Nỗi lo tài chính đang đẩy chính phủ Pháp đến bờ vực
08/09/25
 |
| Thủ tướng Pháp François Bayrou trước Quốc hội |
Khủng hoảng chính trị nối tiếp khủng hoảng tài chính
Từng được coi là quốc gia ổn định trong Liên minh châu Âu, nay Pháp đang đối diện với một giai đoạn bất ổn cả về kinh tế lẫn chính trị. Nếu trước đây, Ý là “biểu tượng” của tình trạng hỗn loạn chính trị đi kèm gánh nặng nợ nần thì giờ đây, nước Pháp của Tổng thống Emmanuel Macron lại rơi vào vòng xoáy tương tự.
Dự kiến trong tuần này, chính phủ sẽ đối diện nguy cơ sụp đổ lần thứ hai chỉ trong vòng chín tháng khi Quốc hội bỏ phiếu tín nhiệm. Thủ tướng François Bayrou đã kêu gọi cuộc bỏ phiếu này để giành sự ủng hộ cho kế hoạch cắt giảm chi tiêu 44 tỷ euro (hơn 51 tỷ USD). Nếu thất bại, ông buộc phải từ chức và Tổng thống Macron sẽ phải chỉ định một thủ tướng mới – người lại tiếp tục đối mặt với nhiệm vụ nan giải: cân đối lại ngân sách quốc gia.
Trong lúc đó, chi phí vay mượn của Pháp đã tăng vọt, trở thành một trong những mức cao nhất khu vực đồng euro, phản ánh lo ngại ngày càng lớn từ giới đầu tư.
Vì sao Pháp lâm vào tình cảnh này?
Trên bề mặt, nền kinh tế Pháp – lớn thứ hai châu Âu sau Đức – vẫn cho thấy sự ổn định với tăng trưởng chậm nhưng đều và tỷ lệ việc làm cải thiện. Tuy nhiên, phía sau là gánh nặng chi tiêu công quá lớn đi kèm nguồn thu thuế sụt giảm.
Năm ngoái, Ủy ban châu Âu cảnh báo nghiêm khắc Paris. Đáp lại, chính phủ Macron vội vã siết chặt ngân sách, cắt giảm phúc lợi xã hội và tăng thuế. Nhưng nỗ lực ấy nhanh chóng bị chặn lại khi Tổng thống Macron bất ngờ giải tán Hạ viện trong mùa hè, với mục tiêu ngăn chặn đà lên của đảng cực hữu Tập hợp Quốc gia do bà Marine Le Pen lãnh đạo. Động thái này phản tác dụng, khiến Quốc hội trở nên chia rẽ sâu sắc. Thủ tướng Michel Barnier chỉ trụ được ba tháng trước khi bị lật đổ, nhường chỗ cho ông Bayrou – người đặt ưu tiên hàng đầu vào việc giảm thâm hụt ngân sách.
Mới đây, ông Bayrou cảnh báo Pháp sẽ rơi vào khủng hoảng tài chính nếu không hành động quyết liệt. Đề xuất của ông gồm hàng loạt biện pháp cắt giảm chi tiêu, tăng thuế và thậm chí hủy bỏ hai ngày nghỉ lễ quốc gia – một ý tưởng lập tức thổi bùng làn sóng phẫn nộ trên toàn quốc.
Chi tiêu xã hội phình to
Pháp từ lâu nổi tiếng là quốc gia có chi tiêu công cao nhất châu Âu, phần lớn để duy trì hệ thống phúc lợi hào phóng. Năm ngoái, 57% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) được chi cho y tế, giáo dục, văn hóa, quốc phòng, cùng các chương trình hưu trí và trợ cấp thất nghiệp.
Hệ quả là thâm hụt ngân sách năm 2024 đã lên tới 168,6 tỷ euro, tương đương 5,8% GDP – mức cao nhất kể từ Thế chiến II, và vượt xa ngưỡng 3% mà khu vực đồng euro yêu cầu. Chính phủ thu về 1.500 tỷ euro nhưng lại chi tới 1.670 tỷ euro cho các hoạt động của chính quyền và mạng lưới an sinh xã hội.
Một phần nguyên nhân xuất phát từ những cú sốc bất ngờ: đại dịch Covid-19 và khủng hoảng năng lượng sau khi Nga tấn công Ukraine. Để ứng phó, ông Macron áp dụng chiến lược “làm mọi cách”, bơm thêm hơn 240 tỷ euro từ năm 2020, theo số liệu của Cour des Comptes – cơ quan kiểm toán tối cao của Pháp.
