Từ AI đến chip bán dẫn, Big Tech đang dần có được điều mình muốn từ Trump
29/12/25
 |
| Tổng thống Trump đã cho các phóng viên thấy ông đang nói chuyện điện thoại với Giám đốc điều hành của Nvidia trước khi lên chuyên cơ Air Force One ở Bắc Carolina hồi đầu tháng này. Ảnh: Eric Lee |
Trước khi Donald Trump quay trở lại Nhà Trắng vào tháng 1, giới lãnh đạo ngành công nghệ Mỹ đã không tiếc công sức để “lấy lòng” ông. Những khoản đóng góp cho lễ nhậm chức, các chuyến thăm dồn dập tới Mar-a-Lago và những cuộc tiếp xúc hậu trường được xem như khoản đầu tư chính trị cần thiết để bảo vệ lợi ích của Big Tech trong nhiệm kỳ mới.
Thế nhưng, những động thái ban đầu của Trump khi tái nắm quyền từng khiến giới công nghệ không khỏi lo lắng. Ông tiếp tục cam kết theo đuổi vụ kiện chống độc quyền nhằm vào Meta, áp thuế quan có nguy cơ làm đội chi phí chuỗi cung ứng của Apple, đồng thời siết xuất khẩu chip trí tuệ nhân tạo (AI) của Nvidia và các hãng bán dẫn khác. Trong mắt nhiều người, nỗ lực “vận động hành lang” của Thung lũng Silicon dường như không mang lại kết quả.
Tuy nhiên, chỉ vài tháng sau, bức tranh đã thay đổi đáng kể. Trên thực tế, các tập đoàn công nghệ lớn hiện đã đạt được gần như mọi điều họ mong muốn từ chính quyền Trump.
Nới lỏng rào cản, mở đường cho Big Tech tăng tốc
Từ mùa hè đến nay, Trump đã dỡ bỏ nhiều hạn chế đối với xuất khẩu chip AI, thúc đẩy nhanh quá trình phê duyệt xây dựng các trung tâm dữ liệu phục vụ AI, và ủng hộ các sáng kiến pháp lý hợp thức hóa một số loại tiền mã hóa. Tháng này, ông ký sắc lệnh hành pháp vô hiệu hóa các quy định AI do các bang ban hành, đồng thời bật đèn xanh cho Nvidia bán dòng chip AI mạnh hơn cho Trung Quốc – đối thủ chiến lược lớn nhất của Mỹ.
Bà Isabel Sunderland, chuyên gia chính sách công nghệ tại tổ chức phi đảng phái Issue One, nhận xét: “Đảng bảo thủ vốn ủng hộ thị trường tự do và phản đối việc chính phủ chọn kẻ thắng – người thua. Nhưng những gì đang diễn ra cho thấy chính quyền Trump đã chọn Big Tech làm bên chiến thắng, theo cách đi ngược lại chính cử tri nền tảng của ông.”
Bị các tập đoàn công nghệ theo đuổi ráo riết, Trump đã dần định hình một liên minh mang tính đôi bên cùng có lợi với ngành công nghiệp giàu có và quyền lực nhất nước Mỹ. Liên minh này có thể mong manh – bởi Trump vốn nổi tiếng khó đoán – nhưng những tác động của nó đã bắt đầu hiện rõ, đặc biệt với các lĩnh vực tăng trưởng nhanh như AI, bán dẫn và tiền mã hóa. Đây cũng là một trong những vấn đề có khả năng chi phối cuộc bầu cử giữa kỳ năm tới.
Lợi ích song hành: Trump và Big Tech cần nhau
Với Trump, sự ủng hộ của Big Tech giúp ông củng cố tham vọng đưa Mỹ dẫn đầu toàn cầu về AI và tiền mã hóa, đồng thời phù hợp với khẩu hiệu “America First” thông qua việc thúc đẩy đầu tư trong nước. Chỉ riêng trong năm nay, Amazon, Apple, Google, Meta, Nvidia, OpenAI và Oracle đã công bố kế hoạch chi tổng cộng khoảng 1.400 tỷ USD cho các dự án trung tâm dữ liệu và sản xuất nội địa, theo thống kê của tờ The New York Times.
