Big Food phản công: Cuộc chiến giữa các tập đoàn thực phẩm và chiến dịch “Make America Healthy Again” của Robert F. Kennedy Jr.
07/11/25
 |
| Ông Kennedy họp với các giám đốc điều hành cấp cao của PepsiCo, W.K. Kellogg, General Mills và các công ty thực phẩm và đồ uống lớn khác hồi tháng 3. Ảnh: Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ |
Từ hợp tác sang đối đầu
Sau nhiều tháng bắt tay với Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr., cam kết loại bỏ phẩm màu nhân tạo khỏi kẹo và nước giải khát, các lãnh đạo ngành thực phẩm Mỹ đã chính thức đổi chiến lược từ thỏa hiệp sang phản công.
Trong những tuần gần đây, liên minh các nhà sản xuất phẩm màu đã khởi kiện bang West Virginia, cho rằng lệnh cấm phẩm màu nhân tạo tại đây là vi hiến. Tháng 9, các tập đoàn thực phẩm cũng phản đối đạo luật của California cấm thực phẩm siêu chế biến trong bữa ăn học đường.
Cùng lúc đó, một tổ chức mới mang tên Americans for Ingredient Transparency (AFIT) ra đời, bề ngoài dường như ủng hộ chương trình Make America Healthy Again (MAHA) của Kennedy, nhưng thực chất được tài trợ bởi các “ông lớn” như General Mills, Kraft Heinz, Hormel và các hiệp hội ngành hàng.
Động thái mạnh mẽ nhất đến nay là chiến dịch vận động hành lang ở cấp liên bang nhằm ban hành đạo luật cho phép Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) nắm toàn quyền điều tiết, tước quyền ban hành quy định riêng của các bang.
Cuộc đụng độ tất yếu giữa Big Food và MAHA
Sự đối đầu giữa Big Food và chương trình MAHA được nhiều nhà phân tích đánh giá là không thể tránh khỏi. Trong nhiều thập niên, ngành công nghiệp thực phẩm từng hưởng mối quan hệ mật thiết với các cơ quan quản lý, chi hàng chục triệu USD cho đội ngũ vận động chính sách nhằm ngăn chặn các đề xuất siết quy định về muối, đường, hay ghi nhãn minh bạch.
Tuy nhiên, vị thế đó đang lung lay khi Kennedy cùng MAHA thúc đẩy làn sóng đòi thực phẩm lành mạnh hơn, quy trách nhiệm cho ngành thực phẩm trong việc làm gia tăng các bệnh mãn tính.
Các bang trên khắp nước Mỹ đã đua nhau ban hành luật riêng – từ cấm phẩm màu trong kẹo cho trẻ em đến bắt buộc dán nhãn cảnh báo trên thực phẩm chứa phụ gia. Kết quả là một mạng lưới quy định chắp vá khiến các doanh nghiệp phải tùy chỉnh hàng nghìn sản phẩm theo từng bang, làm tăng đáng kể chi phí vận hành.
Stuart Pape, cựu luật sư của FDA, hiện đại diện cho các tập đoàn, nhận định: “Ngành thực phẩm không thể chỉ ngồi yên chịu đòn. Khi mỗi bang ban hành luật khác nhau, việc kinh doanh trở nên bất khả thi.”
Trên website, AFIT tuyên bố mục tiêu là đảm bảo “mọi người Mỹ được hưởng quy định và ghi nhãn thành phần thống nhất, không phụ thuộc vào mã vùng”. Tổ chức này muốn FDA trở thành cơ quan duy nhất có thẩm quyền giám sát thực phẩm trên toàn quốc.
Nỗi lo về “siêu quyền lực” của FDA
Đối với các nhà hoạt động sức khỏe cộng đồng, đề xuất của AFIT chẳng khác nào một “đòn đánh quyết định” vào phong trào MAHA.
Bộ phận thực phẩm của FDA từ lâu bị chỉ trích là ì ạch và thiếu ngân sách, khi phải giám sát chuỗi cung ứng toàn cầu với ngân sách chưa bằng một nửa của… học khu Dallas.
Sarah Sorscher, Giám đốc chính sách tại Trung tâm Khoa học vì Lợi ích Cộng đồng (CSPI), cảnh báo: “Nếu để FDA nắm toàn quyền, đó sẽ là ‘Ngôi sao Tử thần’ phá hủy mọi nỗ lực bảo vệ người tiêu dùng ở cấp bang. Điều này sẽ phản bội mọi điều mà MAHA và các nhà hoạt động cơ sở đang đấu tranh.”
Nghi ngờ trong nội bộ phong trào MAHA
Căng thẳng còn lan sang chính phe Kennedy. Một trong những gương mặt nổi bật của MAHA – Vani Hari, nhà hoạt động ẩm thực nổi tiếng với biệt danh Food Babe – bày tỏ nghi ngờ rằng Thượng nghị sĩ Roger Marshall (Cộng hòa, Kansas), Chủ tịch nhóm MAHA tại Thượng viện, đang hợp tác với AFIT để chuẩn bị cho dự luật mới.
Hari chia sẻ: “Tôi đã nói: ‘Khoan đã!’ Ông ấy không thể làm việc với nhóm này. Như vậy là phản bội toàn bộ cam kết của MAHA.”.
Trong cuộc phỏng vấn sau đó, Thượng nghị sĩ Marshall xác nhận đã gặp gỡ nhiều nhóm công nghiệp, trong đó có AFIT, nhưng khẳng định họ không ảnh hưởng đến nội dung dự luật.
Bản dự thảo đầu tiên mang tên Better Food Disclosure Act có đoạn quy định trao quyền trung ương cho FDA, song sau làn sóng phản đối dữ dội từ “MAHA moms” – các nhóm phụ huynh ủng hộ Kennedy, điều khoản này đã bị gỡ bỏ.
