Cơn sốt vi phạm bản quyền phim bom tấn trên YouTube: Hollywood thất thu, quảng cáo bị lợi dụng
22/07/25
 |
| Ảnh: Doris Liou |
Doanh thu mở màn và bản lậu lan truyền
Sau khi bỏ ra khoảng 100 triệu USD để sản xuất bản live-action của bộ phim hoạt hình năm 2002 Lilo & Stitch, Disney thu về thành công vang dội khi phim đạt 361 triệu USD toàn cầu chỉ trong cuối tuần công chiếu đầu tiên vào tháng 5. Bộ phim còn vượt mặt cả Mission: Impossible – The Final Reckoning tại phòng vé.
Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau khi phát hành, một phiên bản lậu của Lilo & Stitch đã xuất hiện trên YouTube và thu hút hơn 200.000 lượt xem. Theo nghiên cứu từ công ty phân tích chiến dịch quảng cáo Adalytics, điều này có thể khiến Disney thất thoát hàng triệu USD doanh thu.
Nghiên cứu trên hé lộ nhiều khía cạnh liên quan đến vấn đề bản quyền từng đe dọa hoạt động kinh doanh của YouTube. Điều này cũng chỉ ra rằng các nhà quảng cáo đang vô tình tài trợ cho nội dung bất hợp pháp, đồng thời cung cấp dữ liệu hiếm hoi về thực trạng vi phạm bản quyền trên nền tảng.
Thủ thuật né tránh hệ thống nhận diện
YouTube từ lâu đã nỗ lực kiểm soát nạn vi phạm bản quyền. Tuy nhiên, người dùng vẫn tìm ra những thủ thuật để qua mặt hệ thống phát hiện của nền tảng. Theo báo cáo, các kỹ thuật được sử dụng bao gồm cắt khung hình, chỉnh sửa lại cảnh quay hoặc lồng ghép nội dung khác nhằm làm nhiễu thuật toán phát hiện.
Các đoạn phim lậu như Lilo & Stitch hay Captain America: Brave New World thậm chí còn được YouTube đề xuất trực tiếp đến người dùng trên trang chủ. Theo ghi nhận từ Adalytics và phân tích của The New York Times, nhiều video dạng này là phim chiếu rạp hoặc nội dung độc quyền của các dịch vụ phát trực tuyến.
Dù chưa rõ YouTube kiếm được bao nhiêu từ những video lậu này, khả năng nền tảng vẫn hưởng lợi từ quảng cáo là hoàn toàn có thật.
Cơ chế Content ID và giới hạn kiểm soát
YouTube vận hành hệ thống nhận diện bản quyền có tên Content ID, cho phép chủ sở hữu bản quyền quyết định xóa video, chia sẻ doanh thu quảng cáo hoặc thu thập dữ liệu người xem. Theo YouTube, trong năm 2024, 2,2 tỷ video đã bị đánh dấu bản quyền, và khoảng 90% được các bên liên quan cho phép tiếp tục hiển thị.
Tuy nhiên, YouTube không phân tích phần còn lại – chưa đến 10% – là các video bị xóa theo yêu cầu. Hãng cũng không thống kê bao nhiêu trong số đó là phim mới hoặc phim chiếu rạp nguyên bản.
Các kênh đăng tải Lilo & Stitch và Captain America: Brave New World đã bị xóa vì vi phạm chính sách về spam, theo đại diện YouTube – Jack Malon. Ông từ chối trả lời câu hỏi liệu công ty có thu lợi từ quảng cáo trong các video vi phạm bản quyền chưa bị Content ID phát hiện hay không.
YouTube đã yêu cầu Adalytics và The Times cung cấp 200 video để xem xét – chủ yếu là phim dài. Tuy nhiên, công ty không công khai tỷ lệ video được các chủ bản quyền cho phép giữ lại hay yêu cầu xóa bỏ.
Ông Malon nói rằng việc gọi các video trên là “nội dung bất hợp pháp” mà không xét đến quyết định cụ thể từ mỗi chủ sở hữu bản quyền là không phản ánh đúng thực tế hoạt động hiện nay trên YouTube. Ông cho biết nền tảng có thể xảy ra “sai sót”, đồng thời phủ nhận giá trị của nghiên cứu từ Adalytics, cho rằng đó là cách để công ty này thu hút khách hàng mua dịch vụ.
Các hãng phim lớn là chủ sở hữu bản quyền của nhiều video nói trên đã không đưa ra bình luận nào khi được The Times liên hệ.
Số lượng vi phạm lớn và quảng cáo bị chèn vào video lậu
Người sáng lập Adalytics, Krzysztof Franaszek, cho biết ông đã phát hiện 9.000 trường hợp vi phạm bản quyền, bao gồm phim dài đang chiếu rạp, phim độc quyền Netflix như Extraction 2, chương trình truyền hình như Family Guy và các trận bóng đá đại học NCAA. Những video này đạt hơn 250 triệu lượt xem. Hơn 100 video trong số đó đã được The Times kiểm tra.
