Khủng hoảng lớn nhất của BBC trong nhiều thập kỷ: Một sai sót với Trump, cả núi vấn đề phía sau
11/11/25
 |
| Tổng giám đốc điều hành sắp mãn nhiệm của BBC News, Deborah Turness, phát biểu với các phóng viên tại London hôm thứ Hai. Ảnh: James Manning/Press Association, Associated Press |
Việc hai lãnh đạo cấp cao của BBC đồng loạt từ chức tối Chủ nhật vừa qua – ngay sau làn sóng chỉ trích dữ dội từ chính quyền Donald Trump – rất dễ khiến người ta nghĩ đây chỉ là một “phiên bản Anh” của cuộc chiến Trump – truyền thông Mỹ.
Nhưng BBC không phải CBS hay ABC – những kênh từng phải dàn xếp kiện tụng với ông Trump. Khủng hoảng mà BBC đang đối mặt lần này – được nhiều nhà quan sát đánh giá là nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ – ít liên quan đến cá nhân ông Trump, mà phản chiếu những mâu thuẫn khó gỡ của một đài phục vụ công đang cố tồn tại trong một thế giới chính trị – truyền thông ngày càng chia rẽ cực đoan.
Cú ngã vì phim tài liệu về Trump và loạt “vết thương cũ” nổi lên
Giám đốc điều hành Tim Davie và CEO BBC News Deborah Turness tuyên bố từ chức, viện dẫn một phần nguyên nhân từ tranh cãi quanh bộ phim tài liệu về vai trò của Trump trong vụ bạo loạn ngày 6/1/2021 ở Đồi Capitol.
Bộ phim Trump: A Second Chance? phát trên chương trình Panorama đã ghép nối hai đoạn phát biểu cách nhau khoảng 50 phút trong bài diễn văn ngày 6/1, theo cách khiến người xem có cảm giác Trump đưa ra “lời kêu gọi bạo lực” trực tiếp, ngay trước khi đám đông tràn vào tòa nhà Quốc hội. Chủ tịch Hội đồng quản trị BBC, Samir Shah, sau đó phải gửi thư xin lỗi Quốc hội, thừa nhận đây là “một sai lầm trong phán đoán biên tập”.
Điều khiến nhiều người trong nội bộ BBC bối rối là sự chậm trễ của lời xin lỗi này. Theo nhà báo Katie Razzall, bản tuyên bố đã được soạn sẵn “từ nhiều ngày trước”, nhưng Hội đồng quản trị lại không cho phép bà Turness công bố, khiến bà cực kỳ bức xúc. Khoảng trống thông tin ấy nhanh chóng bị lấp đầy – không phải bởi BBC, mà bởi chính Donald Trump.
Khi bản ghi nhớ nội bộ đầy tính chỉ trích của cố vấn bên ngoài Michael Prescott bị rò rỉ – trong đó “điểm danh” vụ phim tài liệu về Trump như một ví dụ điển hình cho vấn đề tiêu chuẩn biên tập – Nhà Trắng lập tức phản ứng. Thư ký báo chí Karoline Leavitt gọi BBC là “100% fake news” trong một cuộc phỏng vấn với The Daily Telegraph.
Trump tận dụng cơ hội, tấn công trực diện trên mạng xã hội, gọi Tim Davie và Deborah Turness là những “nhà báo tham nhũng”, và thậm chí gửi thư cho BBC, dọa kiện. Trong bối cảnh đó, việc lãnh đạo đài chịu áp lực và chọn rời ghế là điều gần như khó tránh.
Tuy vậy, những người am hiểu nội bộ khẳng định: khủng hoảng lần này không chỉ đến từ một phim tài liệu về ông Trump, mà là “giọt nước tràn ly” sau nhiều năm BBC liên tục bị lôi vào tâm bão chính trị – văn hóa.
Đài truyền hình công trong “vòng vây”: Chính trị tấn công, báo tư nhân cạnh tranh
BBC từ lâu là mục tiêu ưa thích của giới chính trị gia Anh, đặc biệt là phe bảo thủ, với cáo buộc “thiên tả”, “chống chính phủ”. Đồng thời, các tập đoàn truyền thông tư nhân cũng nhiều lần chỉ trích mô hình tài trợ công bằng phí bản quyền, cho rằng BBC được “ưu ái” không công bằng.
