Thị trường đang "nóng bỏng tay" – liệu có đang bước vào một cú "melt-up" nguy hiểm?
04/08/25
Cú hồi phục bất ngờ của thị trường giữa làn sóng bất ổn
Mặc cho những bất ổn do các chính sách thuế quan mạnh tay và tài khóa gây tranh cãi từ chính quyền Trump, thị trường chứng khoán Mỹ vẫn đang thể hiện một sức bật khó tin. Chỉ số S&P 500 từng giảm tới 18,9% hồi đầu năm, nhưng sau đó nhanh chóng phục hồi và hiện đã quay trở lại mức được đánh giá là đắt đỏ.
Các nhà giao dịch dường như liên tục phớt lờ những cú sốc mà lẽ ra, trong những năm trước, có thể đã kéo thị trường vào một chu kỳ suy giảm dài hạn. Thay vì sụp đổ, giá cổ phiếu lại tăng trở lại, thậm chí tăng mạnh. Trước đây, nỗi lo lớn là nguy cơ thị trường “meltdown” sụp đổ. Nhưng giờ đây, một kịch bản trái ngược đang dần hiện rõ: “melt-up” khi thị trường tăng vọt quá mức và thiếu cơ sở vững chắc.
Định giá cổ phiếu chạm ngưỡng đáng lo ngại
Theo nhiều chỉ số định giá, thị trường đang bước vào vùng rủi ro. So với thu nhập doanh nghiệp, tài sản hay quy mô của toàn nền kinh tế, giá cổ phiếu đang cao bất thường. Dù chưa đạt đến mức bong bóng dot-com của cuối thập niên 1990 và đầu 2000, nhưng sự đắt đỏ hiện tại khiến nhiều người không khỏi bất ngờ đặc biệt khi xét đến loạt chính sách gây sốc từ Nhà Trắng.
Tuần qua, thuế quan lại trở thành tâm điểm. Những thông báo từ chính quyền Trump diễn ra dồn dập: thuế sẽ tăng, rồi lại trì hoãn, rồi lại áp lên đồng, rồi lại đàm phán giảm, hoặc biến thành cố định... Tất cả khiến giới đầu tư khó xác định hướng đi. Tuy nhiên, thị trường dường như vẫn tiêu hóa được. Sau vài cú vấp nhẹ, chỉ số lại hồi phục và thậm chí cao hơn đầu năm rất nhiều.
“Không lợi nhuận, càng hấp dẫn”
Một dấu hiệu khác cho thấy thị trường đang “quá đà”, như hãng nghiên cứu tài chính độc lập Bespoke Investment Group nhận định, là cổ phiếu của các công ty không có lợi nhuận lại tăng nhanh hơn cả những công ty có lãi cao.
Bespoke lưu ý: “Nói chung, đối với cổ phiếu của những doanh nghiệp thua lỗ, càng lỗ nặng thì lợi nhuận đầu tư lại càng cao.” Ví dụ điển hình là Aeva Technologies - một công ty chuyên sản xuất cảm biến cho robot, xe tự hành và drone. Dù lỗ nặng, cổ phiếu của công ty này trong chỉ số Russell 3000 đã tăng hơn 500% trong năm nay.
Những câu chuyện hấp dẫn về tương lai, hơn là hiệu quả hiện tại, đang thu hút trí tưởng tượng của nhà đầu tư. Và khi kỳ vọng lên cao, định giá trở thành điều thứ yếu. Như Bespoke cảnh báo: “Đây là một hiện tượng không bền vững. Định giá dù sao cũng chỉ hỗ trợ được đến một mức nhất định, trước khi xu hướng đảo chiều.”
Trường hợp Nvidia: Kỳ vọng AI đẩy giá lên trời
Ngay cả các công ty có lợi nhuận tốt như Nvidia cũng đang được định giá ở mức “trên trời”. Nvidia trở thành công ty đầu tiên đạt mốc vốn hóa 4.000 tỷ USD, nhờ vào việc thiết kế các con chip phục vụ trí tuệ nhân tạo - thứ đang được thị trường coi như vàng.
Tuy nhiên, giá cổ phiếu Nvidia rất cao: tỷ lệ giá/thu nhập (P/E) lên tới hơn 50 lần, theo FactSet. Nghĩa là nhà đầu tư phải bỏ ra hơn 50 USD cho mỗi USD lợi nhuận mà công ty tạo ra. So với đầu năm 2023 - thời điểm P/E còn tới 250 lần thì đây có vẻ là “rẻ”. Nhưng định giá hiện tại vẫn cho thấy nhà đầu tư đang kỳ vọng Nvidia sẽ tăng trưởng lợi nhuận với tốc độ ánh sáng suốt nhiều thập kỷ tới. Điều này khiến không ít chuyên gia nghi ngờ về tính bền vững.
