốc Iran, lớn lên ở Mỹ chính thức trở thành CEO, là người ngoại quốc đầu tiên giữ vị trí này. Gia nhập Novo Nordisk từ năm 1992, Doustdar ban đầu chỉ định làm việc mùa hè để… photo tài liệu, nhưng nay được kỳ vọng mang lại “tốc độ và hành động”.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia lo ngại thị trường giảm cân có thể đã bị đánh giá quá cao, hoặc việc tiếp cận thuốc không dễ như kỳ vọng. Thêm vào đó, áp lực từ chính quyền Mỹ trong việc giảm giá thuốc và nguy cơ áp thuế với dược phẩm sản xuất ở nước ngoài đang phủ bóng lên mô hình kinh doanh ngành dược.
Ông Powell từ Polar Capital cho rằng vẫn còn một thị trường lớn, nhưng mọi lo ngại đang dồn lên Novo Nordisk. Ngay cả khi có lãnh đạo mới, “thực tế là sản phẩm của Lilly vẫn được xem là tốt hơn” và khó có điều gì thay đổi đáng kể trong một, hai năm tới.
shared via nytimes,
