“Điệu nhảy rồng - voi”: Khi New Delhi tìm lại nhịp với Bắc Kinh
19/08/25
 |
| Modi gặp nhà lãnh đạo Trung Quốc, Tập Cận Bình, và tổng thống Nga, Vladimir Putin |
Trong nhiều năm, Thủ tướng Narendra Modi đã nỗ lực gắn kết Ấn Độ với Mỹ và tìm cách kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc tại châu Á. Tuy nhiên, những căng thẳng thương mại mới đây với Washington lại đang vô tình thúc đẩy New Delhi tìm đường nối lại quan hệ với Bắc Kinh.
Rạn nứt bất ngờ giữa Ấn Độ và Mỹ
Đầu tháng này, chính quyền Trump đe dọa tăng gấp đôi thuế nhập khẩu với hàng hóa Ấn Độ, nâng mức thuế lên tới 50%, với lý do New Delhi tiếp tục nhập khẩu dầu từ Nga. Động thái này ngay lập tức tạo ra một cú sốc, đe dọa phá hỏng nhiều năm hợp tác chiến lược ngày càng sâu sắc giữa hai nền dân chủ lớn.
Sự hợp tác đó vốn được thúc đẩy bởi mục tiêu chung: ngăn chặn tham vọng toàn cầu của Trung Quốc, từ lĩnh vực an ninh đến công nghệ. Tuy nhiên, căng thẳng thương mại khiến niềm tin chính trị giữa New Delhi và Washington lung lay, mở ra cơ hội cho Bắc Kinh tận dụng.
Manoj Kewalramani, chuyên gia về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tại Viện Takshashila ở Bangalore, nhận định: “Một sự rạn nứt trong lòng tin chính trị giữa Ấn Độ và Hoa Kỳ chính là lợi thế cho Trung Quốc. Ở Bắc Kinh, hẳn có nhiều người đang thấy hả hê khi nhìn vào vấn đề thương mại này”.
Tái khởi động quan hệ Trung - Ấn
Kể từ cuộc gặp giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Thủ tướng Modi tại Kazan (Nga) vào tháng 10 năm ngoái, quan hệ Trung - Ấn đã có những bước tiến rõ rệt. Đây là lần đầu tiên hai nhà lãnh đạo trực tiếp đối thoại kể từ hội nghị năm 2019, trước khi bùng nổ cuộc đụng độ biên giới đẫm máu tại dãy Himalaya.
Kể từ đó, hai nước đã khởi động lại nhiều kênh trao đổi: nới lỏng hạn chế thị thực, khôi phục một phần các chuyến bay, và trong tháng 6, Bắc Kinh cho phép các đoàn hành hương Ấn Độ sang Tây Tạng. Thậm chí, hai bên đang bàn thảo việc mở lại ba cửa khẩu thương mại dọc đường biên núi non hiểm trở.
Đầu tuần này, Ủy viên Quốc vụ kiêm Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã có chuyến thăm New Delhi đầu tiên sau hơn ba năm, nhằm thảo luận về biên giới, thương mại và hợp tác kinh tế. Ngoại trưởng Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar khẳng định: “Hai quốc gia nay tìm cách tiến lên sau giai đoạn khó khăn trong quan hệ. Khi hai dân tộc lớn nhất thế giới gặp nhau, chắc chắn các vấn đề quốc tế sẽ được bàn đến. Điều quan trọng hiện nay là duy trì và củng cố sự ổn định cho nền kinh tế toàn cầu”.
Trong tháng này, ông Modi sẽ có chuyến công du Trung Quốc lần đầu tiên sau bảy năm, dự hội nghị thượng đỉnh an ninh khu vực tại Thiên Tân, nơi quy tụ ông Tập cùng Tổng thống Nga Vladimir Putin. Việc ba lãnh đạo đều có mâu thuẫn ở mức độ khác nhau với Washington cho thấy sự hình thành một diễn đàn đối trọng.
