Trump tung chiêu “tiền hoặc thuế”: Đòn áp lực tài chính mới trong thương mại quốc tế
06/08/25
 |
| Nguồn: Tierney L. Cross |
Thỏa thuận thương mại phiên bản “The Art of the Deal”
Trong nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Donald Trump đã nâng cấp chiến lược thương mại của mình lên cấp độ mới, mang đậm màu sắc của cuốn sách nổi tiếng “The Art of the Deal”. Thay vì chỉ đàm phán thuế quan hay mở cửa thị trường, Trump yêu cầu các đối tác thương mại phải đưa ra cam kết đầu tư hàng trăm tỷ USD vào Mỹ – nếu không muốn đối mặt với mức thuế nhập khẩu cao ngất ngưởng.
Đây là cách Trump “biến đòn thuế” thành công cụ để ép các quốc gia khác phải chuyển tiền mặt hoặc cam kết tài chính cụ thể nhằm duy trì quyền tiếp cận thị trường Mỹ. Không chỉ là đòn mặc cả thông thường, chiến lược này được ví như một màn “trấn áp tài chính” toàn cầu – nơi các quốc gia bị buộc phải đưa tiền để đổi lấy sự ổn định trong quan hệ thương mại.
Hàng loạt cam kết khủng từ các cường quốc
Chiến thuật “đưa tiền hoặc chịu thuế” được triển khai mạnh mẽ trong tuần cuối cùng trước thời hạn ngày 1/8 do chính Tổng thống Trump đặt ra, khi hàng loạt thỏa thuận thương mại mới được công bố.
Điển hình là Hàn Quốc – nước từng phải chịu mức thuế nhập khẩu 25% được Trump ám chỉ là có “một đề nghị giảm thuế hấp dẫn”. Ngay sau đó, mức thuế mới chỉ còn 15% sau khi Hàn Quốc cam kết đầu tư 350 tỷ USD vào nền kinh tế Mỹ và mua thêm 100 tỷ USD khí tự nhiên hóa lỏng từ Mỹ.
Nhật Bản cũng không đứng ngoài cuộc chơi. Nước này tuyên bố sẽ thành lập quỹ đầu tư trị giá 550 tỷ USD vào Mỹ. Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) thể hiện rõ ý định rót ít nhất 600 tỷ USD vào nhiều lĩnh vực khác nhau trên đất Mỹ.
Các con số ấn tượng này được Nhà Trắng liên tục nhấn mạnh như minh chứng cho “bản lĩnh đàm phán” của Tổng thống, tạo thêm sức hấp dẫn truyền thông cho chiến dịch thương mại của ông.
Đàm phán hay ép buộc?
Tuy nhiên, giới chuyên gia thương mại đặt câu hỏi liệu đây có còn là “đàm phán” hay đã trở thành hành vi ép buộc.
“Không nghi ngờ gì nữa, đây là hình thức trấn áp tài chính mang tính toàn cầu,” ông Scott Lincicome, Phó Chủ tịch Viện Cato, nhận định. “Thực tế là Trump đang dùng chính sách thuế quan để ép các đối tác vốn không mấy sẵn sàng chấp nhận điều kiện.”
Nhưng cũng cần lưu ý, trong khi thuế quan có thể được áp dụng ngay lập tức và dễ dàng giám sát, thì các cam kết đầu tư hay mua hàng lại mơ hồ và khó thực thi. Chẳng hạn, EU không có thẩm quyền pháp lý để ép buộc doanh nghiệp trong khối thực hiện đầu tư như đã cam kết, còn Nhật Bản chủ yếu dùng các khoản vay để thực hiện lời hứa của mình.
Nhiều thông báo đầu tư bị đánh giá là thiếu chi tiết cần thiết và dễ gây hiểu nhầm, mở ra nguy cơ tranh chấp trong tương lai. Trong cam kết 350 tỷ USD của Hàn Quốc, phần lớn là dưới hình thức cho vay và bảo lãnh, không phải đầu tư trực tiếp. Thậm chí, các quan chức Hàn Quốc còn bối rối khi phía Mỹ tuyên bố “90% lợi nhuận từ đầu tư này sẽ quay trở lại tay người dân Mỹ”.
