Thịt bò tăng giá chóng mặt, nhưng nông dân nuôi bò vẫn trắng tay
21/07/25
Trong bối cảnh người tiêu dùng Mỹ đang chứng kiến giá thịt bò leo thang tại các siêu thị và nhà hàng, những người chăn nuôi bò lại không được hưởng lợi. Sự bất cân xứng trong chuỗi cung ứng thực phẩm đã đặt ra nghi vấn về vai trò của các tập đoàn chế biến thịt – nhóm "Big Four" đang chi phối ngành công nghiệp thịt bò Mỹ.
Giá thịt bò tăng mạnh, lợi nhuận không đến tay người nuôi
Tại Harris’ – nhà hàng steak truyền thống nổi tiếng ở San Francisco, giá một phần filet mignon 8 ounce với hai món phụ mới đây đã tăng thêm 2 USD, lên mức 56 USD. Nhưng với chủ nhà hàng kiêm bếp trưởng Michael Buhagiar, mức tăng này không đủ để bù đắp chi phí nguyên liệu tăng cao. Theo ông, giá thịt bò mà nhà hàng mua đã tăng 30–40% so với một năm trước. “Chúng tôi buộc phải tăng giá, nhưng vẫn phải dè chừng để không khiến khách hàng sợ hãi,” ông nói.
Cách đó 1.700 dặm, tại trang trại chăn nuôi ở Rock Valley, Iowa, ông Brad Kooima đang lỗ 84 USD cho mỗi con bò. “Điều khiến chúng tôi, những người nuôi bò, cảm thấy bức xúc là nhu cầu thịt bò đang cao kỷ lục cả trong nước và toàn cầu,” ông Kooima, 63 tuổi, chia sẻ. “Thế nhưng chúng tôi lại không kiếm được tiền.”
Bức tranh phân phối lợi nhuận méo mó trong chuỗi giá trị
Chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn còn méo mó sau đại dịch. Khi nhu cầu tiêu dùng tăng vọt, các ngành từ xe hơi đến thực phẩm đều đối mặt với thiếu hụt nguyên liệu và nhân lực. Trong ngành chăn nuôi bò Mỹ, chuỗi này bị chi phối bởi bốn tập đoàn chế biến thịt khổng lồ: Cargill, JBS, Tyson Foods và National Beef – nhóm đang kiểm soát hơn 80% lượng thịt bò được chế biến tại Mỹ.
Người tiêu dùng đối mặt với giá thịt bò tăng chóng mặt – theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), giá thịt bò bán sỉ đã tăng hơn 40% từ giữa tháng 3, trong đó một số loại steak tăng tới 70%. Trong khi đó, các nhà chăn nuôi nhỏ lẻ như ông Kooima hoặc ông Brett DeBruycker – chủ trang trại ở Choteau, Montana – lại đang chật vật tồn tại.
Ông DeBruycker cho biết mình chưa kiếm được một lợi nhuận từ việc nuôi bò suốt bốn năm qua, dù từng chấp nhận thua lỗ từ 20 đến 500 USD mỗi con. “Tôi hiểu nguyên lý của chủ nghĩa tư bản và thị trường nông sản, nhưng rõ ràng ở đây quy luật cung – cầu đã bị phá vỡ bởi các trung gian, tức các nhà chế biến thịt,” ông nói.
Sức mạnh áp đảo nhóm Big Four và phản ứng chính trị
Trong bối cảnh đó, giới lập pháp Mỹ bắt đầu lên tiếng. Thượng viện Mỹ chuẩn bị tổ chức điều trần về tính minh bạch và cơ chế định giá trong thị trường thịt bò. Trước đó, nhiều vụ kiện từ các chuỗi siêu thị và nông dân đã cáo buộc nhóm Big Four thông đồng giảm nguồn cung nhằm đẩy giá bán thịt bò lên cao. Một số vụ kiện đã bị bác bỏ, song nhiều vụ vẫn đang được xét xử.
Tháng 4, một nhóm gồm 19 thượng nghị sĩ từ cả hai đảng đã yêu cầu Bộ Tư pháp tiếp tục điều tra hành vi độc quyền của các hãng chế biến thịt. Các dự luật mới cũng đang được trình Quốc hội, trong đó có đề xuất thành lập một vị trí điều tra viên đặc biệt trong Bộ Nông nghiệp nhằm truy xét các hành vi phản cạnh tranh của nhóm Big Four.
“Chuỗi cung ứng thực phẩm sẽ bị bóp méo nếu tình hình không được cải thiện,” Thượng nghị sĩ Jon Tester (Montana) cảnh báo. Ông cho biết các trang trại quy mô vừa và nhỏ đang bị loại khỏi cuộc chơi và những người chăn nuôi bò mẹ có thể sẽ là nạn nhân tiếp theo.
