Indiamerica: Liên minh nửa vời nhưng đầy tiềm năng
24/09/25
Khi Ngoại trưởng Antony Blinken đáp xuống Bắc Kinh, dư luận tưởng đó sẽ là tâm điểm ngoại giao của Mỹ tuần qua. Nhưng thực tế, chuyến thăm Washington của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi mới là sự kiện địa chính trị quan trọng nhất. Gặp Tổng thống Joe Biden, phát biểu trước Quốc hội, và ký kết hàng loạt thỏa thuận kinh tế – quân sự, ông Modi đã biến chuyến đi này thành bước ngoặt trong mối quan hệ Mỹ - Ấn.
Một loạt thỏa thuận bất ngờ
Danh mục hợp tác mới trải dài từ sản xuất công nghệ cao tới quốc phòng:
- General Electric sẽ sản xuất chung động cơ F414 với Hindustan Aeronautics cho tiêm kích Tejas.
- Ấn Độ đặt hàng máy bay không người lái MQ-9B SeaGuardian từ General Atomics.
- Hải quân Mỹ có thể sửa chữa tàu lớn tại các xưởng đóng tàu Ấn Độ.
- Mỹ và Ấn cùng cam kết tăng hợp tác trong chuỗi cung ứng bán dẫn, mạng viễn thông mở RAN, và các cuộc tập trận chung.
- Applied Materials công bố trung tâm thương mại hóa bán dẫn tại Ấn Độ, còn Lam Research sẽ đào tạo 60.000 kỹ sư.
- Doanh nghiệp Ấn Độ đầu tư hơn 2 tỷ USD vào Mỹ, gồm nhà máy pin mặt trời ở Colorado, thép tại Ohio và cáp quang tại South Carolina.
- Washington nới điều kiện visa cho lao động Ấn Độ.
Ngoài ra, hai bên còn thảo luận mở rộng chia sẻ thông tin tình báo, hậu cần quân sự, và các cuộc tập trận liên quân. Modi cũng gặp Elon Musk, người úp mở kế hoạch sản xuất xe điện tại Ấn Độ.
Tóm lại: Mỹ đầu tư vào công nghiệp Ấn, Ấn đầu tư ngược lại vào Mỹ, hai bên bán vũ khí, hợp tác không gian, mở cửa thị trường lao động.
Quan hệ kinh tế – chiến lược bùng nổ
Theo Tanvi Madan (Brookings), đây chỉ là phần nổi của tảng băng. Từ sau Covid, Mỹ đã trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Ấn Độ, khi thương mại hàng hóa tăng vọt. Song song, cộng đồng Ấn kiều tại Mỹ – hơn 4 triệu người, nhóm có thu nhập và trình độ cao nhất nước Mỹ – tạo thành cầu nối bền chặt. Tầng lớp này ngày càng xuất hiện nhiều trong công nghệ, khoa học, chính trị và văn hóa, củng cố sợi dây gắn kết giữa hai xã hội.
Biden gọi đây là “một trong những mối quan hệ định hình thế kỷ 21”; Modi thì tuyên bố “bầu trời không phải là giới hạn”.
Cốt lõi quan hệ Mỹ - Ấn có hai trụ: kinh tế và Trung Quốc. Doanh nghiệp Mỹ muốn đa dạng chuỗi cung ứng, tránh phụ thuộc Bắc Kinh, nên Ấn Độ với lực lượng lao động khổng lồ và thị trường 1,4 tỷ dân là ứng viên quan trọng. Ngược lại, một Ấn Độ giàu mạnh giúp cân bằng sức mạnh Trung Quốc ở châu Á.
Trung Quốc: động lực ngầm
Đối với New Delhi, mối đe dọa không phải Pakistan, mà là Trung Quốc. Bắc Kinh từng thắng Ấn Độ trong cuộc chiến năm 1962, vẫn tuyên bố chủ quyền nhiều vùng lãnh thổ và áp lực quân sự ở biên giới Himalaya. Chiến lược “vành đai – căn cứ” của Trung Quốc tìm cách bao vây Ấn Độ. Trong bối cảnh Nga suy yếu, Mỹ gần như là đối trọng duy nhất mà Ấn có thể dựa vào.