Với Thung lũng Silicon, cái bắt tay này mang lại lợi ích rõ rệt. Viễn cảnh bị siết chặt quản lý tạm thời được gạt sang một bên; các chính sách thân thiện với doanh nghiệp tạo điều kiện để Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia và Tesla chứng kiến giá cổ phiếu tăng mạnh. Bitcoin liên tục lập đỉnh mới. Các công ty AI tiếp tục phát triển công nghệ gần như không bị ràng buộc.
Nhưng chính mối quan hệ nồng ấm này lại gây rạn nứt trong nội bộ phe cánh hữu. Một bộ phận nghị sĩ Cộng hòa, các viện nghiên cứu bảo thủ và những nhân vật dân túy như Steve Bannon – cựu cố vấn của Trump – công khai chỉ trích việc chính quyền để các tỷ phú công nghệ “tung hoành”, hưởng lợi từ chính sách trong khi phần còn lại của xã hội thiếu các biện pháp bảo vệ cần thiết.
Ông Wes Hodges, phụ trách chính sách công nghệ tại Heritage Foundation, nói: “Big Tech chưa bao giờ là đồng minh tự nhiên của liên minh bảo thủ. Nhiệm vụ của chúng tôi là nhắc nhở rằng sự tập trung quyền lực độc nhất vô nhị của Big Tech là mối đe dọa với phe bảo thủ.”
Ngược lại, Nhà Trắng bảo vệ lập trường của mình. Bà Liz Huston, phát ngôn viên của Trump, cho rằng mối quan hệ chặt chẽ với Big Tech sẽ giúp nước Mỹ thịnh vượng hơn. Bà nói: “Tổng thống Trump đang tận dụng các mối quan hệ với giới tinh hoa khu vực tư nhân để củng cố vị thế công nghệ của Mỹ trong suốt thế kỷ 21.”
Hậu trường vận động: Khi Big Tech “đọc vị” Trump
Những thành quả mà ngành công nghệ đạt được không phải ngẫu nhiên. Đằng sau đó là một chiến dịch vận động bài bản và bền bỉ. Khi Elon Musk rời vai trò cố vấn chính quyền vào tháng 5, nhiều công ty khác nhanh chóng tận dụng khoảng trống quyền lực.
David Sacks, nhà đầu tư mạo hiểm giữ vai trò “sa hoàng” AI và tiền mã hóa của Nhà Trắng, cùng một số nhân vật thân cận Thung lũng Silicon, đã mở đường để các lãnh đạo như Jensen Huang (Nvidia) trực tiếp tiếp cận Trump. Nhiều công ty thậm chí công khai ủng hộ các dự án mang tính biểu tượng của ông, từ việc Amazon, Meta, Google, Palantir đến Coinbase cùng đóng góp cho kế hoạch xây phòng khiêu vũ mới tại Nhà Trắng.
Bà Jessica González, đồng CEO của tổ chức vận động người tiêu dùng Free Press, nhận xét: “Chúng ta đang chứng kiến một ngành công nghiệp rất hiểu cách làm việc với tổng thống.”
Mối quan hệ này thể hiện rõ tại một bữa tối ở Nhà Trắng hồi tháng 9, nơi Trump ngồi cùng Mark Zuckerberg và Bill Gates, ca ngợi họ là “những người dẫn dắt một cuộc cách mạng kinh doanh”. Đáp lại, Sam Altman (OpenAI) gọi Trump là tổng thống “ủng hộ kinh doanh”, Sundar Pichai (Google) khen ngợi vai trò lãnh đạo của ông trong AI, còn Tim Cook (Apple) cảm ơn Trump vì đã “đặt đúng tông” cho sản xuất trong nước.