Trong khi đó, các hãng chế biến thịt lại đang bước vào giai đoạn bội thu. Theo RaboResearch, một số nhà máy chế biến như JBS và Cargill có thể lãi tới 1.000 USD mỗi con bò, trong khi mức lãi thông thường chỉ là 50 USD – thỉnh thoảng tăng vọt lên 150 USD. Về phần mình, đại diện nhóm vận động hành lang North American Meat Institute phủ nhận cáo buộc thao túng thị trường, cho rằng mức độ tập trung cao của ngành này đã tồn tại suốt 25 năm.
Thiếu minh bạch, giảm năng lực chế biến và sức ép chi phí
Một trong những hệ quả của sự tập trung là tình trạng đóng cửa các nhà máy chế biến và giảm quy mô giết mổ trên toàn quốc. Theo chuyên gia Derrell S. Peel (Đại học Bang Oklahoma), năm 2007, mỗi tuần Mỹ giết mổ trung bình hơn 527.000 con bò. Đến năm 2019, con số này giảm xuống dưới 500.000.
Ngoài ra, nhóm Big Four bị cáo buộc làm suy yếu tính cạnh tranh bằng cách ký kết hợp đồng mua bò trực tiếp với các trại nuôi lớn mà không thông qua đấu giá công khai, khiến thị trường bị thiếu minh bạch. Một dự luật tại Thượng viện đang đề xuất buộc các nhà máy phải mua phần lớn số bò thông qua thị trường trực tiếp (live markets) để tăng tính cạnh tranh.
Cũng do thiếu đa dạng nhà máy, mỗi khi một cơ sở lớn đóng cửa, toàn ngành lập tức bị ảnh hưởng. Ví dụ, năm 2019, một vụ cháy lớn tại nhà máy Tyson ở Holcomb, Kansas – nơi xử lý hơn 6.000 con bò mỗi ngày – đã khiến chuỗi cung ứng gián đoạn trong nhiều tháng. Đến mùa xuân 2020, đại dịch bùng phát làm đóng cửa hàng loạt nhà máy do nhân viên nhiễm COVID-19. Cung bị gián đoạn, cầu tăng đột biến khiến giá thịt bò chế biến tăng vọt, trong khi giá bò sống lại sụt mạnh vì tồn đọng ở các trại nuôi.
Tháng 6 vừa qua, toàn bộ nhà máy chế biến của JBS cũng phải dừng hoạt động hơn một ngày do bị tấn công mạng bằng ransomware.
Bế tắc tại nhà hàng và sự dịch chuyển trong thực đơn
Sức ép chi phí không chỉ đến với người tiêu dùng và nông dân mà còn tác động mạnh tới các nhà hàng. Tại Kansas City, ông Charles d’Ablaing – chủ nhà hàng Brookside Beef Company – đã buộc phải rút món steak strip 12 ounce khỏi thực đơn vì nếu giữ lại, giá bán sẽ phải tăng gấp đôi lên 50 USD. “Chúng tôi muốn phục vụ món steak ngon với giá hợp lý cho người bình thường,” ông nói. “Chúng tôi không thể thu 50 USD cho một phần steak.”
Các nhà bán lẻ cũng đối mặt với tình thế khó khăn. Theo NielsenIQ, giá thịt bò xay trong siêu thị đã tăng 5% so với năm trước, còn giá các loại steak tăng hơn 9%. Nhiều nhà hàng chọn cách tăng nhẹ giá bán, một số khác thậm chí loại bỏ hoàn toàn thịt bò khỏi thực đơn để tránh xung đột với khách hàng.
Tăng đầu tư có phải giải pháp?
Trước những chỉ trích, các tập đoàn chế biến đã cam kết tăng công suất. Tháng 3, National Beef công bố kế hoạch mở rộng nhà máy tại Tama, Iowa. Tháng 6, JBS – doanh nghiệp Brazil – thông báo sẽ chi hơn 130 triệu USD nâng công suất hai nhà máy tại Nebraska và thêm 150 triệu USD để tăng lương, thu hút lao động.
“Chúng tôi tin rằng việc đầu tư vào năng lực sản xuất và mức lương cạnh tranh sẽ tạo ra thêm cơ hội cho nông dân và lợi ích cho người tiêu dùng,” đại diện JBS tuyên bố.
Dù vậy, nhiều chuyên gia nghi ngờ rằng tăng công suất sẽ giải quyết được gốc rễ vấn đề. Theo phân tích của Corbitt Wall – chuyên gia tại DV Auction, “Họ kiểm soát nguồn cung một cách có kỷ luật để kiếm nhiều tiền hơn từ số lượng gia súc ít hơn. Cứ thế giữ cho nguồn cung luôn thiếu hụt và nhu cầu tiêu dùng luôn cao.”
shared via nytimes,
