Bóng ma thuế quan treo lơ lửng trên các bàn đàm phán thương mại
03/07/25
Khi đồng hồ đang đếm ngược đến ngày 9/7 – thời điểm có thể đánh dấu đợt tăng thuế quy mô lớn từ phía Mỹ – các đối tác thương mại hàng đầu của Washington đang đẩy nhanh tiến trình đàm phán để tránh bị áp thuế nặng lên các ngành công nghiệp cốt lõi. Tuy nhiên, tiến độ lại đang bị kìm hãm vì một mối đe dọa không kém phần đáng sợ: Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẵn sàng áp thêm nhiều mức thuế, kể cả khi các thỏa thuận đã đạt được.
Cuộc đua ký kết thỏa thuận và chiến lược “thuế đáp trả”
Ngày 8/4, Trump công bố kế hoạch áp dụng thứ gọi là “thuế quan đối ứng” để phản ứng trước các hành vi thương mại bị cho là không công bằng từ các quốc gia khác. Dù đồng ý tạm hoãn trong 90 ngày để tạo điều kiện cho các thỏa thuận thương mại, Nhà Trắng vẫn phát đi tín hiệu cứng rắn.
“Tôi biết có những nước đang đàm phán một cách thiện chí. Nhưng họ cũng nên hiểu rằng, nếu chúng tôi không đạt được thỏa thuận vì sự ngoan cố, thì mọi thứ có thể quay lại mức thuế của ngày 2/4,” Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent phát biểu trên Bloomberg Television.
Trong khi đó, các quốc gia như Ấn Độ, Việt Nam, Nhật Bản, EU và Malaysia đang gấp rút đàm phán để tránh mức thuế có thể lên tới hàng chục phần trăm. Nhưng điều khiến họ lo ngại hơn cả là những động thái mới từ chính quyền Trump – cụ thể là kế hoạch áp thuế tiếp theo đối với các ngành mà Mỹ cho là thiết yếu cho an ninh quốc gia.
Thuế an ninh quốc gia: Rào cản kép trong đàm phán
Những đợt thuế quan mới sắp tới được xây dựng trên cơ sở điều tra từ Bộ Thương mại Mỹ về các mặt hàng như gỗ, khoáng sản, đồng và các khoáng chất chiến lược. Nếu các cuộc điều tra này kết luận nhập khẩu gây rủi ro cho an ninh quốc gia, thì Nhà Trắng sẽ có cơ sở pháp lý để kích hoạt thuế trong vài tuần tới.
Ngoài ra, các cuộc điều tra về dược phẩm, vi mạch bán dẫn và thiết bị điện tử cũng đang diễn ra, với khả năng hoàn tất trong tháng tới – mở đường cho các đợt thuế mới. Theo ông Bessent, đây là những mức thuế riêng biệt, không nằm trong vòng đàm phán hiện tại, và được thực hiện theo Mục 232, Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962.
Tuy vậy, các ngành này – cùng với ô tô và thép – vốn là xương sống trong nền xuất khẩu của các đối tác lớn như Nhật Bản, EU và Ấn Độ. Điều đó khiến họ lo sợ rằng kể cả khi đạt thỏa thuận về thuế đối ứng, vẫn sẽ bị đánh thuế an ninh sau đó khiến lợi ích từ thỏa thuận ban đầu bị vô hiệu hóa.
Nỗi lo đặc biệt tại các cường quốc xuất khẩu
Liên minh châu Âu đặc biệt lo ngại về dược phẩm – mặt hàng xuất khẩu số 1 sang Mỹ. Các cuộc đàm phán song phương chưa làm rõ liệu thuốc men có được miễn thuế hay không. Thủ tướng Đức Friedrich Merz kêu gọi tập trung vào các ngành then chốt: ô tô, hóa chất, dược phẩm và cơ khí.
“Nay là lúc cần những quyết định nhanh chóng về bốn trong số năm ngành quan trọng,” ông Merz phát biểu. “Chúng tôi không cần cái tốt nhất, chúng tôi cần cái cần thiết nhất.”
Với Ấn Độ, đây là vấn đề sinh tử: năm ngoái, nước này xuất khẩu gần 13 tỷ USD dược phẩm, và Mỹ là thị trường lớn nhất. Nhật Bản và Hàn Quốc thì đau đầu với thuế thép và ô tô – trong khi Washington vẫn chưa thấy đủ tiến bộ về mở cửa nông sản Nhật Bản.