Howard Stringer – cựu Chủ tịch CBS News và từng là thành viên Hội đồng BBC – nhận xét: “BBC có nhiều kẻ thù hơn CBS. Chính phủ can thiệp nhiều, còn báo chí Anh thì cạnh tranh với BBC dữ dội hơn nhiều so với báo chí Mỹ với các mạng lưới truyền hình.”
Cùng lúc, với tầm phủ sóng toàn cầu, BBC thường xuyên va chạm với các chính phủ khác, từ Ấn Độ, Trung Quốc cho đến Mỹ. Chỉ cần một sai sót biên tập như vụ phim về Trump là đủ để cả mạng lưới thù địch vốn đã tồn tại từ lâu “đồng thanh” tấn công.
Tim Davie: Bốn năm trên ghế nóng với chuỗi khủng hoảng nối tiếp
Việc Tim Davie rời ghế không phải cú sốc hoàn toàn bất ngờ. Từ khi lên làm director general năm 2020, vốn xuất thân từ mảng marketing, không phải báo chí, ông gần như không có một năm nào yên ổn.
- Vụ phỏng vấn Diana (2021): Davie phải công khai xin lỗi sau khi điều tra độc lập kết luận nhà báo Martin Bashir đã dùng thủ đoạn đánh lừa anh trai Công nương Diana để giành được cuộc phỏng vấn lịch sử năm 1995.
- Vụ Huw Edwards (2023): BBC bị chỉ trích vì phản ứng chậm chạp trong cáo buộc người dẫn chương trình Huw Edwards có hành vi tình dục sai trái. Edwards sau đó nhận tội truy cập hình ảnh khiêu dâm trẻ em, tiếp tục làm tổn hại uy tín đài.
- Tranh cãi với Gary Lineker: Khi Lineker – cựu tuyển thủ và bình luận viên bóng đá nổi tiếng – so sánh chính sách người tị nạn của chính phủ Bảo thủ với nước Đức những năm 1930, BBC đình chỉ ông, khiến nhân viên thể thao đình công, chương trình trực tiếp bị tê liệt. Sau đó Davie phải phục hồi Lineker, nhưng đến 2025, hợp đồng của ông cũng bị chấm dứt sau một bài đăng gây tranh cãi về Israel.
- Khiếu nại liên quan đến Gregg Wallace và MasterChef (2024): Davie bị soi vì xử lý chậm vụ tố cáo hành vi không phù hợp của MC Gregg Wallace với đồng nghiệp. Cuối cùng Wallace bị loại khỏi chương trình, Davie tuyên bố: “Không ai là không thể thay thế.”
- Cuộc chiến Israel – Hamas: Bộ phim Gaza: How to Survive a War Zone năm 2025 bị lên án khi người ta phát hiện cha của cậu bé 13 tuổi dẫn chuyện là một quan chức Hamas. Davie rút phim khỏi nền tảng trực tuyến sau khi “mất niềm tin” vào tác phẩm. Hè năm sau, BBC tiếp tục bị chỉ trích vì không cắt sóng khi ban nhạc punk rap Bob Vylan dẫn khán giả lễ hội Glastonbury hô khẩu hiệu “Death to the IDF” – bị xem là lời kêu gọi bạo lực với quân đội Israel.
Bạn của Davie, nhà phân tích truyền thông Claire Enders, kể lại: ông từng ví công việc của mình giống như “mỗi ngày mở một chiếc hộp Pandora đầy rẫy bất trắc”.
Khi Trump trở thành “mồi lửa” cho cả một kho thuốc nổ
Trong bối cảnh BBC đã bị đẩy vào thế phòng thủ suốt nhiều năm, vụ phim tài liệu về Trump xuất hiện đúng lúc và gần như lập tức bị chính trị hóa tối đa.
Boris Johnson – cựu Thủ tướng – yêu cầu “phải có người bị mất chức” sau khi memo của Prescott bị lộ. Nigel Farage – lãnh đạo đảng cực hữu Reform UK – cáo buộc BBC “can thiệp bầu cử”, tiết lộ ông đã trao đổi vấn đề này với Trump, người “rất phẫn nộ” về những gì BBC làm.
Trong khi đó, một số nghiên cứu dư luận – như khảo sát của Pew Research – vẫn cho thấy BBC là một trong những tổ chức tin tức được công chúng tin tưởng hơn hẳn các mạng lưới lớn của Mỹ. Về mảng giải trí, đài vẫn duy trì nhiều chương trình thành công, khẳng định sức hút của thương hiệu BBC.