Bài học từ bong bóng dot-com và “cơn sốt hưng phấn phi lý”
Định giá cao không trực tiếp gây ra sụp đổ, nhưng trong lịch sử, chúng thường báo hiệu rắc rối. Alan Greenspan - chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) từng cảnh báo một cách ẩn dụ vào tháng 12/1996: “Làm sao chúng ta biết được khi nào sự hưng phấn phi lý đã đẩy giá tài sản lên quá mức, khiến chúng trở nên dễ bị tổn thương bởi các đợt co rút bất ngờ và kéo dài?”
Lúc ấy, thị trường có phản ứng nhẹ, nhưng sau đó lại tăng vọt. Mãi đến tháng 3/2000, bong bóng công nghệ mới vỡ tung.
Khái niệm “irrational exuberance” (hưng phấn phi lý) giờ đây đã trở thành thuật ngữ quen thuộc ở Phố Wall. Nhà kinh tế Robert Shiller, từng đoạt giải Nobel, còn dùng nó làm tựa đề sách. Còn “melt-up” - sự bùng nổ thiếu kiểm soát tuy ít phổ biến hơn nhưng đang có nguy cơ trở thành chủ đề thời sự nóng hổi.
Melt-up hay meltdown: Hai kịch bản đối lập
Ngân hàng HSBC cảnh báo gần đây: “Đà tăng nóng ở các tài sản rủi ro vẫn tiếp diễn.” Theo họ, có hai viễn cảnh đang hình thành: hoặc là thị trường tiếp tục melt-up vì sự lạc quan thái quá của nhà đầu tư, hoặc sẽ meltdown vì các diễn biến bất ổn liên tục, phần lớn đến từ chính sách chính quyền Trump.
HSBC viết: “Các nhà phân tích đã hạ kỳ vọng lợi nhuận doanh nghiệp xuống mức mà phần lớn công ty có thể vượt qua. Điều này tạo ra công thức hoàn hảo để tiếp tục melt-up trên diện rộng.”
Chuyên gia Edward Yardeni, nhà kinh tế độc lập Phố Wall, cũng dùng “melt-up” trong các phân tích của mình. Theo ông, thị trường hiện tại “đúng là đang melt-up rồi.”
Ông nhận định: “Hãy nhìn cú sụt giảm đầu năm và cách nó được đảo ngược. Đó là một melt-up.” Thị trường đang “rất giàu”, và nhà đầu tư lại đang “tin tưởng” rằng AI là công nghệ kỳ diệu tiếp theo.
Trong một email, ông đưa ra xác suất chủ quan về kịch bản thị trường: 60% khả năng thị trường tăng tiếp, 25% khả năng bước vào thị trường gấu (giảm điểm dài hạn) do suy thoái, và 15% khả năng xảy ra melt-up. Nếu xảy ra melt-up, giá cổ phiếu có thể tăng mạnh trên một nền tảng thiếu ổn định khiến lợi nhuận ngắn hạn cực cao nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ sụp đổ lớn nếu có biến cố bất ngờ.
Cẩn trọng với sự phấn khích quá mức
Có câu châm ngôn, thường được gán cho nhà kinh tế John Maynard Keynes: “Thị trường có thể bất hợp lý lâu hơn bạn có thể duy trì khả năng thanh toán.” Dù chưa chắc ông từng nói vậy, nhưng câu này vẫn rất đúng thời điểm hiện tại.
Tác giả bài viết thừa nhận lo lắng về melt-up nhưng hiếm khi cảm thấy đủ tự tin để thay đổi danh mục đầu tư vì điều đó. Chỉ trong một số thời điểm hiếm hoi khi có cú xoay chính sách rõ ràng từ Fed như giảm mạnh lãi suất giữa thị trường gấu, hoặc tăng cao lãi suất khi nền kinh tế quá nóng thì mới dám chắc rằng thị trường đã chạm đáy hay đạt đỉnh. Còn hiện nay, trong nhiệm kỳ hai của Trump, mọi khả năng đều có thể xảy ra: thị trường có thể tăng tiếp, giảm mạnh hoặc biến động dữ dội.
Chiến lược của ông là giữ vững danh mục dài hạn bằng các quỹ chỉ số toàn cầu đa dạng, kết hợp với trái phiếu và tiền mặt (nhiều trong quỹ thị trường tiền tệ) để làm vùng đệm. Năm nay, ông tăng tỷ trọng đệm đó.
Dù có tầm nhìn dài hạn, ông hy vọng thị trường đi theo lộ trình bình ổn hơn. Không ai mong muốn chứng kiến cảnh thị trường lao dốc, ngay cả khi chưa định rút tiền trong vài thập kỷ. Quan trọng hơn, nhiều người đặc biệt là những ai sắp nghỉ hưu - không thể chịu đựng nổi một cú crash. Và sụp đổ thị trường thường kéo theo suy thoái kinh tế.
Melt-up rõ ràng dễ chịu hơn meltdown. Nhưng nếu sau đó là crash, thì hậu quả cũng chẳng kém. Điều tốt nhất là có một thị trường bấp bênh vừa phải, nhưng đi lên theo thời gian. Đó mới là điều có lợi cho hầu hết mọi người.
shared via nytimes,
