Gần 200.000 cửa hàng đóng cửa: Khủng hoảng trong ngành trà sữa Trung Quốc
20/08/25
Bong bóng ngành trà sữa bắt đầu xì hơi
Trong hơn một thập kỷ qua, trà sữa đã trở thành biểu tượng tiêu dùng trẻ trung, đầy sức sống của Trung Quốc. Thế nhưng, những dữ liệu mới công bố đã vẽ nên một bức tranh hoàn toàn trái ngược. Theo số liệu từ Canyandata và Yicai Global, chỉ trong vòng 12 tháng tính đến đầu tháng 11/2024, có khoảng 197.000 cửa hàng trà sữa tại Trung Quốc phải đóng cửa, một cú sốc đối với thị trường từng được coi là “không có điểm dừng”.
Ngành trà sữa Trung Quốc vốn được xây dựng trên mô hình tăng trưởng nóng, mở rộng chuỗi cửa hàng với tốc độ thần tốc. Tuy nhiên, chính sự phát triển này đã tạo nên một “bong bóng” khổng lồ. Hàng trăm thương hiệu mới xuất hiện, cạnh tranh bằng việc sao chép công thức, khiến sản phẩm đồng nhất, thiếu sự khác biệt. Từ đó, cuộc chiến giá cả trở nên khốc liệt, bào mòn lợi nhuận toàn ngành.
Cạnh tranh khốc liệt và hệ quả tất yếu
Từ những tên tuổi lớn như Mixue, Nayuki’s Tea cho đến vô số chuỗi nhỏ lẻ, thị trường trà sữa Trung Quốc mở rộng quá nhanh, với hơn 500.000 cửa hàng trên khắp cả nước. Đây từng là một trong những ngành kinh doanh đông đúc nhất thế giới.
Nhưng sự bùng nổ cũng kéo theo bão hòa. Khi các chuỗi lớn như Mixue áp dụng mô hình giá siêu rẻ chỉ 2-3 USD/ly, những thương hiệu khác buộc phải hạ giá để cạnh tranh. Biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp. Một cửa hàng chỉ cần gặp biến động nhỏ như giá nguyên liệu tăng, chi phí mặt bằng cao, hoặc khách hàng giảm sút là ngay lập tức rơi vào nguy cơ phá sản.
Không ít thương hiệu đình đám đã buộc phải rút lui. Cha Bai Dao đóng 245 cửa hàng chỉ trong nửa đầu năm 2024. Nayuki’s Tea (Naixue) đóng 89 cửa hàng trực thuộc trong quý III/2024 và chấm dứt chuỗi phụ Tai Gai từ năm trước. Một số thương hiệu từng nổi tiếng như Fuxiaotao giảm từ hơn 230 cửa hàng xuống chỉ còn khoảng 10, còn Heilongtang từ hơn 2.000 xuống còn khoảng 200 chi nhánh.
Trong khi đó, bối cảnh kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại, người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu. Một ly trà sữa giá 15-20 nhân dân tệ (50.000-70.000 VND) từng được coi là hợp túi tiền, nay lại trở thành xa xỉ phẩm với nhiều người trẻ thất nghiệp hoặc thu nhập giảm.
Cùng lúc, chi phí nguyên liệu nhập khẩu (sữa, đường, trân châu), thuê mặt bằng và lương nhân viên đều leo thang, khiến nhiều cửa hàng nhỏ lẻ không còn trụ nổi. Trà sữa từng là “mỏ vàng” cho giới đầu tư và khởi nghiệp giờ biến thành bong bóng đầu tư.
Thanh lọc khắc nghiệt và thay đổi chiến lược
Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến số lượng cửa hàng đóng cửa kỷ lục là hiện tượng “store cannibalization” - khi các cửa hàng trong cùng hệ thống cạnh tranh trực tiếp, tự “ăn thịt” doanh thu của nhau.
Đợt đóng cửa 197.000 cửa hàng vừa qua phản ánh một sự thanh lọc tất yếu. Chỉ những thương hiệu có chuỗi cung ứng mạnh, kiểm soát chi phí hiệu quả và chiến lược thương hiệu rõ ràng mới đủ sức tồn tại.
Điều này cũng cho thấy sự thay đổi quan trọng trong tư duy quản trị. Thay vì chỉ chăm chăm mở rộng quy mô, các doanh nghiệp buộc phải tái cân bằng giữa tăng trưởng và lợi nhuận. Quản lý hiệu quả, kiểm soát chất lượng, tối ưu chi phí và tìm kiếm thị trường ngách trở thành ưu tiên hàng đầu.
Rủi ro của mô hình nhượng quyền
Một đặc điểm nổi bật của ngành trà sữa là hầu hết các chuỗi lớn như Mixue, Auntea Jenny, Guming, ChaPanda đều dựa vào mô hình nhượng quyền. Cách làm này giúp mở rộng thần tốc và giảm chi phí đầu tư trực tiếp, nhưng đồng thời tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Việc kiểm soát chất lượng đồng đều giữa hàng chục nghìn cửa hàng là gần như bất khả thi. Cạnh tranh nội bộ trong cùng hệ thống dẫn đến tình trạng cướp khách lẫn nhau. Theo CNBC, tỷ lệ rủi ro đóng cửa của mô hình này lên tới 20%, thời gian hoàn vốn kéo dài 18-24 tháng, gây áp lực cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ.
Tìm đường ra quốc tế
Trong bối cảnh thị trường nội địa bão hòa, nhiều thương hiệu bắt đầu tìm cơ hội ở nước ngoài. Mixue mở rộng sang Đông Nam Á, Úc và nhiều quốc gia khác. Auntea Jenny gần đây đã có mặt tại Mỹ.
Tuy nhiên, thị trường quốc tế không phải “miền đất hứa” dễ dàng. Khác biệt khẩu vị, khó khăn quản lý chuỗi cung ứng, và chi phí vận chuyển nguyên liệu (trân châu, siro, topping) khiến nhiều thương hiệu gặp khó. Thậm chí, không ít cửa hàng buộc phải thay đổi công thức hoặc mô hình kinh doanh (từ quán nhỏ sang dạng café hoặc kiosk). Hệ quả là không phải thương hiệu nào cũng thành công, nhiều chuỗi đã âm thầm rút lui khỏi thị trường ngoại quốc.
Thách thức từ xu hướng tiêu dùng mới
Ngoài khó khăn về chi phí và cạnh tranh, trà sữa còn phải đối diện với một rào cản lớn: xu hướng tiêu dùng lành mạnh. Với hàm lượng calo và đường cao, trà sữa ngày càng bị chỉ trích là “đồ uống không tốt cho sức khỏe”.
Người trẻ bắt đầu chuyển sang các lựa chọn khác như cà phê lạnh, matcha, nước trái cây lên men. Tại một số quốc gia, chính phủ thậm chí cân nhắc áp thuế đường hoặc ban hành chính sách khuyến khích đồ uống lành mạnh hơn. Nếu kịch bản này xảy ra, ngành trà sữa sẽ chịu tác động nặng nề.
Điều đó buộc các thương hiệu phải nhanh chóng đổi mới sản phẩm, chẳng hạn như giảm đường, bổ sung yếu tố “healthy” để thích nghi với thay đổi thị hiếu.
shared via cnbc,