Bắc Kinh chào đón với sự thận trọng
Dù bày tỏ sự lạc quan, Trung Quốc vẫn tiếp cận sự xoay trục của Ấn Độ với thái độ dè dặt. Ông Tập gần đây gọi quan hệ Trung - Ấn là “điệu nhảy rồng - voi”, mang ý nghĩa biểu tượng về sự hài hòa. Tuy vậy, Bắc Kinh vẫn tăng cường củng cố biên giới bằng các tuyến đường, mạng lưới đường sắt và thậm chí là xây dựng các ngôi làng có thể phục vụ quân đội.
Ngoài biên giới, hai nước còn cạnh tranh gay gắt tại Ấn Độ Dương, khu vực trọng yếu trong Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) của Bắc Kinh nhằm mở rộng mạng lưới chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trung Quốc lo ngại Ấn Độ đang rời bỏ chính sách không liên kết truyền thống để xích lại gần Washington, đặc biệt qua sự tham gia vào nhóm Bộ Tứ (Quad) gồm Ấn Độ, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Úc. Việc hội nghị thượng đỉnh Bộ Tứ cuối năm nay có diễn ra ở Ấn Độ hay không phụ thuộc vào khả năng hàn gắn rạn nứt thương mại với Mỹ, một quan chức New Delhi tiết lộ.
Truyền thông nhà nước Trung Quốc không bỏ lỡ cơ hội bình luận. Tờ Global Times, cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản, cho rằng chuyến thăm sắp tới của ông Modi tới Trung Quốc chứng tỏ Washington thất bại trong nỗ lực lôi kéo New Delhi vào chiến lược kiềm chế Bắc Kinh.
Những toan tính chiến lược của New Delhi
Bất chấp tín hiệu hạ nhiệt, vẫn còn nhiều mâu thuẫn lớn ngăn cách hai cường quốc châu Á: tranh chấp biên giới dài hơn 3.300 km, mối quan hệ thân thiết của Trung Quốc với Pakistan – đối thủ lâu đời của Ấn Độ, cũng như tham vọng của New Delhi trong việc trở thành điểm đến thay thế cho các nhà sản xuất toàn cầu đang rời bỏ Trung Quốc.
Cựu Đại sứ Ấn Độ tại Bắc Kinh, Vijay Gokhale, cho rằng sự bất ổn do chính sách của Trump khiến Trung Quốc trở thành một đối trọng quan trọng, không chỉ với Ấn Độ mà cả nhiều nước đang phát triển. Trong một bài viết trên The Times of India, ông nhận định: “Trung Quốc ngày nay đang trở nên hấp dẫn hơn bất kỳ thời điểm nào trong 5 năm qua, như một nguồn vốn, công nghệ và đối tác chống biến đổi khí hậu”.
Tuy vậy, các nhà phân tích cảnh báo Bắc Kinh sẽ không nhượng bộ nhiều trong các lợi ích cốt lõi, bao gồm cả mối quan hệ quân sự chặt chẽ với Pakistan. Lin Minwang, chuyên gia về Nam Á tại Đại học Phục Đán (Thượng Hải), nhấn mạnh: “Nếu Ấn Độ muốn cải thiện quan hệ, Trung Quốc sẵn sàng đón nhận. Nhưng Bắc Kinh sẽ không hy sinh lợi ích quốc gia hay thay đổi lập trường để chiều theo chính sách ngoại giao của New Delhi”.
Thực tế, chính phủ Modi cũng thận trọng. Nhiều quan sát viên cho rằng New Delhi không quên trải nghiệm cay đắng khi quá tin tưởng vào ông Tập trong quá khứ. Vì vậy, những bước đi hiện tại được đánh giá là tính toán chiến lược hơn là sự thay đổi căn bản.
Cân bằng trong môi trường đa cực
Trong bối cảnh thế giới ngày càng đa cực, Ấn Độ phải xoay xở để giữ vững vị thế vừa hợp tác, vừa cạnh tranh. Thủ tướng Modi buộc phải tận dụng mọi cơ hội, ngay cả khi phải cân bằng giữa Washington, Bắc Kinh và Moscow.
Bắc Kinh cũng nhìn nhận động thái hiện tại của New Delhi như một phép thử. Sự cải thiện quan hệ có thể chỉ là bước đi chiến thuật nhằm giảm sức ép từ chính quyền Trump, hoặc cũng có thể mở ra giai đoạn hợp tác sâu rộng hơn.
shared via nytimes,
