Eli Lilly bước vào “câu lạc bộ nghìn tỷ USD”: Khi thuốc giảm cân trở thành mỏ vàng mới của giới dược phẩm
26/11/25
 |
| Eli Lilly, có trụ sở tại Indianapolis, đã tăng trưởng mạnh mẽ phần lớn là nhờ vào thành công của công ty trong việc chiếm lĩnh thị trường thuốc giảm cân GLP-1. Ảnh: Scott Olson |
Công ty dược 150 năm tuổi và bước nhảy vọt lịch sử
Eli Lilly vừa trở thành công ty y tế đầu tiên trên thị trường chứng khoán chạm mốc 1.000 tỷ USD vốn hóa, thành tích trước đây chỉ xuất hiện trong truyền thuyết của các gã khổng lồ công nghệ.
Động lực đằng sau cột mốc này không phải đến từ một dòng sản phẩm cũ nào, mà từ một hiện tượng toàn cầu: cơn sốt thuốc giảm cân GLP-1, nhóm thuốc được gọi là lớn nhất lịch sử ngành dược xét về tiềm năng thị trường.
Hai sản phẩm chủ lực của Lilly – Zepbound và Mounjaro – đang trên đà trở thành thuốc bán chạy nhất thế giới năm nay, vượt qua nhiều cái tên đình đám từng thống trị bảng xếp hạng doanh số.
Không nhiều công ty đạt mốc nghìn tỷ USD: Apple, Microsoft, Nvidia. Ngay cả trong ngành y tế, đối thủ lớn nhất là Johnson & Johnson cũng chỉ bằng một nửa Lilly về định giá.
Kể từ khi CEO Dave Ricks lên nắm quyền năm 2017, Lilly đã tăng thêm hơn 900 tỷ USD giá trị thị trường – một trong những bước tăng vốn hóa ấn tượng nhất trong lịch sử tập đoàn phi công nghệ.
Nhà sản xuất 150 năm tuổi tại Indianapolis, vốn từng lặng lẽ sau các sản phẩm như Prozac hay vaccine bại liệt, giờ gần như phủ sóng văn hóa Mỹ: logo của Lilly xuất hiện trên áo đấu của Caitlin Clark; CEO Dave Ricks đi tour podcast; và cả Saturday Night Live cũng lấy ông làm nhân vật chế giễu.
Ảnh hưởng chính trị của Lilly cũng tăng. Ông Ricks nhiều lần dùng bữa cùng Tổng thống Trump và gần đây cùng xuất hiện tại Nhà Trắng để công bố thỏa thuận giảm giá Zepbound, góp phần tiếp tục đẩy giá cổ phiếu Lilly đi lên.
GLP-1: Cuộc cạnh tranh khốc liệt, thị trường nghìn tỷ và những đối thủ hụt hơi
Thỏa thuận công bố tại Nhà Trắng định giá:
- Người dùng tự chi trả: 449 USD/tháng cho liều cao của Zepbound (giảm 50 USD).
- Với Medicare/Medicaid: 245 USD/tháng, cắt giảm đáng kể chi phí mà chính phủ phải gánh.
Thị trường GLP-1 đang phân hóa mạnh:
- Novo Nordisk, từng dẫn đầu với Ozempic và Wegovy, đang mất thị phần liên tục.
- Nhà đầu tư nghi ngờ Novo không còn pipeline sản phẩm đột phá.
Lilly thì ngược lại:
- Đang phát triển loại viên uống giảm cân dùng hằng ngày.
- Cùng với đó là một mũi tiêm mới, hứa hẹn hiệu quả cao hơn thế hệ hiện tại.
- Các dữ liệu thử nghiệm giai đoạn giữa cho thấy thuốc mới retatrutide tạo mức giảm cân vượt trội.
Kết quả là dù ngành dược vốn nổi tiếng “tuần hoàn”: cứ 10–12 năm lại phải tái sinh sau khi thuốc chủ lực hết hạn bảo hộ, Lilly tin rằng GLP-1 mở ra cơ hội khác biệt.
Trong một buổi phỏng vấn, CEO Ricks nói Lilly đang cố tạo ra mô hình kinh doanh “tự trả” cho thuốc giảm cân – thứ có thể duy trì sức mạnh vượt qua chu kỳ bảo hộ sáng chế, thứ mà ít hãng dược làm được.
Một di sản danh giá và một chương thiếu tự hào: Cuộc chiến giá insulin
Eli Lilly không chỉ nổi tiếng với thuốc giảm cân. Công ty này trải qua nhiều thập kỷ gắn liền với những sản phẩm thiết yếu:
- Prozac, thuốc chống trầm cảm kinh điển.
- Vaccine bại liệt.
- Thuốc ung thư vú Verzenio.
- Thuốc Alzheimer Kisunla.
