Trung Quốc tăng tốc vượt Mỹ trong cuộc đua công nghệ: Câu chuyện từ DeepSeek đến Temu và TikTok
28/05/25
 |
Chưa đầy hai năm trước, vào tháng 7/2023, khi Eric Schmidt và Henry Kissinger gặp các lãnh đạo hàng đầu Trung Quốc, không khí khi ấy còn mang đậm sắc thái u ám của sự trì trệ kinh tế. Nhưng đến đầu năm 2025, khi Selina Chen trở lại, bầu không khí đã thay đổi hoàn toàn: tràn đầy lạc quan và năng lượng đổi mới.
Các bữa tối giới công nghệ ở Bắc Kinh, Thượng Hải hay Thâm Quyến giờ đây xoay quanh DeepSeek – chatbot AI bản địa được đánh giá là tiên tiến nhất ngoài Mỹ. Trong khi đó, robot hình người của Unitree đã trình diễn múa khăn tay trong chương trình "Xuân Vãn" (Spring Festival Gala) với hơn 1 tỷ lượt xem, đưa tên tuổi công ty này lên hàng quốc dân chỉ sau một đêm. Xe điện lăn bánh khắp nơi, thực phẩm được giao bằng drone, và AI đang len lỏi vào mọi ngóc ngách đời sống.
Năm 2007, khi Steve Jobs giới thiệu iPhone đầu tiên, chỉ khoảng 10% dân số Trung Quốc có internet. Alibaba phải đợi thêm 7 năm nữa mới IPO tại Mỹ. Tưởng rằng cuộc đua AI sẽ đi vào vết xe đổ cũ, nhưng không. Sau khi ChatGPT ra mắt cuối năm 2022, hàng loạt bản sao non trẻ xuất hiện tại Trung Quốc. Vậy mà chỉ hơn một năm sau, DeepSeek V3 (ra mắt tháng 3/2025) đã được đánh giá là mô hình AI phi suy luận (nonreasoning model) tốt nhất hiện nay.
Chiến lược của Trung Quốc đi ngược lại phương Tây. Thay vì giữ công nghệ khép kín như OpenAI hay Google, các công ty AI Trung Quốc chọn cách mở – phát hành mô hình miễn phí cho công chúng tải về, chỉnh sửa và sử dụng. Cách tiếp cận này tạo ra ảnh hưởng lan tỏa toàn cầu, thu hút nhà phát triển và nhà nghiên cứu trên mọi lục địa.
Các ứng dụng thương mại điện tử như Temu, Shein, hay mạng xã hội RedNote và TikTok liên tục nằm trong top tải về toàn cầu. Cộng thêm các mô hình AI mã nguồn mở và miễn phí, Trung Quốc đang đặt nền móng cho một tương lai nơi thế hệ trẻ toàn cầu sử dụng app Trung Quốc, tương tác với trợ lý AI Trung Quốc, và vận hành doanh nghiệp bằng sản phẩm “Made in China” – cả phần cứng lẫn phần mềm.
Trong kỷ nguyên internet, sự thống trị của Mỹ giúp nền kinh tế số Mỹ đạt quy mô 2.600 tỷ USD vào năm 2022, lớn hơn cả GDP của Canada. Nhưng với AI – được dự báo còn ảnh hưởng lớn hơn internet – nếu thế giới chọn công nghệ Trung Quốc thay vì Mỹ, tương lai dẫn đầu có thể xoay chiều.
Một ví dụ điển hình: Xiaomi, từng bị coi là "Apple nhái", đã bán ra 135.000 xe điện năm ngoái, trong khi Apple rút khỏi dự án EV sau khi đốt 10 tỷ USD trong 10 năm. Trung Quốc cũng triển khai nhiều robot công nghiệp hơn phần còn lại của thế giới cộng lại trong năm 2023, và đang có kế hoạch sản xuất robot hình người hàng loạt. Với lợi thế chuỗi cung ứng mạnh, nhân lực STEM dồi dào và môi trường cạnh tranh khốc liệt, hệ sinh thái công nghệ của Trung Quốc buộc các doanh nghiệp phải cải tiến không ngừng nếu muốn sống sót.
Tất nhiên, Trung Quốc không thiếu thách thức: khủng hoảng bất động sản, nợ công tăng cao, tiêu dùng trong nước yếu. Nhưng Trung Quốc sẵn sàng chịu đau kinh tế ngắn hạn để đạt ưu thế công nghệ dài hạn. Mặc dù Mỹ đã áp đặt kiểm soát xuất khẩu chip, Trung Quốc vẫn đạt được các đột phá AI đáng kể – nhiều phần nhờ sự kiên cường và sáng tạo của giới startup.
Một câu đùa trong bữa trưa của Selina tại Bắc Kinh khiến nhiều người chua chát mà phải suy ngẫm: "Mỹ nên trừng phạt đội tuyển bóng đá nam của chúng tôi, để họ chơi tốt hơn." Thực tế là, các lệnh trừng phạt khiến Trung Quốc càng quyết tâm vươn lên, bằng cách làm nhiều hơn với ít hơn.
shared via nytimes,
