Chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump chia ngành sản xuất Mỹ thành kẻ thắng và người thua
30/01/26
 |
| Lou DeCuzzi – chủ sở hữu DRR USA, công ty sản xuất xe địa hình chạy điện và xăng. Về vấn đề thuế quan, ông cho rằng “không ai biết điều gì sẽ xảy ra từng ngày”. Ảnh: Daniel Lozada |
Tổng thống Donald Trump từ lâu đã khẳng định thuế quan sẽ mở đường cho cuộc phục hưng sản xuất tại Mỹ. Khi việc làm trong lĩnh vực nhà máy tiếp tục suy giảm trong những tháng gần đây, ông trấn an cần thêm thời gian để các khoản đầu tư và công việc mới thực sự đổ về.
Một năm sau nhiệm kỳ hai, bức tranh hiện ra vẫn chưa cho thấy sự đảo chiều rõ rệt. Một số nhà sản xuất đang hưởng lợi từ các hàng rào bảo hộ mới, nhưng phần lớn lại chịu thiệt, phải trả chi phí cao hơn cho linh kiện và nguyên liệu nhập khẩu, đồng thời băn khoăn liệu thuế quan có tồn tại đủ lâu để các chuỗi cung ứng tái cấu trúc mang lại hiệu quả.
Nhìn tổng thể, ngành sản xuất Mỹ không rơi vào khủng hoảng nhưng cũng chưa thể gọi là bùng nổ. Năm 2025, số việc làm trong nhà máy đã giảm khoảng 68.000 vị trí và hiện chỉ chiếm khoảng 8% lực lượng lao động. Sản lượng nhích lên nhẹ, song tâm lý doanh nghiệp vẫn u ám trong các khảo sát. Chi tiêu cho xây dựng nhà máy đã giảm so với cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Joe Biden, dù vẫn ở mức cao kỷ lục xét theo lịch sử.
Bức tranh chắp vá này phản ánh nhận định của nhiều nhà kinh tế. Thuế quan có thể bảo vệ một số ngành được ưu ái nhưng cái giá phải trả thường lớn hơn lợi ích mang lại.
Ông Bradley Saunders, nhà kinh tế phụ trách Bắc Mỹ tại Capital Economics, nhận xét: “Thuế quan tạo ra hiệu ứng vá víu và dẫn đến rất nhiều hệ quả ngoài dự tính.”
Những người hưởng lợi từ hàng rào thuế quan
Trong nhóm được hưởng lợi có Drew Greenblatt, chủ công ty Marlin Steel Wire Products ở Baltimore, chuyên sản xuất các loại giá kim loại và giỏ thép cho ngành chế biến thực phẩm và hàng không vũ trụ. Sau nhiều năm bị hàng nhập khẩu giá rẻ từ Trung Quốc chèn ép, Greenblatt trở thành người ủng hộ nhiệt thành cho thuế quan.
Hiện tại, ông tin chính sách này đang phát huy tác dụng. Gần đây, Marlin Steel đầu tư vào thiết bị đắt tiền nhất lịch sử công ty – máy cắt laser TruMatic 3000 – nhằm tăng tốc sản xuất.
Ông Greenblatt nói: “Bạn không mua những thiết bị đắt đỏ như vậy nếu không tin mình sẽ tuyển thêm nhân sự.” Với 130 lao động hiện tại, ông dự kiến sẽ tuyển thêm ít nhất 20 người trong năm tới. “Tôi sẽ mua thép nhiều gấp 10 lần nên công ty thép của tôi chắc sẽ gửi thiệp Valentine sớm.”
Câu chuyện của Marlin Steel thường được những người ủng hộ thuế quan viện dẫn như minh chứng cho khả năng hồi sinh sản xuất nội địa.
Chi phí tăng và kế hoạch bị treo
Tuy nhiên, với nhiều doanh nghiệp khác, thuế quan chỉ mang lại bất lợi. Lou DeCuzzi, chủ công ty DRR USA tại Ohio, sản xuất các loại xe địa hình chạy điện và xăng, phụ thuộc lớn vào pin và linh kiện nhập từ Đài Loan, Hàn Quốc và Việt Nam – những mặt hàng gần như không có nguồn cung trong nước.
Năm ngoái, với sự hỗ trợ của Đại học Bang Cleveland, DeCuzzi xây dựng kế hoạch xuất khẩu sang các khu nghỉ dưỡng và khách sạn ở nước ngoài, nơi nhu cầu về phương tiện du lịch thân thiện môi trường đang tăng. Đầu năm, doanh số khởi sắc, ông dự định mở thêm nhà xưởng, tuyển thêm lao động.
Thuế quan ập đến. Giá thành bị đảo lộn, thuế trả đũa từ các nước khác chặn đường xuất khẩu.
Ông DeCuzzi nói: “Khi cuộc chiến thuế quan bắt đầu, bạn không biết ngày mai sẽ ra sao. Nó nghiền nát mọi thứ, gần như xóa sạch doanh số ngoài nước trong sáu tháng qua.”
Kế hoạch mở rộng bị hủy bỏ. Giờ đây, ông chỉ còn trông cậy vào thị trường nội địa.
Chính sách bảo hộ: Bảo vệ có chọn lọc, tổn hại lan rộng
Trong hơn một thập niên qua, quan điểm cho rằng toàn cầu hóa không hoàn toàn có lợi cho Mỹ đã lan rộng ở cả cánh tả lẫn cánh hữu. Thuế quan được xem như công cụ bảo vệ các ngành chiến lược. Tổng thống Biden duy trì nhiều mức thuế từ nhiệm kỳ đầu của Trump, đồng thời bổ sung trợ cấp cho các lĩnh vực như bán dẫn và pin.