- Gây tranh cãi nhất: insulin.
Nếu GLP-1 là tương lai vàng ròng của Lilly thì insulin là vết xước dài trong danh tiếng.
Trong hơn 20 năm, Lilly tăng giá Humalog – loại insulin phổ biến – hơn 1.000%, đạt 275 USD/lọ năm 2017. Một số bệnh nhân cần nhiều lọ mỗi tháng. Hậu quả là hàng trăm vụ kiện từ 550 bang, thành phố, nghiệp đoàn và các tổ chức cáo buộc các hãng dược (gồm Lilly) và các công ty quản lý phúc lợi thuốc đã thổi giá insulin.
Áp lực dư luận lên đến đỉnh điểm. Nhiều bệnh nhân buộc phải “tiết kiệm insulin” – hành động nguy hiểm có thể dẫn đến tử vong.
Năm 2023, Lilly buộc phải cắt mạnh giá niêm yết, đồng thời đơn giản hóa chương trình hỗ trợ giúp nhiều bệnh nhân chỉ phải trả 35 USD/tháng với bảo hiểm tư. Luật liên bang cũng áp trần chi phí insulin cho người dùng Medicare.
Tuy vậy, đời thực không đơn giản. Một nghiên cứu mới tại Trung tâm Tiểu đường Yale cho thấy 25% bệnh nhân thuộc nhóm khảo sát vẫn phải chia nhỏ insulin để dùng, giống với năm 2017.
Lý do theo các bác sĩ:
- Người thu nhập thấp.
- Người dùng nhiều loại insulin.
- Người không biết cách tiếp cận mức giá đã giảm.
Bác sĩ Kasia Lipska nói: “Người bệnh bị lạc trong mê cung chính sách vá víu.”
Trường hợp Molly King, giáo viên đặc biệt tại Indiana, đáng chú ý: dù chính sách trần chi phí tồn tại, cô vẫn trả 200 USD/tháng cho insulin của Lilly. Trong năm 2017, khi dùng bảo hiểm Obamacare, cô từng phải trả 400 USD/tháng và sau đó rơi vào ICU vì không đủ tiền để dùng đủ liều.
Cô nói: “Nhìn thấy cổ phiếu Lilly tăng vọt thật tức tối.”.
Từ hiệu thuốc nhỏ năm 1876 đến đế chế nghìn tỷ
Eli Lilly khởi nguồn năm 1876 từ một hiệu thuốc nhỏ của cựu binh Nội chiến Eli Lilly. Trong một thập kỷ, công ty đã có phòng thí nghiệm, nhà hóa học, và phát triển các sản phẩm tiên phong như viên thuốc phủ gelatin.
Ngày nay, Lilly có 50.000 nhân viên, 1/4 tại Indianapolis. Công ty chi 14 tỷ USD/năm cho R&D, đứng trong nhóm dẫn đầu toàn ngành.
Gia tộc Lilly vẫn còn ảnh hưởng lớn thông qua Lilly Endowment, quỹ từ thiện thành lập thập niên 1930, hưởng lợi lớn từ giá cổ phiếu tăng mạnh. Giá trị quỹ hiện gần 80 tỷ USD – vượt cả Gates Foundation.
Cuối năm 2017, khi Ricks tiếp quản, Lilly chỉ trị giá 81 tỷ USD – doanh nghiệp dược lớn nhưng không phải ngôi sao. Nhưng ẩn dưới bề mặt, các nhà khoa học Lilly đã có mỏ vàng từ năm 2015: bản thiết kế ban đầu của Mounjaro.
Đại dịch Covid-19 chỉ củng cố vị thế của hãng. Trong khi Moderna và Pfizer chật vật hậu đại dịch vì doanh số vaccine giảm mạnh, Lilly hưởng lợi từ thuốc điều trị Covid cho nhóm rủi ro cao và chuẩn bị tung ra thế hệ mới của thuốc giảm cân.
Sắp tới, ra mắt Orforglipron, viên uống giảm cân mỗi ngày, có thể được phê duyệt nhanh vào tháng 3 năm sau. Giá dự kiến: 149 USD liều khởi đầu, 399 USD liều cao. Retatrutide, mũi tiêm mới, đang được giới đầu tư theo dõi sát vì kết quả thử nghiệm giữa cho thấy giảm cân mạnh nhất trong nhóm thuốc hiện tại. Kết quả thử nghiệm giai đoạn cuối sẽ công bố trong vài tháng tới.
Trong một ngành mà mọi sản phẩm đều có “đồng hồ đếm ngược” do bảo hộ sáng chế, khả năng Lilly tạo ra đế chế GLP-1 đa sản phẩm có thể trở thành hình mẫu mới: không chỉ một thuốc dẫn dắt chu kỳ, mà một nền tảng kéo dài nhiều thập kỷ.
shared via nytimes,
