Chuyện gì xảy ra nếu Ấn Độ và Trung Quốc ngừng mua dầu Nga?
14/08/25
 |
| Trung Quốc và Ấn Độ thay thế EU trở thành nước nhập khẩu dầu lớn nhất của Nga |
Nếu dòng chảy dầu Nga bị gián đoạn, Ấn Độ có thể phải chi thêm tới 11 tỷ USD mỗi năm, Moskva đối mặt với áp lực ngân sách nặng nề hơn và lạm phát toàn cầu có nguy cơ bùng nổ.
Mỹ tăng thuế mạnh để gây sức ép
Ngày 6/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh tăng thuế nhập khẩu với hàng hóa từ Ấn Độ thêm 25%, nâng tổng mức thuế lên 50%. Ông lý giải động thái này nhằm đáp trả việc New Delhi liên tục mua dầu thô từ Nga. Đây là một trong những mức thuế cao nhất mà Washington áp dụng đối với các đối tác thương mại. Mức thuế mới sẽ bắt đầu có hiệu lực từ ngày 27/8.
Cùng ngày, Trump cũng hé lộ khả năng áp dụng biện pháp tương tự với Trung Quốc, với lý do tương tự. Tuy nhiên, quyết định cuối cùng vẫn phụ thuộc vào diễn biến thực tế. “Tôi chưa thể khẳng định chắc chắn, nhưng chúng tôi đã làm với Ấn Độ và có thể sẽ làm với một số quốc gia khác. Trung Quốc là một trong số đó”, ông nói.
Theo CNBC, đây là bước đi mới nhất cho thấy Trump đang biến lời đe dọa trừng phạt các nước mua dầu Nga thành hiện thực, nhằm buộc Moskva chấm dứt chiến sự tại Ukraine. Xuất khẩu năng lượng vốn đóng góp tỷ trọng lớn vào ngân sách Nga, vì vậy việc đánh vào nguồn thu này là chiến lược được Washington ưu tiên.
Ấn Độ và Trung Quốc - hai khách hàng lớn của dầu Nga
Từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát đầu năm 2022, các quốc gia phương Tây áp hàng loạt lệnh trừng phạt, hạn chế nhập khẩu dầu Nga. Ấn Độ và Trung Quốc nhanh chóng trở thành những khách hàng chủ lực thay thế. Số liệu từ DW cho thấy, giai đoạn 2021–2024, nhập khẩu dầu Nga của Ấn Độ tăng gấp 19 lần, lên 1,9 triệu thùng/ngày, trong khi Trung Quốc tăng 50%, đạt 2,4 triệu thùng/ngày.
Theo kế hoạch, thuế mới của Mỹ sẽ có hiệu lực sau 21 ngày, tạo khoảng thời gian để Nga và Ấn Độ đàm phán. Bên cạnh đó, Nhà Trắng dự kiến công bố thêm các lệnh trừng phạt thứ cấp đối với những nền kinh tế duy trì giao thương dầu mỏ với Moskva, với chi tiết sẽ được công bố vào ngày 8/8.
Các chuyên gia cho rằng, nếu Ấn Độ và Trung Quốc thay đổi chính sách nhập khẩu dầu Nga dưới áp lực của Mỹ, tác động sẽ lan rộng vượt xa phạm vi hai quốc gia này.
Ấn Độ đối diện chi phí năng lượng tăng vọt
Petras Katinas - chuyên gia của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA) nhận định từ 2022 đến 2024, Ấn Độ tiết kiệm khoảng 33 tỷ USD nhờ mua dầu Nga giá rẻ. Moskva buộc phải giảm giá mạnh khi mất thị trường châu Âu, giúp New Delhi tận dụng cơ hội ưu tiên “an ninh năng lượng và giá cả hợp lý”.
Tuy nhiên, mức thuế thứ cấp 25% của Mỹ có thể khiến Ấn Độ buộc phải giảm nhập khẩu. Ước tính việc chấm dứt mua dầu Nga sẽ khiến chi phí nhiên liệu tăng thêm 9-11 tỷ USD mỗi năm. Ngay trong ngày 6/8, Bộ Ngoại giao Ấn Độ gọi mức thuế của Mỹ là “bất công và vô lý”.
So với năm 2022, lợi ích từ việc mua dầu Nga của Ấn Độ hiện giảm đáng kể. Trước đây, giá được chiết khấu tới 15-20 USD/thùng, nay chỉ còn khoảng 5 USD. Dù vậy, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ vẫn tích cực nhập khẩu. Tháng 6 vừa qua, lượng dầu Nga nhập vào đạt mức cao nhất trong 11 tháng - 2,08 triệu thùng/ngày, chiếm 44% tổng lượng dầu nhập khẩu của cả nước.