Tuy nhiên, chỉ cần một pha xử lý sai – chậm trễ xin lỗi, thiếu minh bạch – là đủ để mọi góc yếu bị phóng đại.
Căng thẳng giữa hai cực: Bị tố “thiên tả”, nhưng phải cực kỳ thận trọng khi đụng Trump
Jon Sopel, cựu trưởng đại diện Bắc Mỹ của BBC, kể ông luôn ý thức rủi ro khi đưa tin về Trump: “Bạn không được phép sai. Bạn phải cực kỳ tỉ mỉ. Nếu lỡ một bước, với mức độ chú ý nhắm vào BBC và thói quen phản công của Trump, bạn coi như thua.”
Trong mắt các đối thủ cánh hữu, BBC là hiện thân của “giới tinh hoa tự do”, che giấu thiên kiến dưới vỏ bọc khách quan. Nhưng nếu BBC nhún quá sâu trước áp lực chính trị, họ sẽ đánh mất đúng thứ duy nhất giúp họ tồn tại – hình ảnh trung lập tương đối so với báo đài đảng phái.
Chính vì vậy, sai sót cắt ghép phát biểu ngày 6/1 của Trump được xem như cú đòn đặc biệt nguy hiểm: cho phép đối thủ chỉ vào một ví dụ cụ thể, rõ ràng, dễ hiểu để nói “Thấy chưa? BBC chống Trump”. Và điều đáng nói hơn, chính cách BBC xử lý nội bộ – trì hoãn xin lỗi, “cân đo” trong hậu trường – khiến hình ảnh “đài quốc gia trung thực, minh bạch” tiếp tục bị bào mòn.
Chính phủ Anh và “khoảnh khắc để học”: Không bảo vệ bằng mọi giá
Về phía Downing Street, tình thế cũng khó xử. Thủ tướng Keir Starmer đang cố giữ quan hệ ổn với Trump, nhất là trong các vấn đề nhạy cảm như thuế quan hay cuộc chiến ở Ukraine. Công khai đối đầu với Trump để bảo vệ BBC là lựa chọn ông khó sẵn sàng.
Các quan chức cấp cao vì thế chọn cách gọi sự việc là “teachable moment” – cơ hội để BBC tự xem lại mình. Ngay cả những người ủng hộ BBC nhất cũng thừa nhận: lỗi là có thật, và việc chậm nhận sai là một sai lầm chiến lược.
Claire Enders nói thẳng: “Họ mắc lỗi, và khi phát hiện lỗi, họ lại không chịu nhận ngay. Điều tốt nhất cho BBC lúc này là một cuộc ‘reset’, đối diện và xử lý triệt để các vấn đề. Ở thời điểm này, việc BBC bị xem là mang thiên kiến chính trị là điều nguy hiểm nhất.”
Đài truyền hình phục vụ công giữa thời đại phân cực
Khủng hoảng hiện tại của BBC vì vậy không chỉ là câu chuyện của một phim tài liệu bị cắt ghép sai, hay hai lãnh đạo phải rời ghế. Đó là bức tranh rộng hơn:
- Đài phát thanh – truyền hình công, được tài trợ bởi phí bản quyền của công chúng.
- Hoạt động trong môi trường chính trị – truyền thông ngày càng độc hại, với mạng xã hội khuếch đại mọi sai sót.
- Bị giằng co giữa yêu cầu “hoàn toàn khách quan” và áp lực phải đưa tin mạnh mẽ, sắc sảo về những nhân vật gây tranh cãi như Donald Trump.
- Bị soi xét gắt gao bởi cả chính phủ trong nước, đối thủ truyền thông, lẫn các chính quyền nước ngoài.
Trong bối cảnh ấy, mỗi lỗi biên tập không còn là vấn đề nghề nghiệp đơn thuần, mà có thể trở thành ngòi nổ cho một cuộc khủng hoảng tồn vong. Với lịch sử gần 100 năm xây dựng uy tín, BBC giờ phải vật lộn từng ngày để chứng minh rằng mình vẫn xứng đáng là “đài của quốc gia”, không phải “cỗ máy tuyên truyền” như những gì các đối thủ luôn gán ghép
shared via nytimes,
