Mỹ - Thụy Sĩ: Căng thẳng thương mại và những toan tính phía sau
11/08/25
 |
| Các mặt hàng xuất khẩu nổi bật của Thụy Sĩ bao gồm các thương hiệu xa xỉ như Rolex, Breitling và Patek Philippe |
Thụy Sĩ bất ngờ trước mức thuế kỷ lục
Khi Tổng thống Donald Trump bất ngờ áp mức thuế 39% lên hàng hóa Thụy Sĩ - một trong những mức cao nhất thế giới - cả Zurich, Geneva, Basel và các thành phố lớn khác đều đặt câu hỏi: “Vì sao lại là chúng ta?”
Thụy Sĩ từ lâu nổi tiếng với chính sách trung lập, đồng hồ cao cấp và ngành dược phẩm tiên tiến, luôn tự hào về mối quan hệ “tuyệt vời” với Mỹ. Tuy nhiên, khi Trump đảo lộn trật tự thương mại toàn cầu, ông đặc biệt nhắm vào những quốc gia mà ông cho là “không công bằng” với Mỹ - tức xuất khẩu sang Mỹ nhiều hơn nhập khẩu từ Mỹ.
Năm ngoái, thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với Thụy Sĩ đạt hơn 38 tỷ USD. Chỉ trong nửa đầu năm nay, con số này phình lên gần 48 tỷ USD, chủ yếu do một nguyên nhân then chốt. Trong các phát biểu công khai lẫn trao đổi kín, Trump liên tục chỉ trích thâm hụt này. Trong cuộc điện đàm gần đây với Tổng thống Karin Keller-Sutter, ông nhấn mạnh Thụy Sĩ chưa làm đủ để giải quyết vấn đề.
Đáp lại, chính quyền Thụy Sĩ thúc đẩy các cuộc đàm phán tiếp theo và lên kế hoạch đưa ra đề nghị hấp dẫn hơn nhằm thuyết phục Mỹ giảm thuế.
Vì sao thâm hụt thương mại Mỹ - Thụy Sĩ tăng mạnh?
Cấu trúc xuất khẩu của Thụy Sĩ sang Mỹ tập trung ở vài ngành mũi nhọn.
Đáng chú ý nhất là ngành tinh luyện vàng. Trong những tháng gần đây, khoảng 2/3 giá trị xuất khẩu của Thụy Sĩ sang Mỹ là các dạng vàng. Kim loại này thường được chuyển từ London - trung tâm giao dịch tới Thụy Sĩ để tinh chế thành thỏi theo tiêu chuẩn của kho dự trữ Mỹ, rồi vận chuyển qua Đại Tây Dương. Nhu cầu vàng tại Mỹ tăng vọt khi Trump đe dọa thay đổi mạnh mẽ hệ thống thương mại toàn cầu, kéo theo lượng vàng Thụy Sĩ xuất sang Mỹ bùng nổ và làm thâm hụt thương mại tăng mạnh.
Ngoài vàng, ngành dược phẩm khổng lồ chiếm khoảng một nửa giá trị xuất khẩu sang Mỹ. Năm 2024, các tập đoàn dược như Roche và Novartis xuất khẩu sang Mỹ khoảng 35 tỷ USD thuốc men, điều trị ung thư, vaccine và các dược phẩm khác, theo cơ sở dữ liệu Comtrade của Liên Hợp Quốc.
Trump hiện đe dọa áp thuế cao với ngành dược phẩm toàn cầu trừ khi các hãng giảm giá bán tại Mỹ và chuyển sản xuất về nước. Trong cuộc gọi với bà Keller-Sutter, ông khẳng định Thụy Sĩ “kiếm bộn từ ngành dược”.
