Chạy marathon và chạy đường dài cực hạn có liên quan đến ung thư đại tràng?
22/08/25
Bất ngờ từ những “hình mẫu khỏe mạnh”
Ba bệnh nhân bước vào phòng khám của bác sĩ Timothy Cannon, chuyên khoa ung thư tại trung tâm Inova Schar Cancer ở Fairfax, bang Virginia, đều là những người trẻ, gọn gàng và cực kỳ năng động. Trong số đó, hai người thường xuyên tham gia các giải chạy siêu marathon dài 100 dặm, còn một người từng hoàn thành tới 13 giải bán marathon chỉ trong một năm.
Thế nhưng, khi gặp bác sĩ, cả ba đều mắc ung thư đại tràng giai đoạn tiến triển. Người lớn tuổi nhất mới chỉ 40, không ai trong số họ có yếu tố nguy cơ rõ ràng. Điều khiến bác sĩ Cannon băn khoăn: liệu việc luyện tập quá sức đặc biệt là chạy đường dài cực hạn có đóng vai trò nào trong căn bệnh này?
Nghiên cứu quy mô nhỏ nhưng gây chấn động
Từ câu hỏi đó, bác sĩ Cannon triển khai một nghiên cứu, tuyển chọn 100 vận động viên marathon và siêu marathon trong độ tuổi 35-50 để tiến hành nội soi đại tràng.
Kết quả khiến chính ông cũng sửng sốt: gần một nửa số người tham gia có polyp, và 15% trong số đó có u tuyến tiến triển - dạng tiền ung thư có khả năng biến thành ác tính.
Tỷ lệ này cao gấp nhiều lần so với nhóm người trưởng thành gần 50 tuổi trong dân số chung, vốn chỉ dao động từ 4,5% đến 6%. Thậm chí, con số này còn vượt cả 12% ở cộng đồng người bản địa Alaska – nhóm vốn được ghi nhận có tỷ lệ ung thư đại tràng cao bất thường.
Kết quả trên mới được công bố tại hội nghị của Hiệp hội Ung thư lâm sàng Mỹ, chưa xuất bản chính thức trên tạp chí y khoa. Tuy vậy, nó gây nhiều tranh luận trong giới chuyên môn.
Khi “chạy bộ lành mạnh” trở thành nghi vấn
“Thật sự bất ngờ - ai cũng nghĩ chạy bộ rất tốt cho sức khỏe,” chia sẻ Laura Linville, 47 tuổi, sống ở Alexandria, Virginia, vốn là một người thường xuyên tham gia marathon và góp mặt trong nghiên cứu. Cô phát hiện mình có tới bảy polyp, trong đó có cái quá lớn, buộc phải làm thêm thủ thuật loại bỏ.
“Chạy bộ thường gắn liền với cân nặng lý tưởng, ít căng thẳng và nhiều lợi ích khác - chưa từng nghe ai nói có hại,” Linville cho biết. Dù vậy, cô khẳng định sẽ không từ bỏ marathon, nhưng sẽ đi kiểm tra định kỳ để theo dõi ung thư đại tràng.
Nghiên cứu này xuất hiện trong bối cảnh ngày càng nhiều lo ngại về tỷ lệ ung thư đại - trực tràng ở nhóm người dưới 50 tuổi, vốn trước đây được xem có nguy cơ thấp.
Người lớn tuổi vẫn chiếm phần lớn ca mắc, nhưng xu hướng “ung thư sớm” buộc giới chuyên môn từ năm 2021 phải hạ độ tuổi khuyến nghị nội soi đại tràng lần đầu từ 50 xuống 45 cho nhóm có nguy cơ trung bình.
Những nghi vấn khoa học
Tại sao người trẻ, vốn khỏe mạnh và ít yếu tố nguy cơ, lại ngày càng mắc bệnh nhiều hơn? Lối sống ít vận động và tình trạng béo phì thường bị quy trách nhiệm. Chính vì thế, ba bệnh nhân cực kỳ săn chắc, năng động của bác sĩ Cannon mới đáng chú ý.
