Khi Trump chạm vào điểm yếu nhất của châu Âu
11/12/25
Trong ngày Chủ nhật u ám tại Paris, tờ Le Monde ví sự kiện tuần qua như “cuộc ly hôn hoàn tất”. Ở Munich, Süddeutsche Zeitung chạy tít: “Trump tuyên chiến với châu Âu.” Tâm lý chấn động ấy bùng lên sau khi Nhà Trắng công bố Chiến lược An ninh Quốc gia 2025, tài liệu đặt lại toàn bộ nền tảng liên minh xuyên Đại Tây Dương.
Theo văn bản này, châu Âu đang sa lầy dưới áp lực di cư ồ ạt, chìm trong hệ thống quản trị bị EU thao túng và suy giảm khả năng tái tạo dân số. Những quốc gia từng định hình lịch sử phương Tây, theo cách diễn giải của Washington, không chỉ đối mặt với tụt dốc kinh tế mà còn đứng trước nguy cơ “xóa mờ văn minh”. Trong tương lai không xa, tài liệu cảnh báo: không rõ các nước châu Âu có còn duy trì được năng lực kinh tế - quân sự đủ mạnh để trở thành những đồng minh đáng tin cậy hay không.
Lời buộc tội hay lời biện hộ cho châu Âu?
Phản ứng giận dữ nhanh chóng lan rộng. Giới phê phán ở cả hai bờ Đại Tây Dương tố Trump phá vỡ NATO, kéo Mỹ vào tranh luận về nhập cư và bản sắc, những lĩnh vực họ cho rằng chỉ kích hoạt định kiến sắc tộc.
Nhưng đọc kỹ, những đoạn viết về châu Âu lại mang sắc thái khác: giống lời bảo vệ hơn là công kích. Washington khẳng định châu Âu “có ý nghĩa chiến lược và văn hóa sống còn đối với Mỹ”. Điều mà nhiều người phẫn nộ bỏ qua là sự phân biệt giữa châu Âu - một không gian địa lý và văn minh hình thành từ lý tính Hy Lạp và tôn giáo Trung Đông và Liên minh châu Âu, một cấu trúc 33 năm tuổi, đang thử nghiệm mô hình siêu quốc gia đặt quyền lực ở Brussels cao hơn các quốc gia dân tộc.
Trong con mắt của nhiều người dân, EU đã trở thành biểu tượng của một tầng lớp quan liêu hậu-dân chủ. Khối này làm suy yếu sự chính danh của các chính phủ tại Paris hay Rome, nhưng lại không thể thay thế vai trò cốt lõi của họ trong quốc phòng, ngân sách hay kiểm soát biên giới - đơn giản vì cử tri chưa bao giờ trao cho EU quyền lực đó. Những gì EU chiếm được chủ yếu đến từ các thời điểm khủng hoảng: khủng hoảng đồng euro, đại dịch, hay cuộc chiến Ukraine.
Chiến lược an ninh của Trump nhìn EU như một mối nguy không vì thù địch mà vì sự bất tài. Theo tài liệu, Brussels hút kiệt nguồn lực và tinh thần của các đồng minh châu Âu trong khi tuyên bố mình mang lại sức mạnh và thống nhất. Điều nghiêm trọng hơn là việc hòa 27 quốc gia thành một không gian gần như không biên giới, nơi dòng di cư lớn trở nên gần như bất khả ngăn chặn.
Khi nhân khẩu học xoay chuyển cán cân liên minh
Tài liệu thẳng thắn liên kết biến động dân số với thay đổi bản chất quốc gia. Tài liệu viết: “Trong vài thập niên tới, hoàn toàn có khả năng một số thành viên NATO sẽ trở thành quốc gia có đa số dân ngoài châu Âu. Từ đó, chưa chắc họ còn nhìn thế giới và liên minh với Mỹ giống như những quốc gia ký Hiệp ước NATO ban đầu.”
Điều gây phẫn nộ nhất thực ra lại là luận điểm khiêm tốn nhất: chiến lược này không phân biệt chủng tộc, không nói nhóm dân tộc nào tốt hơn. Nó chỉ bác bỏ ảo tưởng các quốc gia là những “tấm bảng trắng” luôn giữ nguyên bản sắc bất chấp thay đổi nhân khẩu.
Trường hợp nước Pháp là minh họa rõ nhất. Tỷ lệ người gốc Arab và Hồi giáo tăng mạnh, kéo theo ảnh hưởng chính trị rõ rệt. Năm 2024, liên minh do La France Insoumise dẫn đầu, dưới sự điều hành của Jean-Luc Mélenchon, chiến thắng bầu cử Quốc hội, dù không đạt đa số để thành lập chính phủ. Đảng này cổ vũ chính sách tái phân phối mạnh tay, bảo vệ cộng đồng nhập cư và đưa ra lập trường chống Israel dữ dội.
