Tàu điện lướt trên mặt nước: Lời giải cho giao thông đô thị tương lai?
11/07/25
Trong bối cảnh đô thị hiện đại đang bị bủa vây bởi tắc nghẽn giao thông và áp lực giảm phát thải khí nhà kính, một giải pháp cũ đang được hồi sinh với công nghệ mới: phà chở khách. Nhưng lần này, không phải là những con tàu chạy bằng hơi nước như thế kỷ 19, mà là những chiếc tàu điện sử dụng công nghệ cánh ngầm – hydrofoil – có thể “bay” trên mặt nước.
Từ giao thông cổ điển đến siêu xa lộ xanh
Geoff Symonds – Giám đốc vận hành của Uber Boat by Thames Clippers tại London – cho biết: “Chúng tôi coi đường thủy là siêu xa lộ xanh vẫn chưa được khai thác đúng mức”. Trong khi các thành phố như New York, San Francisco, Stockholm và Auckland đã chứng kiến mức sử dụng phà phục hồi nhanh chóng sau đại dịch, các nhà khai thác vẫn phải đối mặt với một bài toán hóc búa: tốc độ và tính bền vững.
Theo Jakob Kuttenkeuler – Giáo sư ngành kiến trúc hải quân tại Đại học KTH Royal Institute of Technology (Stockholm), yếu tố cốt lõi để thu hút người đi làm là thời gian. “Hành khách muốn tốc độ.”
Chính vì thế, trong những tháng gần đây, Stockholm đã thử nghiệm một mô hình có thể làm thay đổi cuộc chơi: chiếc phà lướt điện đầu tiên trên thế giới, P-12, do startup Thụy Điển Candela phát triển.
P-12: Công nghệ định hình giao thông thế hệ mới
Chiếc tàu P-12 với 30 chỗ ngồi, chạy hoàn toàn bằng pin, đã rút ngắn gần một nửa thời gian đi lại so với phà diesel truyền thống – chỉ còn 30 phút cho hành trình 11 dặm giữa đảo Ekero và trung tâm thành phố Stockholm.
Theo Cơ quan Giao thông Công cộng Stockholm (SL), P-12 giúp giảm 95% lượng khí thải và tiêu thụ ít hơn 80% năng lượng so với tàu diesel. Không chỉ vậy, nhờ vào công nghệ cánh ngầm – những cánh hình cánh máy bay gắn dưới thân tàu – P-12 có thể nâng thân tàu lên khỏi mặt nước khi tăng tốc, từ đó giảm lực cản và tăng hiệu suất sử dụng năng lượng.
Candela khởi đầu với các mẫu tàu thủy giải trí vào năm 2019 và 2022, sau đó chuyển sang dòng tàu lớn hơn dành cho vận tải công cộng. Người sáng lập và CEO Gustav Hasselskog cho biết ông bắt đầu hành trình phát triển Candela sau khi nhận ra chiếc ca nô của ông tiêu thụ nhiên liệu gấp 15 lần so với ô tô.
“Phà chở khách cao tốc là phương tiện giao thông tiêu tốn nhiên liệu nhất thế giới,” ông nhận định. “Nếu chuyển sang điện, bạn sẽ cần một lượng pin khổng lồ – rất đắt đỏ và giới hạn tầm hoạt động. Cánh ngầm là cách duy nhất để đi xa và nhanh trên cùng một bộ pin.”
Tiềm năng thương mại toàn cầu: Thị trường 8 tỷ USD
P-12 không chỉ tiết kiệm năng lượng mà còn có nhiều lợi thế vượt trội: pin nhỏ gọn không yêu cầu hạ tầng sạc khổng lồ, không tạo sóng lớn gây xói mòn bờ biển hay ảnh hưởng đến các phương tiện thủy khác, đồng thời tránh gây say sóng nhờ hệ thống giữ cân bằng điện tử.