Các quốc gia như Việt Nam, Malaysia, Hàn Quốc và Indonesia cũng có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi thuế lên vi mạch và thiết bị điện tử – từ máy tính đến điện thoại. Gỗ và sản phẩm gỗ như tủ bếp cũng có thể bị đánh thuế, gây tổn thất lớn cho chuỗi cung ứng tại Đông Nam Á.
Đặc quyền miễn thuế: Giấc mơ có thể tan vỡ?
Nhiều nước cố gắng đàm phán để được miễn trừ khỏi các mức thuế tương lai. Nhưng giới chức Mỹ tỏ ra không mặn mà. Một số người cho rằng những mức thuế này là “bất khả xâm phạm”, là cốt lõi để bảo vệ năng lực công nghiệp nội địa. Nếu đồng ý miễn trừ, thì chính phủ sẽ vấp phải sự phản đối từ các nghiệp đoàn và làm suy yếu lập luận về an ninh quốc gia.
Nick Iacovella, Phó Chủ tịch Tổ chức Liên minh Thịnh vượng Mỹ, cảnh báo: “Nếu chính quyền đang phát miễn trừ cho những ngành trọng yếu, họ đang phát đi thông điệp rằng đây không thực sự là vấn đề an ninh.”
Tuy nhiên, trong nội bộ chính quyền Trump, cũng có những dấu hiệu linh hoạt. Thỏa thuận khung với Anh công bố vào tháng 5 là ví dụ. Theo đó, Anh được miễn thuế ô tô ở mức xuất khẩu lịch sử, cùng với việc giảm thuế cho các mặt hàng hàng không như động cơ Rolls-Royce – có hiệu lực từ ngày thứ Hai tuần này.
Thỏa thuận này khiến EU, Nhật Bản và nhiều nước khác tìm cách đàm phán một “thỏa thuận kiểu Anh” – nhưng họ gặp trở ngại lớn: quy mô xuất khẩu.
Ông Jamieson Greer – Đại diện Thương mại Mỹ được cho là đã nói điều khoản miễn trừ của Anh không phải là tiền lệ. Peter Harrell, cựu quan chức thời Biden, nhận định: “Anh chỉ xuất khẩu khoảng 100.000 xe mỗi năm sang Mỹ, trong khi Nhật, EU và Hàn Quốc gộp lại xuất khẩu 3,5 triệu xe trong năm 2024.” Việc miễn trừ với con số như vậy sẽ “triệt tiêu” hiệu lực thuế 25% với ô tô.
Hỗn loạn thông tin và những thoả thuận mập mờ
Hiện tại, chính phủ các nước đang cực kỳ thận trọng. Không ai muốn ký kết thỏa thuận hôm nay, để rồi phải đối mặt với mức thuế mới ngày mai. Quyết định cuối cùng về tính hợp pháp của thuế đối ứng cũng chưa được tòa án đưa ra, dự kiến trong mùa thu năm nay.
Ông Jake Colvin, Chủ tịch Hội đồng Ngoại thương Quốc gia Mỹ, cho biết: “Các nước muốn sự chắc chắn trong đàm phán. Nhưng với các cuộc điều tra 232 chưa kết thúc, sự chắc chắn vẫn là điều xa vời.”
Một phần nguyên nhân của sự rối loạn là do các cuộc đàm phán đang được điều phối bởi nhiều bộ phận khác nhau. Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ do ông Greer dẫn đầu phụ trách thuế và các vấn đề thương mại. Còn thuế an ninh theo mục 232 thuộc về Bộ Thương mại, vốn đang ôm hàng loạt cuộc điều tra và nhiệm vụ khác. Các quan chức nước ngoài cho biết họ không nhận được tín hiệu rõ ràng từ phía Mỹ, cũng không biết ai là người có quyền quyết định cuối cùng.
Chuyên gia phân tích Philip Luck từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế nhận định: “Chính phủ các nước đang vô cùng bối rối và thất vọng vì bị đàm phán với nhiều đầu mối khác nhau. Người thì nói thế này, người lại nói khác. Tất cả các thỏa thuận đều được nói là phụ thuộc vào Trump. Có vẻ như... chẳng ai thực sự là người chịu trách nhiệm.”
shared via nytimes,