Không có gì bất hợp pháp trong lựa chọn ấy. Nhưng nếu Pháp vẫn là một nền dân chủ, quốc gia này sẽ ngày càng đối lập với chủ nghĩa Zionism và từ đó trở thành đồng minh ít tương thích hơn với Mỹ. Nhận định ấy không hàm ý đánh giá tiêu cực về người Hồi giáo; nó chỉ thừa nhận mặt bằng chung để xây dựng liên minh đang thu hẹp.
Giải pháp gây tranh cãi của Trump
Nhận diện vấn đề là một chuyện, giải pháp mà Trump đưa ra lại mở ra một trận tuyến khác. Tổng thống đề xuất “bồi đắp sức kháng cự với quỹ đạo hiện tại của châu Âu ngay trong lòng các quốc gia châu Âu”, nghĩa là Washington sẽ ủng hộ các lực lượng “yêu nước”, phản đối tiến trình hội nhập EU. Điều này có thể bao gồm cả Alternative for Germany, đảng dân túy cánh hữu đang bị một số chính đảng Đức đề xuất cấm hoạt động.
Chỉ trích lập tức nổ ra. Hạ nghị sĩ Gregory Meeks, đảng Dân chủ New York, cho rằng chiến lược này “vứt bỏ hàng thập kỷ lãnh đạo giá trị của Mỹ để đổi lấy một thế giới quan vô nguyên tắc”.
Nhưng thực tế không hẳn vậy. Chiến lược mới chỉ theo đuổi một hệ giá trị khác. Nếu các chính quyền trước thân EU, thì Trump chỉ đơn giản đứng về phía đối lập. Nhớ lại năm 2016, Tổng thống Barack Obama từng vận động chống Brexit và cảnh báo Anh sẽ đứng “cuối hàng” trong các thỏa thuận thương mại nếu rời EU.
Trong các chiến lược trước đây, Mỹ cũng từng đặt văn hóa và nhân khẩu làm yếu tố nền tảng cho liên minh, chỉ khác ở chỗ hệ tư tưởng khi ấy tán dương “đa dạng là sức mạnh”. Obama xem Mỹ gắn bó “không thể tách rời” với nền kinh tế toàn cầu và đề cao tính mở của hệ thống đó.
Toàn cầu hóa đổi màu, chiến lược cũng phải đổi theo
Sau hơn một thập niên, mặt trái xã hội của toàn cầu hóa lộ rõ: bất bình đẳng, suy giảm tầng lớp trung lưu, đứt gãy chuỗi cung ứng căn bản. Vì vậy, một chiến lược an ninh ngày nay đương nhiên sẽ khác. Trump cáo buộc các chính quyền tiền nhiệm đặt cược “sai lầm và tàn phá” vào toàn cầu hóa và tự do thương mại – những lực kéo, theo ông, làm rỗng nền công nghiệp Mỹ, từ đó suy yếu sức mạnh kinh tế – quân sự của quốc gia.
Điều khiến nhiều người đặt câu hỏi là sự mâu thuẫn bề ngoài: chiến lược mới kêu gọi “chủ nghĩa hiện thực linh hoạt”, tránh chủ nghĩa lý tưởng dẫn Mỹ vào những can thiệp thất bại. Nếu Mỹ sẵn sàng chấp nhận chủ nghĩa bộ lạc ở Saudi Arabia để duy trì quan hệ, vậy vì sao lại không tôn trọng việc châu Âu chọn mô hình hợp nhất và tự do đi lại? Liệu điều này có phải đạo đức kép?
Có hai lời đáp. Thứ nhất, những giá trị của văn minh châu Âu – từ tự do, pháp quyền đến cá nhân tự chủ – là nền tảng mà Mỹ cam kết bảo vệ khi NATO ra đời năm 1949. Những giá trị ấy tạo sự gắn kết thực sự cho liên minh. Ngược lại, liên minh với Saudi Arabia dựa trên nhu cầu địa chiến lược, không liên quan đến giá trị do vương triều Wahhabi theo đuổi.
Thứ hai, lý do đơn giản hơn nhiều: Mỹ đang gắn chặt vào sự suy yếu của châu Âu. Lịch sử châu Âu từng nhiều lần rơi vào thoái trào nhưng đều vượt qua – từ cuộc xâm lược của người Moor, chiến tranh với đế chế Ottoman, các đại dịch, đến Napoleon hay Hitler. Nhưng không giai đoạn nào làm xói mòn văn hóa, suy giảm ý chí và đứt gãy tính liên tục lịch sử của châu Âu như ba thập niên rưỡi trật tự tự do quốc tế kiểu Mỹ.
Sự phẫn nộ của người châu Âu có lẽ xuất phát từ điều cay đắng này: họ đang chứng kiến Mỹ thương tiếc một nền văn minh mà chính họ được Mỹ khuyến khích tự tay làm suy tàn.
shared via nytimes,