Phía Mỹ cũng tính toán tương tự. Không ai kỳ vọng New Delhi nhảy vào một cuộc xung đột ở Đài Loan, nhưng chỉ cần Ấn Độ đủ mạnh, Trung Quốc sẽ mất một đối tượng dễ bắt nạt.
Trở ngại: Modi và ký ức Chiến tranh Lạnh
Tuy nhiên, liên minh này chưa phải “hôn nhân chính thức”. Một số nghị sĩ cấp tiến ở Washington tẩy chay bài phát biểu của Modi, cáo buộc ông chống Hồi giáo và làm xói mòn dân chủ. Các tổ chức quốc tế cũng gióng lên hồi chuông: Freedom House hạ Ấn Độ từ “Tự do” xuống “Phần nào tự do”; V-Dem liệt kê Ấn vào nhóm “tự do thoái lui mạnh nhất 10 năm qua”; Chỉ số dân chủ của The Economist nói “các cơ quan dân chủ đang mục ruỗng”.
Những chỉ trích tập trung vào Đạo luật Quốc tịch 2019 (CAA) loại trừ người Hồi giáo, việc siết chặt báo chí, đại học và tổ chức nhân quyền. Rủi ro: 14% dân số Hồi giáo có thể cảm thấy bị gạt ra ngoài.
Về phía Ấn Độ, bóng ma lịch sử cũng ám ảnh: trong Chiến tranh Lạnh, Mỹ bắt tay Pakistan, thậm chí nhắm mắt trước cuộc thảm sát 3 triệu người ở Bangladesh năm 1971. Niềm tin với Washington chưa thể tuyệt đối.
Bài học từ lịch sử
Câu hỏi đặt ra là liệu Mỹ có nên chùn bước? Có lẽ không. Trong Thế chiến II, Washington bắt tay Stalin; trong Chiến tranh Lạnh, từng liên minh tạm thời với Mao. Đó là những “cái bắt tay với quỷ” cần thiết để đối phó hiểm họa lớn hơn. So với Mao hay Stalin, Modi vẫn là nhà lãnh đạo dân cử của một nền dân chủ, dù chưa hoàn hảo.
So sánh cũng rõ ràng: Ấn Độ “phần nào tự do”, Trung Quốc nằm trong nhóm ít tự do nhất thế giới. Modi có thể đe dọa xã hội dân sự, nhưng Tập Cận Bình đã xây dựng nhà nước giám sát toàn trị và giam giữ 1 triệu người Duy Ngô Nhĩ. Trước lựa chọn giữa Modi và Tập, cán cân nghiêng rõ về New Delhi.
Cách tiếp cận khôn ngoan
Vậy Mỹ nên làm gì? Thay vì công khai chỉ trích, Washington cần khéo léo góp ý kín đáo, dùng vị thế đồng minh để khuyến khích Ấn Độ trở lại với truyền thống dân chủ. Đây là chiến lược mà Biden dường như đang theo đuổi – thân thiện, kín đáo, hiệu quả hơn là lên lớp đạo đức.
Đồng thời, Mỹ cũng nên nhớ: Ấn Độ đang đánh cược không kém gì Mỹ. Từng trải qua thời kỳ khẩn cấp dưới Indira Gandhi, quốc gia này có truyền thống dân chủ đủ sâu để bật dậy. Và một Ấn Độ giàu mạnh, hội nhập, dân chủ hóa sẽ là đồng minh quý giá không chỉ với Mỹ, mà với trật tự quốc tế.
Indiamerica – khởi đầu mới
“Indiamerica” – cái tên mới xuất hiện – chưa phải liên minh chính thức, nhưng rõ ràng đã hình thành mối quan hệ nửa vời, toàn diện và bền chặt. Nền tảng là thương mại tăng tốc, kiều dân năng động, hợp tác công nghệ – quốc phòng, và trên hết, lợi ích chung trong việc cân bằng Trung Quốc.
Thách thức về nhân quyền hay ký ức chiến lược cũ vẫn còn, nhưng các lực đẩy cấu trúc – kinh tế, địa chính trị, xã hội – đều hướng Mỹ và Ấn tới cùng một con đường. Như Biden nói, đây là quan hệ định hình thế kỷ. Như Modi nhấn mạnh, bầu trời chưa phải giới hạn.
shared via noahpinion,