Cắt giảm thuế, mất nguồn thu
Bên cạnh chi tiêu quá lớn, các chính sách giảm thuế cho doanh nghiệp và giới giàu của Tổng thống Macron cũng tạo thêm áp lực. Kể từ khi ông nhậm chức năm 2017, tỷ lệ thu thuế trên GDP giảm từ 54% xuống 51%.
Ông Macron từng hứa hẹn gia tăng sức cạnh tranh, thu hút đầu tư nước ngoài. Ông biến các khoản giảm thuế việc làm tạm thời thành vĩnh viễn, đồng thời bãi bỏ thuế tài sản với người siêu giàu, thay bằng loại thuế chỉ áp dụng cho bất động sản trị giá trên 1,3 triệu euro. Chính sách này được giới đầu tư hoan nghênh nhưng bị nhiều người chỉ trích, gắn mác “tổng thống của người giàu”.
Thực tế, các khoản đầu tư kỳ vọng không xuất hiện như mong đợi, trong khi gánh nặng thuế lại chuyển sang tầng lớp trung lưu và người lao động. Các khoản thuế bổ sung đánh vào tiêu dùng, lương, lương hưu và lợi nhuận vốn làm gia tăng bất bình đẳng. Theo ước tính của Cour des Comptes, việc cắt giảm thuế này đã khiến ngân sách thất thu khoảng 50 tỷ euro mỗi năm.
Nợ công phình to, chi phí vay mượn tăng cao
Khi nguồn thu suy giảm, Pháp phải vay nợ nhiều hơn. Tính đến nay, nợ công đã đạt 3.350 tỷ euro, tương đương 116% GDP – một trong những mức cao nhất khu vực đồng euro. Chi phí trả lãi cũng tăng vọt, từ 26 tỷ euro năm 2020 lên 66 tỷ euro hiện nay, vượt cả ngân sách giáo dục hoặc quốc phòng.
Các nhà đầu tư lo ngại đã đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp lên 3,45%, cao hơn cả Hy Lạp – quốc gia từng chìm trong khủng hoảng nợ – và bỏ xa mức của Đức. Mặc dù vẫn thấp hơn Anh hay Mỹ, nhưng nền tảng kinh tế Pháp kém vững chắc hơn. Nếu không có biện pháp điều chỉnh, chỉ bốn năm nữa, chi phí trả lãi sẽ trở thành khoản chi lớn nhất trong ngân sách quốc gia.
Nền kinh tế Pháp có thực sự nguy cấp?
Pháp không phải Hy Lạp hơn một thập kỷ trước – quốc gia từng khiến khu vực đồng euro suýt sụp đổ. Với quy mô quá lớn, nền kinh tế Pháp khó có khả năng vỡ nợ và vẫn dễ dàng tiếp cận thị trường tài chính quốc tế.
Tuy nhiên, theo ông Bruno Cavalier, kinh tế trưởng của ngân hàng Oddo tại Paris, tình hình “đúng là tồi tệ”. Ông chỉ ra ba vấn đề: Quốc hội chia rẽ trầm trọng, chính phủ liên tiếp sụp đổ và xã hội có xu hướng phủ nhận mức độ nghiêm trọng của vấn đề.
Nguy cơ hạ bậc tín nhiệm từ các tổ chức xếp hạng quốc tế đang treo lơ lửng. Điều này có thể gây sức ép lớn lên hệ thống ngân hàng Pháp, nơi đang nắm giữ khối lượng lớn trái phiếu chính phủ.
Dẫu vậy, một tia sáng le lói vẫn xuất hiện: nếu Quốc hội không thông qua ngân sách mới, chi tiêu cho năm 2026 sẽ bị “đóng băng” ở mức hiện tại. Trong bối cảnh bế tắc chính trị, điều này có thể vô tình tạo ra kỷ luật tài khóa.
Tương lai bất định
Trước mắt, Pháp sẽ tiếp tục xoay vòng trong cơn lốc chính trị khi Tổng thống Macron phải lựa chọn thủ tướng và nội các mới. Đảng cực hữu Tập hợp Quốc gia đang kêu gọi bầu cử Quốc hội mới, trong khi phe cực tả Nước Pháp Bất Khuất cùng lãnh đạo Jean-Luc Mélenchon yêu cầu bầu cử tổng thống sớm. Macron đến nay vẫn bác bỏ cả hai khả năng.
Trong lúc chờ đợi, nước Pháp sẽ phải đối diện với làn sóng phản kháng. Các nghiệp đoàn lao động lớn đã kêu gọi biểu tình toàn quốc và đình công giao thông vào ngày 18/9. Trên mạng xã hội, phong trào kêu gọi “đóng cửa nước Pháp” cũng đang lan rộng, dự báo những ngày tháng đầy biến động phía trước.
shared via nytimes,
