Thủ đô xe điện của châu Âu hướng tới kỷ nguyên máy bay điện
15/09/25
Bước thử nghiệm táo bạo trên bầu trời Na Uy
Trên bầu trời Na Uy, một chiếc máy bay trắng muốt mang dáng dấp chuồn chuồn lướt qua những vịnh hẹp, đồi rừng và các trang trại nuôi cá hồi ngoài khơi biển Bắc. Trên đuôi, cánh quạt đơn quay nhẹ phát ra âm thanh êm ái. Đó là Alia CX300 – chiếc máy bay điện đang mở ra viễn cảnh mới cho ngành hàng không của quốc gia Bắc Âu này.
Chuyến bay thử nghiệm từ thành phố Stavanger đến Bergen đánh dấu lần đầu tiên một chiếc máy bay điện thực hiện hành trình giữa hai đô thị lớn tại Na Uy. Đây không chỉ là cột mốc công nghệ mà còn phản ánh tham vọng của đất nước vốn nổi tiếng là nhà xuất khẩu dầu khí hàng đầu châu Âu trong việc chuyển dịch sang kỷ nguyên hàng không xanh.
Quốc gia dầu khí tìm đường thoát khỏi phụ thuộc
Na Uy hiện là nước sản xuất dầu lớn nhất châu Âu ngoài Nga, mỗi ngày khai thác tương đương 2 triệu thùng, chủ yếu bán sang các quốc gia láng giềng Tây Âu. Đồng thời, quốc gia này là nhà xuất khẩu khí đốt tự nhiên lớn thứ tư thế giới, đạt sản lượng kỷ lục trong năm vừa qua.
Tuy nhiên, tương lai không thể chỉ phụ thuộc vào dầu mỏ. Theo Bộ Năng lượng Na Uy, hơn một nửa trữ lượng dầu và khí đốt trên thềm lục địa nước này đã được khai thác, và nếu không phát hiện thêm mỏ mới, sản lượng sẽ bắt đầu sụt giảm trong vòng một thập kỷ tới. Nhận thức được điều này, chính phủ đã sử dụng một phần trong quỹ đầu tư quốc gia trị giá 1.900 tỷ USD – quỹ tài sản lớn nhất thế giới – để rót vốn vào các dự án năng lượng xanh, nhằm chuẩn bị cho thời kỳ suy giảm doanh thu từ dầu mỏ.
Na Uy triển khai chiến dịch điện khí hóa toàn quốc nhằm đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0. Hầu hết điện năng trong nước đến từ nguồn tái tạo; thậm chí một số mỏ dầu và khí ngoài khơi cũng được cung cấp điện để giảm khí thải. Lĩnh vực giao thông vận tải chứng kiến bước tiến lớn nhất: năm ngoái, gần 90% số xe mới bán ra tại Na Uy là xe điện – một trong những tỷ lệ cao nhất thế giới.
Theo chuyên gia phân tích Thina Margrethe Saltvedt của ngân hàng Nordea, nhờ điện khí hóa hệ thống giao thông, Na Uy có thể đạt mục tiêu khí hậu mà ít ảnh hưởng đến ngành dầu khí vốn là trụ cột kinh tế. “Máy bay điện không tác động nhiều đến ngành công nghiệp hiện hữu, do đó khó gặp phải phản đối lớn,” bà nhận định.
Từ phà điện đến hàng không điện
Na Uy vốn đi tiên phong trong việc triển khai phà điện, và giờ đây, Cơ quan quản lý sân bay quốc gia Avinor đang thúc đẩy thương mại hóa máy bay điện, đặc biệt trên các tuyến bay ngắn nội địa mà người dân gọi là “milk run routes”.
Mỗi ngày, có tới 560 chuyến bay nội địa kết nối khắp Na Uy, trong đó hơn 3/4 hành trình ngắn dưới 400 km. Nhiều chuyến trong số này do chính phủ trợ giá để bảo đảm giao thông cho các hòn đảo xa xôi và cộng đồng ở vòng Bắc Cực.
Trong bối cảnh đó, chuyến thử nghiệm Alia CX300 được thực hiện bởi Beta Technologies (Mỹ), công ty trực thăng Bristow và Avinor. Với sải cánh 15 mét, tốc độ tối đa 283 km/giờ, chiếc máy bay cất cánh trong sáng nhiều mây từ Stavanger và hướng về Bergen. Bên trong buồng lái giản lược, không còn đồng hồ đo nhiên liệu, chỉ có màn hình hiển thị năng lượng pin dần cạn.