Ngoài ra, Thụy Sĩ còn xuất khẩu máy móc chính xác như dao cắt, mũi khoan đặc dụng phục vụ sản xuất ô tô, linh kiện máy tính, phụ tùng máy bay hay thiết bị công nghiệp. Năm ngoái, nhóm ngành này bán khoảng 12 tỷ USD sang Mỹ. Hiệp hội ngành cảnh báo các thành viên về “kịch bản kinh hoàng” khi thuế Mỹ được áp dụng.
Ngành đồng hồ xa xỉ - Rolex, Breitling, Patek Philippe, cùng các tập đoàn Swatch Group và Richemont - chiếm khoảng 4% hàng xuất sang Mỹ, đạt hơn 5 tỷ USD trong năm qua. Ngoài ra, sô-cô-la, pho-mát và cà phê viên nén Nespresso của Thụy Sĩ cũng được ưa chuộng tại Mỹ.
Quan hệ Mỹ - Thụy Sĩ: “Chị em cộng hòa” hay nhiều mâu thuẫn?
Quan chức hai nước thường mô tả mối quan hệ “đặc biệt”, thậm chí Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent gọi Thụy Sĩ là “cộng hòa chị em”. Nhưng theo nhà sử học Thụy Sĩ - Mỹ Martin Gutmann (Trường Kinh doanh Lucerne), những năm gần đây, mối quan hệ này “nhiều va chạm hơn là thiện cảm”.
Tranh cãi nổi bật gần đây xoay quanh đóng góp của Thụy Sĩ cho kinh tế Mỹ. Hồi tháng 4, sau khi Trump dọa áp thuế 31% vốn đã khiến Bern bất ngờ - phía Thụy Sĩ đưa ra hàng loạt lập luận nhằm thuyết phục Mỹ giảm mức áp dụng. Khi đó, họ tin đã đạt được thỏa thuận được Trump chấp thuận, nhưng thực tế lại khác.
Ngoài thương mại, Mỹ từng bức xúc vì Thụy Sĩ chậm áp đặt trừng phạt Nga, hay việc các tài liệu WikiLeaks tiết lộ giới ngoại giao Mỹ mô tả Thụy Sĩ là “khó làm việc cùng”. Căng thẳng còn bắt nguồn từ các tranh chấp lâu năm về luật bảo mật ngân hàng và các cuộc điều tra trốn thuế nhắm vào ngân hàng UBS.
Những lựa chọn của Thụy Sĩ để tháo gỡ căng thẳng
Để thuyết phục Trump hạ thuế, Thụy Sĩ có thể học theo cách các quốc gia khác đã làm: cam kết đầu tư hàng tỷ USD vào sản xuất và năng lượng tại Mỹ, thậm chí “đóng gói lại” các kế hoạch đầu tư cũ thành cam kết mới.
Chính phủ Thụy Sĩ dự kiến sẽ đưa ra gói đầu tư có trọng điểm. Ngành dược đã đi trước với các khoản khổng lồ: Roche cam kết 50 tỷ USD cho nghiên cứu, phát triển và xây dựng cơ sở sản xuất tại Mỹ; Novartis hứa chi 23 tỷ USD trong 5 năm.
Ngoài ra, Bern có thể bổ sung cam kết quốc phòng, bên cạnh hợp đồng năm 2021 mua 36 tiêm kích F-35 và hệ thống tên lửa Patriot từ Mỹ. Một lựa chọn khác là tăng nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng của Mỹ hoặc giảm lượng vàng xuất khẩu.
Bộ trưởng Kinh tế Guy Parmelin khẳng định Thụy Sĩ bị “đối xử đặc biệt bất công”, nhưng chính phủ sẽ tìm cách hiểu rõ “điều gì đã sai, Mỹ và Donald Trump muốn gì, và liệu có khoảng trống để thương lượng hay không”. Ông cũng gợi ý tận dụng các doanh nhân Thụy Sĩ thân cận với Trump được báo chí gọi là “Nhóm Mar-a-Lago” - để khai thác các mối quan hệ cá nhân phục vụ đàm phán.
shared via nytimes,
