Bí quyết sống khỏe của người Thụy Điển: Những khu vườn đô thị tí hon mang tên Koloniträdgårdar
04/08/25
 |
| Nguồn: Sofia Runarsdotter |
Một góc bình yên giữa Stockholm hiện đại
Vào một buổi sáng tháng Sáu ấm áp bất thường tại thủ đô Stockholm, cụ bà Stina Larsson, 98 tuổi, đứng giữa hương thơm nồng nàn của tử đinh hương, loa kèn và oải hương, tỉ mẩn kiểm tra khu vườn mà bà đã gắn bó hơn 40 năm. Bà để ý thấy thỏ hoang đã gặm vài khóm hoa sen cạn, và cỏ dại lại bắt đầu mọc.
Khu vườn của bà Larsson, rộng chừng 90 mét vuông nằm cạnh kênh đào Karlbergs, là một trong hơn 7.000 khu vườn phân lô – hay còn gọi là koloniträdgårdar – rải rác khắp Stockholm. Những khu vườn này ra đời từ cuối thế kỷ 19 như một phong trào xã hội, nhằm mang lại không gian xanh, thực phẩm tươi và sự thư giãn cho người dân thành thị vốn sống trong các khu đô thị đông đúc.
Dù diện tích khiêm tốn, koloniträdgårdar lại có giá trị lớn lao: nơi cư dân thành thị tạm rời khỏi nhựa đường và tiếng còi xe, để hòa mình vào tiếng chim hót và mùi đất ẩm. Với bà Larsson, khu vườn đã trở thành biểu tượng của cả một đời người. Năm 1979, bà bắt đầu trồng trọt nơi đây, và giờ đã trao lại cho hai cháu gái – Ellen và Hedvig tiếp tục chăm sóc.
“Cảm giác như được trở về miền quê ngay khi bước vào khu vườn,” Ellen Gustavsson, 33 tuổi, chia sẻ. Cô thường xuyên đạp xe đến tưới cây và tụ tập bạn bè tại đây. Nhiều koloniträdgårdar còn có cả những căn nhà gỗ nhỏ để nghỉ ngơi, sơ chế thực phẩm hoặc qua đêm. Ngôi nhà của bà Larsson, sơn màu đỏ truyền thống Falu, có điện và nước lạnh, là nơi bà tận hưởng sự an yên sau những năm tháng dài.
Từ phong trào xã hội đến liệu pháp sức khỏe
Theo ông Fredrik Björk, giảng viên Đại học Malmö chuyên ngành lịch sử môi trường, các koloniträdgårdar ban đầu được thiết kế nhằm cải thiện sức khỏe tinh thần và thể chất cho người lao động đô thị. “Mục tiêu là để một gia đình lao động có thể cùng nhau nghỉ hè, vừa làm việc trên vườn, vừa thư giãn và tận hưởng,” ông Björk chia sẻ từ chính khu vườn koloniträdgård của mình tại Malmö – nơi được thành lập từ thập niên 1940.
“Thời ấy, rượu bia khá phổ biến,” ông nói. “Nhưng tại các khu vườn này, người ta thay vì uống rượu, lại trồng khoai tây.” Không khí lành mạnh, lao động chân tay và thiên nhiên trở thành những yếu tố giúp cải thiện rõ rệt sức khỏe cộng đồng.
Giáo sư tâm lý học Cecilia Stenfors từ Đại học Stockholm cho biết nghiên cứu của bà chỉ ra rằng những người thường xuyên ghé thăm không gian xanh – từ rừng cây đến koloniträdgårdar có sức khỏe tốt hơn: ít trầm cảm, ít lo âu, ngủ ngon hơn và cảm giác cô đơn giảm đi đáng kể. Đặc biệt, người cao tuổi được hưởng lợi rõ rệt, giúp làm chậm quá trình suy giảm thể chất và tinh thần do tuổi tác.
Bà Maja-Lena Säfström, 80 tuổi, sở hữu một ngôi nhà gỗ màu hồng kẹo bông tại ngoại ô Uppsala, khẳng định rằng koloniträdgård đã giúp bà vận động nhiều hơn, từ đó cải thiện sức khỏe. “Sống trong căn hộ, bạn ít khi di chuyển. Nhưng khi có vườn, bạn phải đi lại, chăm sóc cây cối, và điều đó khiến bạn cảm thấy khỏe khoắn hơn.” Ngoài ra, các hội vườn còn tạo điều kiện kết nối cộng đồng, giúp người có cùng sở thích làm vườn dễ dàng gặp gỡ và giao lưu.
Nhu cầu tăng cao và thử thách về giá cả
Sự quan tâm đến koloniträdgårdar đang ngày càng gia tăng, đặc biệt trong giới trẻ Thụy Điển. Điều này dẫn đến giá thành tăng vọt trong những năm gần đây. Tại Malmö, theo ông Björk, một căn nhà vườn có thể có giá hơn 1 triệu kronor (khoảng 105.000 đô la Mỹ). Tuy nhiên, tại Stockholm, chính quyền thành phố đã áp dụng chính sách kiểm soát giá nhằm giữ cho khu vườn vẫn trong tầm với của người dân bình thường.
Bà Katrin Holmberg, thành viên ban điều hành của tổ chức Koloniträdgårdar Stockholm, khẳng định: “Đây là một hoạt động giải trí tuyệt vời. Nó tốt cho sức khỏe, lại giúp con người ra ngoài trời nhiều hơn. Tôi nghĩ thành phố hiểu được điều đó, và cả tầm quan trọng của koloniträdgårdar đối với đa dạng sinh học đô thị.”
Ngay cả những người không có điều kiện sở hữu mảnh vườn riêng cũng có thể đến tham quan và tận hưởng không gian tại các koloniträdgårdar – vốn đều mở cửa cho công chúng. Tuy vậy, để sở hữu một khu vườn thực sự là điều không dễ. Cả về giá thành và tính sẵn có.
Hiện Thụy Điển có hơn 50.000 khu vườn như vậy, nhưng nhu cầu vượt xa nguồn cung. Tại Eriksdalslundens Koloniträdgårdsförening – một khu vườn gồm 143 lô đất nằm ở đảo Södermalm phía nam Stockholm – danh sách chờ hiện có tới hơn 1.100 người. Thời gian chờ đợi có thể lên tới hàng chục năm. Cặp vợ chồng Bengt và Susanne Kopp, chẳng hạn, đã phải đợi 17 năm mới được sở hữu ngôi nhà gỗ mơ ước vào năm 2023.
Nơi phục hồi và chữa lành giữa lòng thành phố
Với ông Thomas Eklundh và bà Helén Karlsson Eklundh, khu vườn tại Eriksdalslunden mà họ chăm sóc suốt 20 năm qua đã trở thành chốn trú ẩn quý giá, đặc biệt trong thời gian gần đây khi bà Helén đang điều trị ung thư vú.
Khu vườn của họ có một ngôi nhà gỗ màu ô-liu, bao quanh là cây táo, bụi phúc bồn tử, vườn rau, hoa và những chậu cà chua. “Nơi này đã giúp tôi hồi phục rất nhiều,” bà Eklundh chia sẻ.
Với nhiều người Thụy Điển như vợ chồng Eklundh, koloniträdgård không chỉ là một căn nhà cổ tích hay một mảnh vườn xanh mát. Nó là thú vui sống động, liệu pháp chữa lành toàn diện và là cách để thoát khỏi nhịp sống đô thị – mà không cần rời xa thành phố.
shared via nytimes,