Tuy nhiên, theo giáo sư Guy Gratton tại Đại học Cranfield (Anh), thách thức lớn nhất của máy bay điện chính là pin. Hiện tại, pin nặng gấp 50 lần so với nhiên liệu để chứa cùng lượng năng lượng, đồng thời máy bay điện không nhẹ dần trong hành trình như máy bay truyền thống đốt cháy nhiên liệu. Ngoài ra, pin chịu ảnh hưởng bởi điều kiện khắc nghiệt như gió ngược và băng giá, trong khi công nghệ sạc nhanh dễ khiến chúng nhanh xuống cấp.
Cuộc đua công nghệ và nguồn vốn
Dù còn nhiều rào cản, Alia CX300 được giới chuyên môn đánh giá là một trong những dự án máy bay điện triển vọng nhất. Sản phẩm của Beta Technologies bay thử ở Mỹ và trình làng tại Triển lãm Hàng không Paris. Công ty đang cạnh tranh với nhiều đối thủ toàn cầu để giành vốn đầu tư từ các hãng hàng không lớn và các chính phủ như Trung Quốc hay Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.
Điều làm kế hoạch của Na Uy trở nên khác biệt là sự tham gia trực tiếp của nhà nước. Chính phủ chi 5 triệu USD để hiện thực hóa chuyến bay thử và dự kiến tiếp tục rót vốn nhằm cải tạo 44 sân bay trong nước cho phù hợp với máy bay điện.
Việc người dân Na Uy chấp nhận rộng rãi xe điện chính là bước đệm quan trọng. Thị phần xe điện mới tăng từ 54,3% năm 2020 lên kỷ lục 88,9% năm 2024. Cơ sở hạ tầng trạm sạc phủ khắp – hơn 10.100 điểm công cộng cho dân số chỉ 5,5 triệu – vừa đem lại sự an tâm cho người dùng, vừa tạo ra kinh nghiệm quản lý năng lượng có thể áp dụng cho hàng không. Thực tế, chỉ vài tháng sau khi công bố thử nghiệm, sân bay Stavanger đã lắp đặt trạm sạc điện riêng cho máy bay.
Trạm sạc được thiết kế theo phong cách tối giản đặc trưng Scandinavia: trạm biến áp ẩn sau lớp gỗ thanh mảnh, dây cáp giấu dưới mặt đường băng. Điều đó cho thấy, yếu tố thẩm mỹ và tiện ích có thể song hành trong các hạng mục hạ tầng xanh.
Triển vọng thương mại và lợi ích kinh tế
Mục tiêu cuối cùng của Na Uy là vận hành máy bay điện đủ lớn để chở hành khách vào cuối thập kỷ này. Hành trình 159 km từ Stavanger đến Bergen mà Alia hoàn tất trong 55 phút, trong khi đi đường bộ mất hơn bốn tiếng cùng hai chuyến phà, cho thấy tiềm năng tiết kiệm thời gian rõ rệt.
Với người dân ở các thị trấn hẻo lánh, dự án này nhận được sự theo dõi sát sao. Vibeke Persen, một sinh viên đến từ thị trấn Bắc Cực, cho biết cô đã quen với các chuyến bay nối đảo từ nhỏ. “Tôi luôn chọn phương án rẻ nhất. Nếu đi kèm yếu tố thân thiện môi trường, đó sẽ là cách giúp tôi bớt áy náy,” cô chia sẻ.
Theo ông Simon Meakins, giám đốc Bristow, vận hành máy bay điện sẽ rẻ hơn khoảng 30% so với máy bay truyền thống. Lý do là động cơ điện không cần hộp số, không có hệ thống thủy lực phức tạp và ít bộ phận chuyển động, đồng nghĩa chi phí bảo trì giảm mạnh. “Bạn loại bỏ rất nhiều chi tiết cơ khí,” ông nhấn mạnh.
Khoảnh khắc hạ cánh và sạc pin đầu tiên
Khi hạ cánh xuống Bergen, Alia CX300 không gây tiếng động cơ ầm vang mà được chào đón bằng tràng pháo tay từ nhân viên Avinor và lãnh đạo ngành hàng không có mặt tại đường băng. Đồng hồ pin vẫn còn khoảng một nửa dung lượng.
Nhưng thử thách cuối cùng mới bắt đầu: sạc pin. Đây là lần đầu tiên trạm sạc di động tại sân bay Bergen được sử dụng. Một kỹ thuật viên kéo dây cáp đen dày từ bộ sạc, các đồng nghiệp khác theo dõi sát bảng điều khiển trong buồng lái. Khi những con số trên màn hình bắt đầu nhảy, đám đông lập tức vỗ tay vang dội thêm một lần nữa.
Phi công Jeremy Degagne – người đã được huấn luyện suốt từ tháng 7 – không giấu nổi sự nhẹ nhõm: “Đây là một chiếc máy bay rất đơn giản, dễ điều khiển. Nó chỉ là một chiếc máy bay khác – điều đó thực sự là tín hiệu tốt.”
shared via nytimes,