Ông nói: “Tôi chưa từng thấy phản ứng nào mạnh như vậy. Nhưng tôi vẫn cho rằng chúng ta cần một mức độ nhất định của sự thống nhất toàn quốc trong các quy định.”
Theo ông, dự luật sắp trình Quốc hội sẽ tập trung vào minh bạch hóa các thành phần mới trong thực phẩm – một trong những ưu tiên hàng đầu của Kennedy.
Các tập đoàn củng cố vị thế
Phía doanh nghiệp cho rằng họ không chống lại xu hướng “ăn sạch”, nhưng muốn có luật rõ ràng, thống nhất để tránh rối loạn thị trường.
Bà Melissa Hockstad, Giám đốc điều hành Hiệp hội Thương hiệu Tiêu dùng, khẳng định: “Các thành viên của chúng tôi luôn cam kết cải thiện minh bạch sản phẩm, đổi mới để đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng và hợp tác với chính quyền.”
Người phát ngôn của Bộ trưởng Kennedy, Emily Hilliard, cho biết Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh sẽ phối hợp với Quốc hội để thiết lập tiêu chuẩn quốc gia mạnh mẽ, nhưng vẫn “ủng hộ các sáng kiến địa phương đưa thực phẩm lành mạnh hơn đến tay gia đình và trẻ em”.
Các bang phản ứng: Từ West Virginia đến California
Sự ủng hộ phong trào MAHA lan rộng khi các bang bắt đầu hành động riêng. Tháng 3, Kennedy xuất hiện cùng Thống đốc Patrick Morrisey của West Virginia để chúc mừng đạo luật cấm bảy phẩm màu nhân tạo trong bữa ăn học đường – một trong những quy định nghiêm ngặt nhất nước Mỹ.
Kennedy kể lại rằng các giám đốc doanh nghiệp đã từng gặp ông ở Washington để yêu cầu “ngăn các thống đốc thông qua luật như vậy, vì họ không muốn phải sản xuất riêng sản phẩm cho từng bang”.
Ông nói trước báo chí tại West Virginia: “Họ thực sự sợ điều mà các bạn đang làm.”
Từ California đến Louisiana, Texas hay Arizona, các bang với hệ tư tưởng rất khác nhau đều đã thông qua luật loại bỏ phẩm màu khỏi bữa ăn học đường, đồng thời bắt buộc dán nhãn cảnh báo trên sản phẩm chứa 44 loại phụ gia bị cấm ở các quốc gia khác.
Mùa thu vừa rồi, California trở thành bang đầu tiên cấm thực phẩm siêu chế biến trong căng tin trường học – đạo luật gây tranh cãi khi nhiều hiệp hội thực phẩm phản đối vì định nghĩa “siêu chế biến” bị cho là quá rộng, thậm chí bao gồm cả sữa chua và phô mai.
Cuộc phản công pháp lý của Big Food
Đầu tháng 10, các hiệp hội công nghiệp bắt đầu đáp trả bằng mặt trận pháp lý. Tại West Virginia, Hiệp hội Quốc tế các Nhà sản xuất Phẩm màu (IACM) đã đệ đơn kiện, yêu cầu hủy bỏ lệnh cấm phẩm màu nhân tạo, lập luận rằng bang đã tuyên bố các phẩm màu “độc hại” mà không có bằng chứng khoa học, trong khi FDA và các cơ quan liên bang khác vẫn cho phép sử dụng.
Tổ chức này từ chối bình luận thêm, nhưng giới phân tích cho rằng đây chỉ là phát súng mở màn cho loạt vụ kiện tương tự sắp diễn ra ở các bang khác.
Dự luật Marshall: Giữa cải cách và thỏa hiệp
Dự luật của Thượng nghị sĩ Marshall dự kiến cũng chấn chỉnh lỗ hổng lâu năm trong cơ chế phê duyệt nguyên liệu mới của FDA – quy định GRAS (Generally Recognized as Safe) vốn cho phép doanh nghiệp tự thêm phụ gia vào thực phẩm mà không cần thông báo với cơ quan quản lý.
Ban đầu, cơ chế GRAS chỉ áp dụng cho các nguyên liệu cơ bản như muối hay giấm, nhưng sau này được mở rộng, dẫn đến hàng nghìn sản phẩm chứa thành phần chưa từng được kiểm chứng công khai.
Đề xuất mới yêu cầu FDA phải xem xét từng phụ gia trong vòng sáu tháng, có thể ra thông báo tạm thời nếu nghi ngờ và quyết định cuối cùng sau tối đa 12 tháng. Tuy nhiên, với hàng nghìn hồ sơ dự kiến đổ về, giới chuyên môn lo ngại cơ quan này sẽ không đủ nhân lực để xử lý kỹ lưỡng.
Luật sư Pape cho rằng giải pháp khả thi nhất là thiết lập cơ chế tài chính riêng: “Nếu doanh nghiệp thực phẩm đóng phí đăng ký hàng năm cho mỗi nhà máy – giống như ngành dược đang làm – FDA có thể có đủ nguồn lực để giám sát nghiêm túc hơn. Khi đó, mới có lý do chính đáng để hạn chế quyền của các bang.”
Cuộc chiến giữa Big Food và chiến dịch MAHA giờ đây đã vượt xa vấn đề nhãn mác hay phẩm màu. Nó phản ánh cuộc tranh giành quyền lực giữa trung ương và địa phương, giữa lợi ích thương mại và sức khỏe cộng đồng và có thể định hình lại cách nước Mỹ quản lý ngành thực phẩm trong nhiều thập kỷ tới.
shared via nytimes,
