Cú sốc thuế quan đe dọa chuỗi cung ứng dược phẩm toàn cầu
25/08/25
Nguy cơ từ chính sách thuế dược phẩm
Những đe dọa liên tiếp từ Tổng thống Donald Trump về việc áp đặt thuế quan đối với thuốc nhập khẩu đang làm dấy lên sự quan tâm lớn: thuốc mà người Mỹ sử dụng thực sự được sản xuất ở đâu?
Chuỗi cung ứng dược phẩm phức tạp hơn nhiều so với hình dung thông thường. Một loại thuốc hiếm khi được sản xuất trọn vẹn trong một quốc gia duy nhất. Thay vào đó, nguyên liệu thô thường được nhập khẩu, chế biến thành hoạt chất tại một nhà máy, rồi tiếp tục chuyển đến một quốc gia khác để bào chế thành dạng viên nén hoặc dung dịch lỏng.
Theo dữ liệu từ US Pharmacopeia - tổ chức phi lợi nhuận đặt ra tiêu chuẩn chất lượng và theo dõi nguồn cung thuốc kê đơn - bản đồ sản xuất thuốc phản ánh rõ sự phân chia địa lý. Các loại thuốc mới, đắt tiền và còn bản quyền như thuốc ung thư hay thuốc điều trị béo phì thường có hoạt chất được sản xuất tại châu Âu hoặc Mỹ. Trong khi đó, Ấn Độ và Trung Quốc tập trung vào thuốc generic giá rẻ, như statin và kháng sinh, vốn chiếm phần lớn đơn thuốc. Thuốc tiêm thường được sản xuất tại Mỹ, còn thuốc viên lại chủ yếu từ Ấn Độ.
Kháng sinh trong vòng xoáy dễ tổn thương
Amoxicillin - loại kháng sinh phổ biến điều trị nhiễm khuẩn như viêm họng là ví dụ điển hình. Hoạt chất của thuốc này được sản xuất tại bốn quốc gia khác nhau trước khi đưa vào giai đoạn bào chế. Đáng chú ý, Jordan chịu trách nhiệm 46% lượng amoxicillin nhập khẩu vào Mỹ.
Với biên lợi nhuận mỏng, kháng sinh dễ đối mặt thiếu hụt nguồn cung và Mỹ hầu như không có sản xuất nội địa. Do đó, nếu áp thuế, các loại thuốc như amoxicillin, ciprofloxacin hay doxycycline sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Trọng điểm từ Đan Mạch: Thuốc giảm cân toàn cầu
Khác với kháng sinh, các loại thuốc sinh lợi cao như Ozempic và Wegovy - thuốc giảm cân được tiêm bằng bút chích - lại có hành trình rõ ràng hơn. Toàn bộ hoạt chất do Novo Nordisk sản xuất tại Đan Mạch, sau đó được bào chế hoàn thiện tại Đan Mạch và Mỹ.
Các loại thuốc tiêm đắt đỏ này thuộc nhóm “blockbuster” của châu Âu, nay có nguy cơ phải chịu mức thuế 15% theo thỏa thuận thương mại mới đạt được giữa Mỹ và Liên minh châu Âu. Hiện vẫn chưa rõ thời điểm thực thi, song nhiều quan chức cho biết mức thuế này sẽ đồng loạt áp dụng cùng các loại thuế dược phẩm khác mà Trump đe dọa áp đặt toàn cầu.
Đại diện Novo Nordisk cho biết phần lớn sản xuất thuốc dạng viên của công ty này diễn ra tại Mỹ, nhằm giảm rủi ro trước biến động chính sách thương mại.
Sự chuyển dịch sang Ấn Độ
Trường hợp của Viagra, hay sildenafil, cho thấy rõ vai trò ngày càng lớn của Ấn Độ trong thị trường dược phẩm toàn cầu. Trước năm 2017, Pfizer sản xuất hoạt chất tại Ireland, mang về doanh thu hàng tỷ USD. Nhưng khi hết hạn bản quyền, thị trường nhanh chóng mở cửa cho các nhà sản xuất thuốc generic. Hầu hết đều đặt nhà máy ở Ấn Độ, nơi kiểm soát gần như toàn bộ các công đoạn sản xuất.
Sự bùng nổ thuốc generic không chỉ làm thay đổi cục diện thị trường Viagra mà còn tạo đà cho các công ty y tế trực tuyến như Hims & Hers hay Ro, vốn tận dụng nhu cầu mua sildenafil trực tuyến với mức giá rẻ và tính kín đáo cao.
Gốc rễ từ Trung Quốc
Losartan - thuốc điều trị cao huyết áp là một minh chứng cho sự phụ thuộc lâu dài của Mỹ vào nguồn cung từ Trung Quốc. Phần lớn hoạt chất losartan được sản xuất tại các nhà máy ở Trung Quốc, tạo ra mối lo ngại an ninh quốc gia kéo dài nhiều năm và được cả hai đảng tại Mỹ coi là vấn đề trọng yếu.
Ngoài ra, Trung Quốc còn sản xuất một lượng đáng kể nguyên liệu thô cho ngành dược, tuy nhiên quy mô và quy trình không được công khai rõ ràng. Ở giai đoạn tiếp theo, Ấn Độ đảm nhận khâu bào chế viên nén, củng cố vị thế là trung tâm sản xuất thuốc generic của thế giới. Nếu chịu thuế, ngành dược Ấn Độ sẽ chịu tổn thất nặng.
Nguy cơ thiếu hụt thuốc tiêm
Lidocaine - thuốc gây tê phổ biến trong bệnh viện cũng nằm trong diện rủi ro. Được sản xuất dưới dạng dung dịch trong lọ, lidocaine là thuốc generic do nhiều quốc gia cùng tham gia sản xuất. Tuy nhiên, quá trình sản xuất phức tạp và lợi nhuận thấp khiến nguồn cung lidocaine thường xuyên khan hiếm. Các chuyên gia chuỗi cung ứng cảnh báo thuế quan có thể làm tình trạng thiếu hụt càng thêm nghiêm trọng.
Bức tranh toàn cầu
Nhìn rộng ra, cấu trúc sản xuất thuốc phục vụ Mỹ cũng tương tự các khu vực khác trên thế giới. Dù vậy, một số nơi như Mỹ Latin có xu hướng dựa nhiều hơn vào sản xuất nội địa để đáp ứng nhu cầu.
Trong bối cảnh Mỹ cân nhắc áp thuế dược phẩm, sự phân bố chuỗi cung ứng toàn cầu cho thấy mức độ phụ thuộc lẫn nhau rất cao. Mỗi chính sách thương mại mới không chỉ tác động đến giá thuốc mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận dược phẩm thiết yếu của hàng triệu bệnh nhân.
shared via nytimes,