Các chuyên gia dự báo, nếu buộc phải giảm phụ thuộc, Ấn Độ sẽ cần khoảng một năm để điều chỉnh. Một số doanh nghiệp quốc doanh như Indian Oil, Hindustan Petroleum, Bharat Petroleum và Mangalore Refinery Petrochemical đã tạm ngừng mua thêm dầu Nga do mức chiết khấu giảm và sức ép gia tăng từ Mỹ.
Trung Quốc - trường hợp khó đoán
Trung Quốc hiện là khách hàng lớn nhất của dầu Nga. Tuy nhiên, khả năng Bắc Kinh bị Mỹ áp thuế bổ sung được đánh giá là thấp. Kim ngạch thương mại Mỹ - Trung gấp 4 lần Mỹ - Ấn Độ, và Trung Quốc sở hữu lợi thế chiến lược về nguồn cung đất hiếm, cùng quy mô kinh tế khổng lồ, có thể giúp họ mặc cả trong các cuộc đàm phán. Hiện tại, Mỹ đang áp thuế 30% với phần lớn hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, và chính sách này sẽ kéo dài đến ít nhất ngày 12/8.
Mặc dù vậy, nếu cả Ấn Độ và Trung Quốc đồng loạt giảm mua, Nga sẽ chịu cú sốc lớn. Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev cho biết nước này đang gánh khoảng 30.000 lệnh trừng phạt từ phương Tây. Trong bối cảnh ngành dầu khí chiếm khoảng 30% ngân sách, việc giá dầu biến động sẽ tác động mạnh tới tài chính Moskva.
Năm 2023, theo Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), chi tiêu quân sự của Nga đạt 13.100 tỷ ruble (145,9 tỷ USD), tương đương 6,7% GDP - tăng 40% so với năm trước. Trong khi đó, nguồn thu từ dầu khí trong tháng 7 vừa qua giảm tháng thứ 3 liên tiếp, chỉ còn 787 tỷ ruble, do giá dầu hạ và đồng ruble mạnh lên. Tính 7 tháng đầu năm, con số này giảm 19% so với cùng kỳ 2023.
Nguy cơ giá dầu toàn cầu tăng sốc
Các chuyên gia cảnh báo, nếu Ấn Độ và Trung Quốc ngừng mua, thị trường dầu toàn cầu có thể tái diễn cú sốc giá như đầu năm 2022. Khi đó, dầu Brent từ mức 80 USD/thùng đã vượt mốc 100 USD chỉ trong thời gian ngắn. Sumit Ritolia - chuyên gia của hãng dữ liệu Kpler ước tính nếu Ấn Độ không mua dầu Nga năm 2022, giá có thể leo lên 120 USD, thậm chí 300 USD/thùng.
Hiện giá Brent đang ở mức 66 USD. Nếu tăng lên 110–120 USD, lạm phát toàn cầu có thể tăng thêm 1 điểm phần trăm, kéo chi phí năng lượng, vận tải và thực phẩm tăng mạnh. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tính toán, cứ mỗi 10 USD tăng của giá dầu, lạm phát tại Mỹ sẽ tăng thêm 0,2 điểm phần trăm. Ngân hàng Trung ương Ấn Độ cũng đưa ra dự báo tương tự.
Alexander Kolyandr - chuyên gia tại Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu nhấn mạnh: “Không nơi nào có thể bổ sung 5 triệu thùng dầu/ngày đủ nhanh để ngăn giá tăng vọt”. Dù OPEC tăng sản xuất từ tháng 4, việc bổ sung thêm vài triệu thùng trong ngắn hạn vẫn rất khó vì hạn chế công suất dự phòng và logistics.
Rủi ro tài chính và chính trị
Ngoài tác động về giá, các lệnh trừng phạt thứ cấp còn kéo theo hệ lụy đối với hệ thống tài chính. Katinas cho rằng các biện pháp này có thể khiến doanh nghiệp Ấn Độ mất khả năng tiếp cận hệ thống tài chính Mỹ, đồng thời khiến các ngân hàng, nhà máy lọc dầu và hãng vận tải biển đối diện rủi ro lớn vì sự phụ thuộc vào thị trường toàn cầu.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định Trung Quốc sẽ không dễ thay đổi chính sách nhập khẩu dầu, bởi đây được coi là ưu tiên chiến lược. Trong khi đó, Ấn Độ dù có thể cắt giảm nếu chịu áp lực, nhưng sẽ khó từ bỏ hoàn toàn nguồn cung từ Nga.
shared via DW,