Theo ông Hasselskog, thị trường toàn cầu cho loại phà này có thể lên tới gần 8 tỷ USD mỗi năm. Châu Á là thị trường tiềm năng lớn nhất, tiếp theo là châu Âu và Bắc Mỹ.
Tại Ấn Độ, thành phố Mumbai hiện có kế hoạch sử dụng 11 chiếc P-12 cho các tuyến du lịch phổ biến như Gateway of India đến Alibag và đảo Elephanta. Một tuyến nữa sẽ nối sân bay với trung tâm thành phố, rút ngắn thời gian từ 90 phút bằng ô tô xuống còn chưa đầy 30 phút bằng tàu.
Nitesh Rane – Bộ trưởng Ngư nghiệp và Cảng vụ bang Maharashtra – cho biết: “Chúng tôi nhìn thấy tiềm năng to lớn trong việc biến các tuyến đường thủy của thành phố thành các đại lộ cao tốc cho phương tiện sạch và hiệu quả như P-12.”
Tại Na Uy, nơi có điều kiện biển khắc nghiệt hơn, công ty vận hành Boreal Norge đang xem xét sử dụng P-12 để phục vụ 100 hành khách di chuyển 14 dặm từ đảo Frosta đến Trondheim – hiện đang được phục vụ bởi một con tàu lớn “phù hợp với điều kiện biển nhưng không đáp ứng được nhu cầu thị trường”.
Ông Hasselskog nói thêm: “Việc dùng nhiều tàu nhỏ hơn ở các khu vực thưa dân như quần đảo Stockholm sẽ giúp gia tăng tần suất, giảm chi phí cho người nộp thuế và biến phương tiện công cộng trở thành trải nghiệm cá nhân hóa – như Uber trên mặt nước.”
Mỹ và cuộc chạy đua công nghệ trên biển
Tại Mỹ, nhu cầu dành cho tàu hydrofoil cũng bắt đầu tăng cao. Tại California, doanh nhân Ryan Meinzer dự kiến đưa vào khai thác tuyến tàu P-12 để đưa khách trượt tuyết qua hồ Tahoe từ năm tới, giúp giảm ùn tắc giao thông quanh khu vực.
Tuy nhiên, để phục vụ thị trường Mỹ, các nhà sản xuất phải tuân thủ Đạo luật Jones, yêu cầu tàu vận chuyển hàng hóa và hành khách trong nội địa phải được đóng tại Mỹ. Candela hiện đang xem xét địa điểm đặt nhà máy sản xuất phù hợp với quy định này.
Trong khi đó, tại Seattle, hãng Artemis Technologies từ Bắc Ireland đang hợp tác với xưởng tàu Delta Marine để đóng các tàu hydrofoil phục vụ khu vực Puget Sound. Artemis đang phát triển mẫu tàu EF-24 với 150 chỗ ngồi, dự kiến trình làng trong năm nay trên tuyến thử nghiệm giữa Belfast và Bangor (Bắc Ireland). Mặc dù giá thành cao hơn tàu diesel khoảng 50%, ông David Tyler – đồng sáng lập Artemis – cho biết khoản tiết kiệm nhiên liệu có thể lên tới 27 triệu USD trong vòng đời hoạt động của tàu.
Tại San Francisco, Hệ thống Phà Vịnh đã đặt mua 5 tàu chạy pin lấy cảm hứng từ Medstraum – chiếc phà chạy pin tốc độ cao đầu tiên thế giới. Một nửa chi phí sẽ được dành để xây dựng hạ tầng sạc bờ. Đơn vị này cũng đang vận hành một tàu chạy bằng pin nhiên liệu hydro và tìm kiếm nguồn cung hydro xanh cho các tuyến dài hơn. Tuy nhiên, theo Giám đốc điều hành Seamus Murphy, thách thức lớn nhất vẫn là chuỗi cung ứng, đặc biệt là việc tìm nguồn hydro xanh nội địa.
“Giải pháp thực sự là nâng cao hiệu quả năng lượng cho toàn bộ hệ thống phà,” ông Murphy nhấn mạnh.
shared via nytimes,
