Giáo sư UC Davis và cuộc chiến truyền thông bảo vệ ngành công nghiệp thịt bò
21/07/25
Tại Đại học California, Davis (UC Davis), giáo sư Frank Mitloehner – một nhà khoa học động vật nổi tiếng – đang đứng giữa một cuộc tranh cãi không nhỏ về vai trò của ngành chăn nuôi trong biến đổi khí hậu. Là người lãnh đạo Trung tâm Clear (Clarity and Leadership for Environmental Awareness and Research), ông không chỉ bác bỏ mạnh mẽ những quan điểm kêu gọi giảm tiêu thụ thịt đỏ, mà còn điều hành một trung tâm nghiên cứu được chính ngành công nghiệp thịt tài trợ phần lớn. Những tiết lộ này đang làm dấy lên câu hỏi lớn về tính khách quan của nghiên cứu khoa học trong bối cảnh ảnh hưởng ngày càng gia tăng của các tập đoàn nông nghiệp.
Cuộc đối đầu với khoa học chính thống
Vào năm 2019, một nhóm gồm ba chục nhà nghiên cứu hàng đầu đã đưa ra cảnh báo rõ ràng trên một tạp chí khoa học danh tiếng: thế giới cần cắt giảm mạnh việc tiêu thụ thịt đỏ để ứng phó với biến đổi khí hậu và cải thiện sức khỏe con người. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau, giáo sư Mitloehner phản pháo công khai trên Twitter, cáo buộc các tác giả của báo cáo đang thúc đẩy một “chương trình nghị sự cực đoan chống thịt” với khẩu hiệu #yes2meat.
Ông chỉ trích chế độ ăn được khuyến nghị – gọi là "chế độ ăn hành tinh" – là “gần như thuần chay”, đồng thời khẳng định nghiên cứu đó là “chống lại ngành chăn nuôi”.
Với phong cách truyền thông mạnh mẽ, giáo sư Mitloehner đã trở thành tiếng nói có trọng lượng trong cuộc tranh luận về vai trò của thịt trong xã hội hiện đại. Tuy nhiên, các tài liệu nội bộ từ Đại học California, do Greenpeace UK thu thập và được The New York Times xác nhận, đã cho thấy một mối liên hệ tài chính chặt chẽ giữa Trung tâm Clear và giới vận động hành lang chăn nuôi.
Trung tâm được lập ra từ một bản ghi nhớ “mật”
Theo tài liệu, Trung tâm Clear được thành lập vào năm 2019 nhờ khoản tài trợ 2,9 triệu USD từ tổ chức IFeeder – cánh tay từ thiện của Hiệp hội Công nghiệp Thức ăn Chăn nuôi Hoa Kỳ (AFIA). Đây là một tổ chức có sự hậu thuẫn của các tập đoàn lớn như Tyson và Cargill.
Đến tháng 4 năm 2022, Clear Center còn nhận được hơn 350.000 USD từ các nguồn tài trợ khác trong ngành, trong đó có gần 200.000 USD từ Hội đồng Gia súc California. Tổng cộng, gần như toàn bộ ngân sách hoạt động của trung tâm đều đến từ các tổ chức có liên hệ chặt chẽ với ngành thịt.
Một bản ghi nhớ “mật” từ tháng 5 năm 2018 do IFeeder soạn thảo đã phác thảo rõ chiến lược hình thành Trung tâm Clear: tổ chức này sẽ do một hội đồng cố vấn ngành điều hành, với nhiệm vụ cung cấp “định hướng ưu tiên truyền thông” cho ngành công nghiệp thịt. Các thành viên hội đồng bao gồm Cargill, Viện Thịt Bắc Mỹ và chính AFIA. Đáng chú ý, hội đồng này được thiết kế để có cơ chế xoay vòng, đảm bảo các nhà tài trợ trong ngành đều có cơ hội tham gia điều phối định hướng nghiên cứu và truyền thông.
