Cách các “ông lớn” công nghệ đẩy rủi ro của cơn sốt AI sang người khác
16/12/25
 |
| Meta đang đầu tư hàng tỷ USD vào các trung tâm dữ liệu mới. Trung tâm đang được xây dựng ở Eagle Mountain, Utah. Ảnh: Christie Hemm Klok |
Cơn bùng nổ trí tuệ nhân tạo đang kéo theo cuộc chạy đua xây dựng hạ tầng tính toán lớn chưa từng có. Các trung tâm dữ liệu phục vụ AI có thể tiêu tốn hàng chục tỷ USD mỗi dự án, với vòng đời kéo dài hàng thập kỷ. Nhưng thay vì tự mình gánh toàn bộ chi phí và rủi ro, những tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới đang tìm ra những cách ngày càng tinh vi để chuyển bớt gánh nặng đó sang các đối tác nhỏ hơn và giới tài chính.
Chỉ trong mùa thu năm nay, Microsoft đã công bố hàng loạt thỏa thuận trị giá hàng chục tỷ USD để thuê năng lực tính toán cho các tham vọng AI của mình. Meta thu xếp gần 30 tỷ USD vốn để xây dựng một trung tâm dữ liệu khổng lồ tại bang Louisiana mà không phải ghi nhận khoản nợ đó trên bảng cân đối kế toán. Google thì cam kết thuê năng lực tính toán từ một công ty nhỏ, sau đó bán lại một phần cho OpenAI.
Điểm chung của các thương vụ này là cho phép những công ty đang tạo ra lợi nhuận hàng chục tỷ USD mỗi quý giảm thiểu mức độ rủi ro tài chính trước làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu toàn cầu đang diễn ra với tốc độ chóng mặt.
Trò chơi phân bổ rủi ro trong kỷ nguyên AI
Đằng sau các thỏa thuận tưởng như kỹ thuật đó là một chiến lược rõ ràng: các “ông lớn” công nghệ đang tìm cách đẩy một phần rủi ro của cơn sốt AI sang vai các công ty mới nổi, các nhà vận hành trung tâm dữ liệu chuyên biệt và các tổ chức cho vay tư nhân đang khao khát chen chân vào cuộc chơi.
Cách làm này cho phép Meta, Microsoft hay Google nhanh chóng mở rộng năng lực tính toán, đồng thời giữ cho mình sự linh hoạt. Nếu nhu cầu AI tiếp tục tăng mạnh, họ đã có sẵn hạ tầng. Nhưng nếu cơn sốt nguội đi, họ có thể rút lui hoặc điều chỉnh mà không bị mắc kẹt với các dự án hạ tầng kéo dài hàng chục năm.
Hàng nghìn tỷ USD đang nằm trong các quyết định dự báo: AI sẽ cần bao nhiêu năng lực tính toán trong 5, 10 hay 20 năm tới? Nếu các tập đoàn lớn đánh giá sai, hậu quả sẽ không nằm trên vai họ trước tiên, mà rơi vào các công ty nhỏ hơn và các chủ nợ đã bỏ vốn.
Giáo sư Shivaram Rajgopal của Trường Kinh doanh Columbia ví von: “Rủi ro giống như tuýp kem đánh răng. Bạn bóp nó ở chỗ này thì nó sẽ trồi ra ở chỗ khác. Nó luôn tồn tại trong hệ thống, chỉ là nằm ở đâu.”
Những cấu trúc tài chính ngày càng mờ đục
Một hệ quả khác của xu hướng này là mức độ minh bạch ngày càng giảm trong tài trợ trung tâm dữ liệu. Nhiều công ty đứng ra xây dựng và vận hành các trung tâm dữ liệu cho Big Tech không phải những cái tên quen thuộc của Thung lũng Silicon. Họ thường là công ty tư nhân, làm việc với các start-up lớn và vay vốn từ các quỹ tín dụng tư nhân – những kênh ít bị giám sát hơn hệ thống ngân hàng truyền thống.
Dự án trung tâm dữ liệu của Meta tại Louisiana là một ví dụ điển hình. Tại đây, Meta lập một pháp nhân đặc biệt mang tên Beignet Investor LLC và hợp tác với Blue Owl Capital, công ty tín dụng tư nhân, để vay vốn cho dự án trị giá nhiều tỷ USD.
Theo cấu trúc này, Meta chịu trách nhiệm xây dựng trung tâm dữ liệu, nhưng Blue Owl gánh tới 80% tài trợ. Sau khi hoàn thành, Meta không “sở hữu” mà “thuê” trung tâm dữ liệu thông qua các hợp đồng thuê kéo dài 4 năm một, cho phép Meta hạch toán chi phí như chi phí vận hành thay vì nợ dài hạn.
Đổi lại cho sự linh hoạt đó, Meta phải trả mức phí cao hơn. Ông Solomon Feig, nhà cho vay tín dụng tư nhân, nhận xét: “Thực chất, Meta đang thuê rủi ro.”
Blue Owl tài trợ phần lớn dự án – có tên mã là Hyperion – thông qua phát hành trái phiếu do Pimco, công ty quản lý tài sản lớn, phân phối. Các “trái phiếu Beignet” này có thời hạn đến năm 2049 và được bán cho các công ty bảo hiểm, quỹ hưu trí, quỹ hiến tặng và các cố vấn tài chính. BlackRock cũng mua một phần.