Adalytics xác nhận phim của mọi hãng lớn đều xuất hiện trên YouTube qua các đường link không chính thức, được tải lên từ tháng 7/2024– 5/2025. Khi được chia sẻ kết quả nghiên cứu, bà Larissa Knapp – Giám đốc bảo vệ nội dung của Hiệp hội Điện ảnh Mỹ (MPA) – cho biết bà “thấy rất đáng lo ngại”.
Bà Knapp cho biết trước đây việc phối hợp giữa YouTube và các hãng phim từng phát huy hiệu quả, nhưng với thực trạng hiện tại khi “nội dung bất hợp pháp vẫn được hiển thị kèm quảng cáo”, có thể nói tình hình đã đi chệch hướng.
Trở lại vụ kiện đình đám năm 2007
Nghiên cứu lần này gợi nhắc thời kỳ đầu của YouTube, khi Hollywood cáo buộc nền tảng này kiếm lời từ nội dung ăn cắp. Năm 2007, Viacom từng kiện YouTube với lý do vi phạm bản quyền trắng trợn. Tuy nhiên đến năm 2012, YouTube thắng kiện nhờ được bảo vệ bởi Đạo luật DMCA năm 1998, vốn miễn trừ trách nhiệm pháp lý cho các nền tảng nếu người dùng đăng tải nội dung vi phạm bản quyền.
Luật sư Eric Goldman của Đại học Santa Clara cho biết: “Nếu không có quy định này, internet sẽ không tồn tại được như hiện nay.” Luật này chuyển trách nhiệm giám sát bản quyền từ nền tảng và người đăng video sang cho chủ sở hữu bản quyền.
Google – công ty mẹ của YouTube – đã phát triển công nghệ Content ID để nhận diện nội dung có bản quyền. Từ đó, YouTube tăng cường các biện pháp kiểm soát vi phạm, và các bên nắm giữ bản quyền có thể chọn xóa nội dung hoặc chia sẻ doanh thu từ video vi phạm.
Hiệp hội ACE – nhóm đại diện cho hơn 50 công ty giải trí – cho biết doanh thu phòng vé ở Mỹ và Canada mất khoảng 1 tỷ USD mỗi năm do vi phạm bản quyền, chiếm khoảng 15% tổng doanh thu hàng năm.
Quảng cáo “vào nhầm chỗ” và sự thiếu minh bạch
Ông Franaszek bắt đầu nghiên cứu sau khi các khách hàng quảng cáo phản ánh rằng tới 60% ngân sách quảng cáo YouTube bị chi cho các video hoặc kênh đã “không còn khả dụng”.
Sau khi điều tra, ông phát hiện khách hàng đã chi tiền để hiển thị quảng cáo trên nội dung mà sau đó bị YouTube gỡ bỏ vì vi phạm bản quyền, bạo lực, nội dung kích động thù hận hoặc vi phạm quy định khác.
Khi một video bị xóa, YouTube sẽ ẩn thông tin khỏi báo cáo dành cho nhà quảng cáo. Nếu muốn biết lý do video bị gỡ, nhà quảng cáo phải truy cập liên kết gốc của video đã bị gỡ – một quy trình không minh bạch.
YouTube không hoàn tiền cho nhà quảng cáo trong những trường hợp này. Ông Franaszek cho rằng các khách hàng của ông chỉ có một yêu cầu đơn giản: “Họ muốn biết quảng cáo của mình đang tài trợ cho nội dung gì và xuất hiện ở đâu.”
Erich Garcia – Phó Chủ tịch cấp cao của Quote.com – cho biết quảng cáo của công ty ông thường xuất hiện bên cạnh video đã bị gỡ, điều này hạn chế khả năng đo lường hiệu quả của chiến dịch.
Ông Malon cho biết nhà quảng cáo có thể liên hệ với đại diện tài khoản để nhận thêm thông tin và được cấp tín dụng quảng cáo.
Những thương hiệu bị ảnh hưởng và thủ thuật từ phía “hải tặc”
Adalytics ghi nhận quảng cáo từ nhiều thương hiệu lớn như Disney, Hulu, HBO Max, Focus Features và nhiều công ty khác thuộc nhiều ngành nghề đã xuất hiện bên cạnh nội dung vi phạm bản quyền.
Các “hải tặc” kỹ thuật số dùng nhiều chiêu trò để lách thuật toán của YouTube:
- Tải video lên rồi tự tay xóa chỉ trong vài giờ, kịp thời thu hút hàng nghìn lượt xem.
- Lật ngược hình ảnh hoặc cắt khung hình nhằm đánh lừa hệ thống Content ID.
- Lồng ghép các cảnh quay đời thực vào đoạn cuối video bom tấn để đánh lạc hướng thuật toán.
Theo Adalytics và The Times, các chiến thuật này đã giúp video vi phạm sống sót đủ lâu để kiếm được lượng lớn lượt xem và quảng cáo, trước khi bị phát hiện hoặc bị gỡ theo yêu cầu.
shared via nytimes,