Hợp tác hay xung đột lợi ích?
Giáo sư Mitloehner không phủ nhận quan hệ tài chính này. Trái lại, ông khẳng định sự phối hợp trực tiếp với ngành là điều cần thiết để giúp giảm tác động môi trường của chăn nuôi. Ông cũng nhấn mạnh rằng các hoạt động nghiên cứu tại phòng thí nghiệm của ông đang tập trung vào việc giảm khí thải metan – một loại khí nhà kính mạnh phát ra từ hoạt động ợ hơi của bò – thông qua các phụ gia thức ăn chăn nuôi mới.
Tuy nhiên, các chuyên gia độc lập như giáo sư Matthew Hayek từ Đại học New York cho rằng quan hệ tài chính mật thiết như vậy có thể ảnh hưởng đến định hướng và cách giải thích kết quả nghiên cứu. “Tài trợ từ ngành không nhất thiết làm sai lệch nghiên cứu, nhưng nó chắc chắn ảnh hưởng đến cách đặt câu hỏi và xu hướng diễn giải theo hướng có lợi cho ngành,” ông Hayek nhận định.
Ông cũng chỉ trích các phát ngôn công khai của giáo sư Mitloehner là “giảm nhẹ mọi tác động tiêu cực của chăn nuôi”, và cho rằng những luận điểm phản bác của ông “không đủ sức thuyết phục để phủ nhận sự đồng thuận khoa học hiện tại.”
Các chiến dịch truyền thông quy mô lớn
Tài liệu từ Trung tâm Clear tiết lộ rằng họ đã lên kế hoạch cho các chiến dịch truyền thông quy mô lớn. Một bản tin nội bộ từ năm 2020 mô tả chiến dịch kéo dài 9 tháng mang tên “Rethink Methane” – với mục tiêu thay đổi nhận thức của công chúng về khí metan và vai trò của bò trong phát thải khí nhà kính.
Trọng tâm của chiến dịch là luận điểm rằng vì metan tồn tại ngắn trong khí quyển, nên nếu quy mô đàn bò không tăng, ngành chăn nuôi sẽ không làm Trái đất nóng lên thêm. Tuy nhiên, giáo sư Drew Shindell – chuyên gia hàng đầu về khí hậu tại Đại học Duke và tác giả chính của báo cáo Liên Hợp Quốc về metan – phản bác lập luận này. Ông cho rằng việc ngành công nghiệp dùng luận điểm khoa học để “hợp thức hóa mức phát thải cao hiện tại” là điều không phù hợp.
Hơn nữa, các lập luận của Trung tâm Clear cũng không đề cập đến các vấn đề như phá rừng để mở rộng chăn nuôi hay phát thải từ việc sản xuất thức ăn gia súc – những yếu tố có đóng góp lớn vào biến đổi khí hậu toàn cầu.
Vai trò của truyền thông và ảnh hưởng đến người tiêu dùng
Theo bản ghi nhớ từ IFeeder, giáo sư Mitloehner được coi là “tiếng nói khoa học trung lập và đáng tin cậy” nhằm giúp người tiêu dùng “cảm thấy yên tâm khi ăn thịt.” Các tài liệu còn cho thấy Trung tâm Clear hợp tác chặt chẽ với các nhà tài trợ để thiết kế thông điệp truyền thông, thậm chí cung cấp video sẵn sàng để nhúng lên website của các doanh nghiệp.
Một email năm 2021 từ bà Lara Moody, giám đốc điều hành IFeeder, gửi đến người phụ trách truyền thông của Trung tâm Clear, cho thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa hai bên: “Tôi nghĩ sẽ rất tốt nếu nghe ý kiến từ Frank và các anh về thông tin mà Trung tâm cần từ ban cố vấn, từ đó đặt ra câu hỏi ngược lại: ngành cần gì từ Trung tâm Clear về truyền thông.”
