3 triệu nhà hàng đóng cửa: Làn sóng khủng hoảng chưa từng có của ngành F&B Trung Quốc
19/08/25
Ngành F&B từng là “ngôi sao” của tiêu dùng nội địa
Trong suốt nhiều năm qua, Trung Quốc được xem là một trong những thị trường ăn uống sôi động bậc nhất thế giới. Với quy mô hơn 1,4 tỷ dân, ngành dịch vụ ăn uống (F&B) không chỉ là mảnh đất màu mỡ cho các nhà đầu tư, mà còn đóng góp quan trọng vào tiêu dùng nội địa và giải quyết việc làm cho hàng chục triệu lao động.
Tuy nhiên, thống kê mới nhất dẫn lại từ cơ quan đăng ký doanh nghiệp Qichacha đã khiến thị trường rúng động: gần 3 triệu nhà hàng, quán cà phê và cơ sở ăn uống phải đóng cửa chỉ trong vòng một năm tính đến tháng 3/2025. Đây là con số kỷ lục, đánh dấu một “cuộc thanh lọc” quy mô chưa từng thấy trong ngành F&B của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Đằng sau những con số lạnh lùng là câu chuyện về giấc mơ kinh doanh đổ vỡ, khoản đầu tư bị xóa sổ và hàng triệu người lao động rơi vào cảnh thất nghiệp. Vậy điều gì đã đẩy ngành F&B Trung Quốc vào vòng xoáy khủng hoảng này?
Cú sốc từ cạnh tranh và kinh tế suy yếu
Tại các đô thị lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu, tỷ lệ đóng cửa nhà hàng hàng tháng vượt 10-15%. Tuổi thọ trung bình của một nhà hàng mới mở chưa tới 1 năm, trong khi lợi nhuận ròng toàn ngành giảm 88% trong nửa đầu năm 2024.
Nguyên nhân xuất phát từ sự kết hợp của nhiều yếu tố. Sau đại dịch COVID-19, nhu cầu tiêu dùng không phục hồi như kỳ vọng. Trong khi đó, nhiều lao động thất nghiệp từ bất động sản, công nghệ và giáo dục lại ồ ạt rẽ sang mở quán ăn, cà phê hay trà sữa, khiến thị trường nhanh chóng bão hòa.
Các “ông lớn” như Mixue, Luckin Coffee, Starbucks vẫn tăng tốc mở rộng, tạo áp lực khủng khiếp lên các cơ sở nhỏ lẻ. Khi thị trường quá tải, cạnh tranh biến thành cuộc chiến giá cả không khoan nhượng.
Các nền tảng giao đồ ăn như Meituan, Ele.me trở thành chiến trường, nơi các cửa hàng đua nhau tung voucher, combo giá rẻ, miễn phí giao hàng. Hệ quả là biên lợi nhuận gần như chạm đáy. Reuters dẫn ví dụ nhiều quán cà phê bán sản phẩm chỉ 9,9 nhân dân tệ (1,4 USD), trong khi suất ăn cho 4 người có giá 99 nhân dân tệ (14 USD).
Một chủ quán ở Thượng Hải than thở: “Càng giảm giá, chúng tôi càng lỗ. Nhưng nếu không giảm, khách hàng sẽ không đến. Đó là vòng luẩn quẩn không lối thoát.”
Bức tranh càng thêm ảm đạm khi kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm, thất nghiệp gia tăng, đặc biệt ở nhóm thanh niên. Người tiêu dùng chuyển từ “ăn ngoài” sang nấu ăn tại nhà hoặc mua đồ mang về. Các nhà hàng cao cấp mất khách rõ rệt, trong khi quán bình dân cũng không tránh khỏi sụt giảm doanh thu.
Gánh nặng chi phí và thay đổi thị hiếu
Doanh thu đi xuống nhưng chi phí cố định vẫn ngất ngưởng. Tại Bắc Kinh, Thượng Hải hay Thâm Quyến, tiền thuê mặt bằng ở mức rất cao, cùng với chi phí nhân công, nguyên liệu khiến nhà hàng nhỏ gần như không còn lối thoát. Một quản lý tại Bắc Kinh chia sẻ: “Có những cửa hàng bán đồ kém ngon hơn nhưng rẻ hơn 10 Nhân dân tệ. Người tiêu dùng chọn phương án rẻ vì đơn giản họ không còn tiền, hoặc có thì cũng không muốn chi tiêu như trước.”