Cách tiếp cận của Trump trong nhiệm kỳ hai lại khác hẳn. Với mục tiêu vừa bảo hộ vừa tăng thu ngân sách, chính quyền áp thuế trên diện rộng, gần như với mọi quốc gia và nhiều loại hàng hóa, kể cả những thứ Mỹ đã không sản xuất từ lâu. Đáng chú ý, nhiều mức thuế cao đánh trực tiếp vào đầu vào như thép hay máy móc – những yếu tố cốt lõi để các nhà máy vận hành.
Jamieson Greer, trưởng đoàn đàm phán thương mại của Tổng thống Donald Trump, thừa nhận việc áp thuế mà không gây tổn hại cho các doanh nghiệp nhập linh kiện là rất khó. Nhưng theo ông, điều đó cho thấy nhiều công ty đã “phụ thuộc nguy hiểm” vào chuỗi cung ứng nước ngoài.
Ông nói: “Sẽ có ma sát. Chúng tôi nhìn vấn đề theo góc dài hạn.”
Thực tế, triển vọng ngắn hạn vẫn mờ mịt. Theo dữ liệu của CoStar, hoạt động tìm kiếm mặt bằng nhà máy tăng cho đến tháng 4/2025, trước khi Trump công bố loạt thuế quan mới. Sau đó, nhu cầu sụt giảm mạnh.
Ông Juan Arias, giám đốc phân tích công nghiệp của CoStar, cho biết: “Tâm lý đang lên, bỗng đột ngột người ta nhận ra không thể mở rộng vì không biết chi phí đầu vào sẽ ra sao.”
Thép và nguyên liệu: Điểm sáng hiếm hoi
Ngược lại, các nhà sản xuất nguyên liệu thô, đặc biệt là thép, đang có triển vọng tốt hơn. Thuế nhập khẩu thép được nâng lên 25% rồi 50%, khiến sản lượng và giá thép trong nước tăng nhẹ.
Lourenco Goncalves, giám đốc điều hành Cleveland-Cliffs, gọi các mức thuế này là “cần thiết và quá hạn.” Công ty ông đã bán được nhiều thép hơn cho các hãng ô tô Mỹ, dù tốc độ đưa sản xuất quay về trong nước vẫn chậm.
Ông Goncalves nói: “Muốn tránh thuế, chỉ có một cách là sản xuất tại Mỹ. Khi đó mọi thứ sẽ ổn.”
Ngành ô tô và chuỗi cung ứng mắc kẹt
Với các hãng ô tô và nhà cung cấp linh kiện, câu chuyện phức tạp hơn nhiều. Ô tô và phụ tùng là nhóm chịu thuế nặng, sản xuất đã suy giảm trong những tháng gần đây.
Jeff Aznavorian, chủ công ty Clips & Clamps Industries, cho biết chi phí thép và đồng tăng buộc ông phải nâng giá. Dù nhận được nhiều yêu cầu từ các hãng muốn đưa sản xuất về Mỹ, không hợp đồng nào thành hiện thực, chi phí vẫn quá cao.
Thêm vào đó, các hãng ô tô còn lo ngại tương lai của Hiệp định Mỹ–Mexico–Canada, vốn cho phép nhiều linh kiện lưu thông miễn thuế. Khi chưa rõ hiệp định có bị hủy hay không, các quyết định đầu tư lớn đều bị trì hoãn.
Những ngành tránh được thuế và chính sách bổ trợ
Một số ngành gần như tránh được tác động tiêu cực, như hàng không vũ trụ và dược phẩm. Điện tử và bán dẫn cũng được miễn trừ sau khi Apple cam kết tăng sản xuất linh kiện trong nước.
Ngoài thuế quan, chính sách tài khóa cũng tạo ra tác động trái chiều. Chi tiêu quân sự thúc đẩy quốc phòng và hàng không vũ trụ, trong khi việc cắt trợ cấp năng lượng sạch khiến nhiều dự án bị hủy. Doanh nghiệp hoan nghênh việc nới lỏng các quy định môi trường và an toàn, nhưng lãi suất cao và chi phí năng lượng tăng đang trở thành lực cản mới.
Tương lai mờ mịt vì bất định chính sách
Một số người kỳ vọng năm 2026 sẽ chứng kiến sự phục hồi, nếu chính sách ổn định hơn. Các ưu đãi thuế cho nghiên cứu, phát triển và thiết bị mới có thể khuyến khích đầu tư.
Tuy nhiên, cả người ủng hộ lẫn phản đối thuế quan đều đồng ý rằng bất định chính sách mới là tác hại lớn nhất. Khi dư luận phản đối vì giá cả cao, nguy cơ thuế bị gỡ bỏ đột ngột cũng làm doanh nghiệp chùn bước không kém việc thuế đang tồn tại.
Ông Stephan Whitaker, nhà kinh tế của Cục Dự trữ Liên bang Cleveland, nhận định: “Nỗi đau trước mắt rất rõ, trong khi lợi ích, nếu có, chỉ là chuyện về lâu dài. Chỉ khi doanh nghiệp tin thị trường nội địa được bảo vệ ổn định, các khoản đầu tư lớn mới thực sự xảy ra.”
shared via nytimes,