Sự phản kháng từ bên trong Đảng Cộng hòa
Càng xích lại gần Big Tech, Trump càng khiến một bộ phận đảng Cộng hòa lo ngại về hệ quả lâu dài, từ an toàn AI cho trẻ em, tác động đến việc làm, đến làn sóng trung tâm dữ liệu ngốn điện và nước.
Tháng 7, các nghị sĩ Cộng hòa đã bỏ phiếu bác bỏ một điều khoản ngân sách nhằm ngăn các bang tự ban hành luật AI. Điều khoản này do Thượng nghị sĩ Ted Cruz đề xuất và được ông Sacks ủng hộ, trước khi được Trump “hồi sinh” bằng sắc lệnh hành pháp trong tháng này.
Thống đốc Florida Ron DeSantis công khai phản đối: “Chúng tôi có quyền làm điều đó.” Dân biểu Marjorie Taylor Greene cũng lên tiếng: “Các bang phải giữ quyền lập pháp về AI và mọi vấn đề khác vì lợi ích của bang mình.”
Một khảo sát của Institute for Family Studies hồi tháng 11 cho thấy 57% cử tri Mỹ – trong đó có 43% cử tri ủng hộ Trump – phản đối việc chính phủ liên bang ngăn các bang quản lý AI.
Trung tâm dữ liệu và phản ứng từ cộng đồng địa phương
Ở nhiều nơi, chính sách thúc đẩy xây dựng trung tâm dữ liệu của Trump đã gây tranh cãi dữ dội. Meta, Amazon, Microsoft và các tập đoàn khác đang đua nhau xây dựng những “cỗ máy tính” khổng lồ, tiêu thụ lượng lớn điện và nước, đồng thời bị cho là làm tăng hóa đơn tiện ích của người dân.
Tại Georgia, hai ứng viên Dân chủ đã giành ghế trong Ủy ban Dịch vụ Công cộng – cơ quan quản lý điện lực – với thông điệp xoay quanh chi phí sinh hoạt trong bối cảnh bùng nổ trung tâm dữ liệu.
Ở Port Washington, bang Wisconsin, ba người bị bắt khi biểu tình phản đối dự án trung tâm dữ liệu trị giá 15 tỷ USD của OpenAI và Oracle. Người dân lo ngại dự án mang lại ưu đãi thuế quá lớn cho Big Tech và làm cạn kiệt nguồn nước ngọt địa phương.
Ông Michael Beaster, người dân địa phương, nói: “Cư dân phải gánh nhiều chi phí dài hạn.”
Nỗi lo về trẻ em, việc làm và quyền tự do ngôn luận
Ngoài hạ tầng, nhiều người lo rằng liên minh Trump – Big Tech đang làm lu mờ các vấn đề nhạy cảm như an toàn trẻ em và quyền tự do ngôn luận. OpenAI và một số công ty AI đã bị kiện bởi các gia đình cho rằng con họ tự tử sau khi hình thành mối quan hệ lệ thuộc với chatbot AI.
Ông Evan Swarztrauber, chuyên gia tại Foundation for American Innovation, nói: “Không có mâu thuẫn giữa việc ủng hộ AI ‘made in America’ và bảo vệ trẻ em.”
Bà Lori Schott, đảng viên Cộng hòa lâu năm tại Colorado, từng cùng các phụ huynh vận động Quốc hội thông qua luật bảo vệ trẻ em trên mạng. Con gái bà tự tử ở tuổi 18, để lại nhật ký cho thấy ảnh hưởng tiêu cực từ nội dung mạng xã hội.
Bà nói: “Những cử tri Cộng hòa cơ sở như chúng tôi đang rất khó dung hòa sự thân thiện quá mức của chính quyền với giới công nghệ. Lá phiếu của chúng tôi sẽ phản ánh một đảng đặt an toàn trẻ em lên trước hết.”
shared via nytimes,