Theo các nhà phân tích, cốt lõi chiến lược của Meta là sử dụng “OPM” – “Other People’s Money”, tức tiền của người khác – để xây dựng càng nhiều hạ tầng càng tốt.
Nếu cơn sốt AI hạ nhiệt, Meta có thể rút khỏi thỏa thuận sớm nhất vào năm 2033. Khi đó, Blue Owl có thể tìm khách thuê mới hoặc bán dự án, dù giá trị trung tâm dữ liệu có thể giảm mạnh nếu nhu cầu AI không đạt kỳ vọng. Theo S&P Global, Meta đã cam kết chi trả đủ để bảo đảm khoản nợ cơ bản, nhưng không ghi nhận trực tiếp khoản nợ đó trên sổ sách.
Một số nguồn tin cho biết vì đây là thương vụ “đầu tiên thuộc loại này”, Meta đã phải đưa ra nhiều bảo đảm hơn mức có thể xuất hiện trong các thỏa thuận tương lai.
Giáo sư Rajgopal cảnh báo cấu trúc này gợi nhớ đến các chu kỳ đầu tư trước đây, khi tín dụng tư nhân và các pháp nhân đặc biệt được dùng để né bảng cân đối kế toán. Ông nói, ám chỉ giai đoạn trước bong bóng dot-com: “Tôi tưởng chúng ta đã giải quyết xong vấn đề ‘ngoài bảng cân đối’. Nhưng cảm giác như đang sống lại ngày cũ.”
Meta từ chối bình luận.
Neocloud: Lớp đệm mới cho Big Tech
Bên cạnh các cấu trúc tài chính phức tạp, các tập đoàn công nghệ còn ký hàng loạt hợp đồng lớn với thế hệ các nhà cung cấp trung tâm dữ liệu mới, được gọi là “neocloud”. Đây là những công ty chuyên cung cấp năng lực tính toán trong các hợp đồng ngắn hạn, thường từ 3–5 năm.
Các hợp đồng này cho phép Big Tech có thêm máy chủ nhanh chóng mà không cần cam kết đầu tư dài hạn. Về mặt kế toán, chi phí thuê được ghi nhận như chi phí vận hành hằng ngày, thay vì chi tiêu vốn dài hạn – điều có thể khiến nhà đầu tư lo ngại.
Tháng 9, Microsoft ký thỏa thuận 17 tỷ USD với Nebius, neocloud do nhà sáng lập Yandex hậu thuẫn. Tháng 10, hãng tiếp tục cam kết 23 tỷ USD với Nscale, công ty tư nhân tại Anh. Tháng 11, Microsoft ký thêm hợp đồng 10 tỷ USD với Iren – từng là công ty khai thác bitcoin – và một thỏa thuận nhiều tỷ USD khác với Lambda.
Theo ông Alistair Speirs, lãnh đạo mảng hạ tầng toàn cầu của Microsoft, chiến lược này dựa trên “sự linh hoạt trước các tín hiệu nhu cầu ngắn hạn và dài hạn”. Nhưng CEO Satya Nadella từng thẳng thắn thừa nhận: nếu nhu cầu thay đổi, “bạn không muốn bị lật ngược thế cờ”.
Sự thận trọng đó thể hiện rõ khi Microsoft bắt đầu âm thầm tạm dừng một số dự án xây dựng vào mùa thu năm ngoái, trùng thời điểm công ty đàm phán lại mối quan hệ với OpenAI. Microsoft sau đó cho phép OpenAI mua thêm năng lực tính toán từ Oracle và các nhà cung cấp khác.
Microsoft và Google hiện cùng cung cấp hạ tầng cho OpenAI, một phần thông qua CoreWeave – neocloud lớn nhất hiện nay. Bản thân OpenAI cũng cam kết mua tới 22,4 tỷ USD năng lực tính toán trực tiếp từ CoreWeave.
Để đáp ứng nhu cầu này, CoreWeave đang vay hàng tỷ USD, phần lớn với lãi suất từ 10% trở lên, khiến tương lai công ty gắn chặt với OpenAI. Đại diện CoreWeave cho biết họ đang nỗ lực đa dạng hóa khách hàng, khẳng định không khách hàng nào chiếm quá 35% doanh thu hợp đồng tương lai.
Rủi ro không biến mất, chỉ được chia nhỏ
Các chuyên gia trong ngành cho rằng chi phí xây dựng hạ tầng AI đã lớn đến mức không ai có thể gánh một mình. Do đó, Big Tech đang phân tán rủi ro ra toàn hệ thống tài chính.
Ông Alex Platt, nhà phân tích tại DA Davidson, nhận định: “Đây là bước đi rất khôn ngoan. Chỉ có một số rất ít công ty đủ khả năng thực hiện những dự án như vậy.”
Trong cơn sốt AI, các tập đoàn công nghệ lớn không chỉ cạnh tranh bằng thuật toán hay sản phẩm, mà còn bằng khả năng thiết kế các cấu trúc tài chính cho phép họ tăng tốc mà vẫn giữ được lối thoát. Rủi ro không bị loại bỏ, mà được chuyển dịch từ bảng cân đối kế toán của Big Tech sang các công ty nhỏ hơn, các quỹ tín dụng tư nhân và cuối cùng là nhà đầu tư dài hạn trên toàn cầu.
shared via nytimes,