“Không ai muốn đưa ra lý do để mọi người tránh tập thể dục, bởi nhìn chung, việc ít vận động mới là vấn đề lớn hơn,” bác sĩ Cannon chia sẻ, người từng tham gia Marathon New York năm 2010. “Nhưng tôi tin, sau những gì chứng kiến từ bệnh nhân và kết quả nghiên cứu này, rằng tập luyện cực hạn có thể làm tăng nguy cơ ung thư.”
Một số chuyên gia khác, dù đồng tình nghiên cứu gợi ra tín hiệu đáng quan tâm, nhưng nhấn mạnh cần thêm bằng chứng.
“Điều này cho thấy có một tín hiệu cần xem xét,” giáo sư David Lieberman, Đại học Y khoa và Khoa học Oregon, nhận định. “Không ai ngờ tỷ lệ u tuyến nguy cơ cao – vốn là tổn thương tiền ung thư lại cao đến vậy ở nhóm tuổi này.”
Trong khi đó, giáo sư David Rubin, giám đốc khoa Tiêu hóa tại Đại học Chicago, đánh giá nghiên cứu có giá trị nhưng còn hạn chế, bởi thiếu nhóm đối chứng là những người trẻ không chạy đường dài. Ngoài ra, thông tin về tiền sử gia đình cũng chưa rõ ràng.
Triệu chứng dễ bị bỏ qua
Một số giả thuyết được đặt ra. Người chạy đường dài thường xuyên gặp triệu chứng tiêu hóa như tiêu chảy, đau bụng, thậm chí đi ngoài ra máu – vốn dễ bị coi là “tác dụng phụ” của chạy bộ cường độ cao, chẳng hạn “runner’s trots” (tiêu chảy của vận động viên).
Nguyên nhân có thể do viêm đại tràng thiếu máu cục bộ, khi máu dồn về cơ bắp và làm giảm lưu lượng đến đại tràng, gây sưng và tổn thương tạm thời. Dù tình trạng này thường tự khỏi, nhưng lặp lại nhiều lần có thể khiến tế bào liên tục tổn thương và tái tạo, dẫn tới đột biến và nguy cơ ung thư.
Tuy nhiên, giáo sư Rubin cũng lưu ý hiện chưa có bằng chứng chắc chắn rằng viêm đại tràng thiếu máu làm tăng nguy cơ ung thư.
Các bác sĩ khuyên những người chạy bộ, nếu gặp triệu chứng như đau bụng dữ dội, tiêu chảy kéo dài hoặc đi ngoài ra máu, cần thăm khám ngay thay vì bỏ qua.
“Không nhất thiết phải ngừng chạy. Nhưng hãy lắng nghe cơ thể,” bác sĩ Eric Christenson, Đại học Johns Hopkins, chia sẻ. “Ngay cả khi mọi người coi bạn là biểu tượng khỏe mạnh, đừng bỏ qua tín hiệu bất thường.”
Bi kịch của những vận động viên cực hạn
Một trong ba bệnh nhân khởi nguồn nghiên cứu của bác sĩ Cannon là Josh Wadlington, nhà địa lý thường xuyên tham gia hai đến ba siêu marathon mỗi tháng. Anh từng chạy bảy marathon trong bảy ngày liên tiếp tại giải Savage Seven.
Trong quá trình tập luyện, Wadlington nhiều lần gặp tình trạng đi ngoài ra máu hoặc xét nghiệm máu bất thường nhưng đều xem nhẹ, coi đó là hậu quả tự nhiên của chạy đường dài.
Đến cuối những năm 30 tuổi, anh được chẩn đoán ung thư đại tràng. Năm 2021, Wadlington qua đời ở tuổi 41. Hai bệnh nhân còn lại, trong đó có một nữ vận động viên ba môn phối hợp, cũng không qua khỏi.
“Anh ấy không uống rượu, không hút thuốc, ăn chay trường và luôn duy trì thể trạng hoàn hảo,” vợ Wadlington chia sẻ. “Nhìn lại mới thấy chúng tôi bỏ qua quá nhiều dấu hiệu, vì nghĩ rằng anh ấy đang sống lành mạnh tuyệt đối.”
shared via nytimes,