Dù vậy, giáo sư Mitloehner khẳng định: “Tuyệt đối không đúng khi nói rằng chúng tôi làm truyền thông thuê cho ngành. Những gì chúng tôi truyền đạt luôn dựa trên nghiên cứu và khoa học.”
Một ngành công nghiệp lớn – và ít bị siết chặt
Không thể phủ nhận tầm quan trọng của nông nghiệp – ngành cung cấp lương thực, tạo việc làm, và cải thiện đời sống hàng tỷ người trên toàn cầu. Tuy nhiên, theo ước tính của Liên Hợp Quốc, ngành này chiếm khoảng 15% tổng lượng khí thải toàn cầu – ngang với ngành giao thông vận tải – chủ yếu đến từ chăn nuôi.
Dù vậy, ngành nông nghiệp – đặc biệt là chăn nuôi – lại ít bị chú ý hơn trong các chính sách khí hậu. Dự luật khí hậu lớn nhất Hoa Kỳ năm 2024, dù đầu tư hàng trăm tỷ USD vào năng lượng sạch, lại hầu như không đả động đến thịt hay sữa.
Trong khi đó, các công ty và hiệp hội ngành nông nghiệp đã chi hơn 150 triệu USD để vận động hành lang – cao hơn cả ngành quốc phòng hay xây dựng. Một trong những ưu tiên hàng đầu của họ là hạn chế các quy định về môi trường.
Sự nghiệp và ảnh hưởng của giáo sư Mitloehner
Xuất thân là một nhà khoa học động vật, giáo sư Mitloehner trở nên nổi bật từ giữa những năm 2000 khi ông phát hiện một điểm thiếu sót trong báo cáo nổi tiếng của Liên Hợp Quốc – vốn so sánh phát thải của ngành chăn nuôi với giao thông vận tải và kết luận rằng nông nghiệp là “thủ phạm lớn hơn”.
Ông chỉ ra rằng báo cáo đã không tính đủ lượng phát thải từ hoạt động giao thông, ví dụ như phát thải từ khai thác dầu hay xử lý xe cũ. Kể từ đó, Liên Hợp Quốc đã điều chỉnh nhẹ con số phát thải từ ngành chăn nuôi, nhưng vẫn giữ quan điểm rằng đây là một yếu tố quan trọng trong biến đổi khí hậu.
Năm 2019, ông tiếp tục phản đối một nghiên cứu đăng trên The Lancet kêu gọi giảm ăn thịt vì lý do khí hậu và sức khỏe. Trung tâm Clear sau đó công khai tuyên bố ông đã “lãnh đạo một chiến dịch lớn” để bác bỏ nghiên cứu và “thành công trong việc thay đổi ý kiến của các nhóm còn đang do dự”.
Tài trợ công hay tư?
Trên website, Trung tâm Clear cho biết họ nhận tài trợ từ UC Davis, các cơ quan bang California và “nguồn từ thiện.” Tuy nhiên, tài liệu công khai theo yêu cầu của tổ chức Unearthed đã tiết lộ danh sách cụ thể: phần lớn tài trợ đến từ các công ty và hiệp hội ngành.
Cụ thể, IFeeder cam kết 2,9 triệu USD, trong đó đã chuyển khoảng 825.000 USD đến thời điểm năm 2024. Ngoài ra, trung tâm còn nhận các khoản nhỏ từ một số quỹ gia đình và nguồn khác. Giáo sư Mitloehner cũng từng được nhận tài trợ từ Hội đồng Tài nguyên Không khí California.
Dẫu vậy, ông vẫn kiên định tuyên bố rằng mục tiêu chính là thúc đẩy ngành giảm phát thải, với hai dự án mới đang thử nghiệm phụ gia thức ăn để giảm metan. “Phòng thí nghiệm của tôi đang làm việc thực tế để giúp ngành chăn nuôi giảm khí thải,” ông nói.
shared via nytimes,