Tuổi thọ trung bình của một nhà hàng mới mở hiện chỉ khoảng 500 ngày. Thị hiếu tiêu dùng cũng thay đổi mạnh: giới trẻ ưa chuộng chuỗi hiện đại, đồ uống tiêu chuẩn hóa, đặt qua app và giao nhanh. Những quán ăn truyền thống, thiếu vốn và công nghệ để số hóa, ngày càng tụt hậu.
Một số mô hình thay thế như homebars (quán ăn tại nhà) xuất hiện với chi phí thấp, nhưng lại đối mặt rủi ro pháp lý và không thể cạnh tranh sòng phẳng với hệ thống chính thống.
Quá trình thanh lọc khốc liệt
Ngành kinh doanh thiết bị bếp cũ bỗng trở thành “ngành ăn nên làm ra”. Theo lời anh An Dawei, thương lái tại Bắc Kinh, mỗi tháng anh phá dỡ tới 200 nhà hàng, con số này tăng 270% so với năm 2024. Một tiệm bánh tại khu Olympic Park, dù vị trí đắc địa, vẫn phải đóng cửa sau 14 tháng vì thuê tới 50.000 Nhân dân tệ/tháng mà khách lại thưa thớt. “Đối với người bình thường, mở một nhà hàng gần như chắc chắn là thất bại”, anh An khẳng định.
Ngay cả những tên tuổi lớn cũng không thoát khỏi cơn bão. Opera BOMBANA tại Bắc Kinh, cùng nhiều chuỗi trà sữa và cà phê như Cuo Nei Village, Ge Lao Guan, MOS Burger buộc phải đóng cửa hoặc thu hẹp quy mô vì chi phí cao và doanh thu không như kỳ vọng.
Nhiều nhà hàng phải giảm chi phí trên mỗi khách xuống chỉ còn 70-80 Nhân dân tệ (9-11 USD), trong khi vẫn phải đối mặt với sức ép khuyến mãi triền miên. Điều này dẫn đến thực tế đáng buồn: một khi không thể lỗ thêm, nhiều cơ sở chỉ còn cách cắt giảm chất lượng nguyên liệu để duy trì lợi nhuận.
Hậu quả là tăng trưởng doanh thu ngành F&B Trung Quốc giảm từ 20,4% năm 2023 xuống chỉ 5,3% năm 2024.
Tác động lan rộng tới kinh tế và xã hội
Sự sụp đổ của gần 3 triệu nhà hàng không chỉ là câu chuyện ngành ăn uống. Nó phản ánh niềm tin tiêu dùng đang suy yếu nghiêm trọng - yếu tố mà Bắc Kinh kỳ vọng sẽ trở thành động lực mới để duy trì tăng trưởng. Khi người dân không còn sẵn sàng chi tiêu cho những nhu cầu thiết yếu như ăn uống ngoài hàng, bức tranh toàn cảnh của nền kinh tế trở nên đáng lo ngại.
Hệ quả xã hội cũng không kém phần nặng nề: hàng triệu lao động dịch vụ mất việc, trong bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp, đặc biệt là thanh niên thành thị, vốn đã cao.
Các chuyên gia dự báo ngành F&B Trung Quốc đang bước vào giai đoạn “thanh lọc tự nhiên”, nơi chỉ những thương hiệu mạnh, được quản lý chuyên nghiệp, có năng lực công nghệ và am hiểu thị hiếu khách hàng mới có thể sống sót.
Tuy vậy, để giảm bớt cú sốc này, thị trường vẫn cần sự hỗ trợ từ phía nhà nước - từ giảm chi phí thuê mặt bằng, ưu đãi tín dụng, đến chính sách kích cầu tiêu dùng. Nếu không, con số 3 triệu chỉ là khởi đầu cho một làn sóng đóng cửa còn lớn hơn, và đó sẽ là cú giáng nặng nề vào tham vọng tái cân bằng tăng trưởng mà Trung Quốc đang theo đuổi.
shared via nytimes,