Trong khi đó, một tài liệu công bố từ EU chỉ nói rằng “các doanh nghiệp châu Âu bày tỏ ý định đầu tư ít nhất 600 tỷ USD” – câu chữ mơ hồ cho phép nhiều không gian linh hoạt để rút lui nếu cần.
Ông Michael Froman – Chủ tịch Hội đồng Quan hệ Đối ngoại và từng là trưởng đoàn đàm phán thương mại của chính quyền Obama – cũng chia sẻ sự nghi ngờ: “Có rất nhiều câu hỏi, ngay cả từ chính các quốc gia đưa ra cam kết, rằng những cam kết đó thực chất là gì? Có ràng buộc pháp lý không? Nếu không thực hiện đủ mức đầu tư trong thời gian quy định, liệu thuế quan có được áp dụng trở lại không?”
Những con số không khớp và hậu quả lâu dài
Trong nhiệm kỳ đầu tiên, Trump từng ký thỏa thuận thương mại với Trung Quốc, trong đó Bắc Kinh cam kết mua số lượng lớn nông sản Mỹ. Tuy nhiên, các cam kết đó phần lớn không được thực hiện, và cơ chế giám sát trong thỏa thuận cũng gần như vô dụng.
Lần này, một số cam kết mới nghe có vẻ không thực tế. Dữ liệu từ Cục Phân tích Kinh tế Mỹ cho thấy tổng giá trị đầu tư nước ngoài vào Mỹ trong năm 2024 chỉ đạt 151 tỷ USD – con số quá nhỏ so với tổng cam kết hàng nghìn tỷ USD vừa được đưa ra. Riêng cam kết 600 tỷ USD của EU đã tương đương toàn bộ kim ngạch nhập khẩu hàng hóa từ châu Âu vào Mỹ trong năm qua.
Dù Mỹ vẫn là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn toàn cầu, việc buộc các nước phải đầu tư dưới sức ép chính trị có thể gây ra hệ quả lâu dài khó lường.
“Chiến lược này giống như những gì các nền kinh tế mới nổi thường làm khi họ không thể thu hút đầu tư bằng chính nội lực của mình,” ông Aaron Bartnick – từng làm việc tại Văn phòng Chính sách Khoa học & Công nghệ Nhà Trắng dưới thời Tổng thống Biden – nhận xét. “Nếu Mỹ tiếp tục hành xử như một nền kinh tế mới nổi, các đối tác thương mại có thể sẽ phản ứng tương tự – bằng các điều khoản khắt khe hơn và mức giá kém ưu đãi, điều mà doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ không hề quen thuộc.”
Chiến thuật không dừng lại
Bất chấp những tranh cãi, Tổng thống Trump không có dấu hiệu sẽ dừng lại. Ông thường xuyên khoe khoang rằng đã thu hút được hơn 10 nghìn tỷ USD đầu tư vào Mỹ từ các quốc gia và doanh nghiệp nước ngoài.
Giới chuyên gia đàm phán nhận thấy rõ dấu ấn thương trường trong cách tiếp cận của ông. Giáo sư Daniel Ames thuộc Trường Kinh doanh Columbia nhận xét rằng Trump áp dụng nguyên tắc từ thời còn là nhà phát triển bất động sản: chào giá cực thấp, thuyết phục bằng phong cách hào nhoáng, và khai thác điểm yếu của đối phương để giành ưu thế.
Tuy nhiên, ông Ames cũng cảnh báo rằng các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc hay EU có thể đang “chơi bài ngược” – đưa ra những con số đầu tư khổng lồ để chiều lòng cái tôi của Trump, trong khi thực tế thì trống rỗng.
“Donald Trump là một người kể chuyện xuất sắc,” ông Ames kết luận. “Và khi các đối tác hiểu điều đó, họ sẽ biết cách khiến ông ta cảm thấy mình là người chiến thắng. Nếu bạn đàm phán với một người ái kỷ, hãy cho họ cảm giác rằng họ đã thắng.”
shared via nytimes,
