Dưới bóng Trump, Ấn Độ và Liên minh châu Âu tăng tốc liên kết thương mại
28/01/26
 |
| Tính cấp thiết của thỏa thuận thương mại giữa châu Âu và Ấn Độ đã gia tăng trong những tháng gần đây khi Tổng thống Donald Trump tiếp tục đe dọa áp thuế cao hơn. Ảnh: Punit Paranjpe/Agence France-Presse |
Sau gần 20 năm đàm phán, Liên minh châu Âu và Ấn Độ đã đạt được thỏa thuận thương mại sâu rộng mà giới chức hai bên gọi là “người mẹ của mọi hiệp định thương mại”. Thỏa thuận này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn phản ánh tái cấu trúc chiến lược trong trật tự toàn cầu đang bị xáo trộn.
Thỏa thuận ra đời trong bối cảnh bất ổn
Thứ Ba, lãnh đạo Liên minh châu Âu và Ấn Độ đã chính thức công bố thỏa thuận thương mại, khép lại gần hai thập kỷ thương lượng đứt quãng. Thời điểm đạt được thỏa thuận mang tính quyết định, khi cả hai bên đều cảm nhận rõ áp lực từ thế giới ngày càng khó đoán dưới tác động chính sách “Nước Mỹ trên hết” của Tổng thống Donald Trump.
Dù hiệp định thương mại tự do cuối cùng vẫn cần vượt qua các vòng rà soát pháp lý tại Brussels và New Delhi, thỏa thuận này đã kết nối khối kinh tế lớn nhất thế giới với nền kinh tế lớn tăng trưởng nhanh nhất. Điều đó diễn ra trong bối cảnh Mỹ ngày càng bị xem là đối tác kinh tế kém ổn định, còn Trung Quốc đang tràn ngập thị trường toàn cầu bằng hàng hóa giá rẻ.
Thông báo được đưa ra sau khi bà Ursula von der Leyen, Chủ tịch Ủy ban châu Âu, và ông António Costa, Chủ tịch Hội đồng châu Âu, tham dự Lễ Quốc khánh Ấn Độ tại New Delhi với tư cách khách mời danh dự, cùng Thủ tướng Narendra Modi. Đây là sự kiện mang tính biểu tượng cao, thường được New Delhi sử dụng để phát tín hiệu về các ưu tiên chiến lược.
Những con số làm thay đổi cuộc chơi
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của thỏa thuận là việc Ấn Độ đồng ý cắt giảm thuế nhập khẩu ô tô châu Âu xuống mức thấp nhất 10%. Trước đó, Ấn Độ bảo hộ ngành ô tô nội địa bằng các mức thuế lên tới 110% đối với xe nhập khẩu, gần như chặn hoàn toàn cánh cửa cho xe châu Âu.
Bà Ursula von der Leyen viết trên mạng xã hội trong hội nghị thượng đỉnh rằng hai bên đã hoàn tất “người mẹ của mọi hiệp định thương mại”. Bà nhấn mạnh thỏa thuận này tạo ra khu vực thương mại tự do cho 2 tỷ người và cả hai phía đều hưởng lợi. Sau lễ ký kết, bà nói hiệp định sẽ mang lại “an ninh cho người dân trong thế giới ngày càng bất an”.
Thủ tướng Modi gọi đây là “hiệp định thương mại tự do lớn nhất từ trước tới nay của Ấn Độ”, đồng thời cho biết nó ảnh hưởng tới khoảng 1/3 thương mại toàn cầu. Trước đó, ông nói thỏa thuận phản ánh “cam kết chung của Ấn Độ và châu Âu đối với dân chủ và pháp quyền”.
Tác động kinh tế dự kiến
Theo dự báo, thỏa thuận này có thể giúp giá trị hàng hóa mà Liên minh châu Âu xuất khẩu sang Ấn Độ tăng gấp đôi trong vòng sáu năm tới. Phần lớn thuế quan của Ấn Độ đối với máy móc, hóa chất và dược phẩm sẽ được xóa bỏ.
Về phía mình, Ấn Độ giành được nhượng bộ về thuế đối với hàng may mặc xuất khẩu sang châu Âu, cùng cam kết nới lỏng điều kiện để các chuyên gia dịch vụ công nghệ cao của nước này làm việc tại châu Âu.
Các cuộc đàm phán bắt đầu từ năm 2007 nhưng bị đình trệ suốt chín năm kể từ năm 2013, khi cả hai bên đều vấp phải phản đối từ những nhóm nhạy cảm nhất, đặc biệt là nông dân.
Để đạt được thỏa thuận, một số điểm gây tranh cãi đã được gác lại. Ấn Độ đồng ý hạ thuế với rượu vang, dầu ô liu và bánh kẹo châu Âu, nhưng các mặt hàng nông nghiệp nhạy cảm như thịt bò, gia cầm, gạo và đường bị loại khỏi hiệp định. Liên minh châu Âu cũng cam kết hỗ trợ tài chính cho nỗ lực giảm phát thải carbon của Ấn Độ, nhằm xoa dịu lo ngại về các quy định khí hậu nghiêm ngặt của châu Âu.
Áp lực từ Washington
Sự cấp bách của thỏa thuận gia tăng rõ rệt trong những tháng gần đây, khi cả Ấn Độ và châu Âu phải đối mặt với nguy cơ bị Mỹ áp thuế cao hơn nhằm phục vụ các mục tiêu ngoại giao và kinh tế của Tổng thống Donald Trump.
Ấn Độ không thể đạt được thỏa thuận thương mại với chính quyền Trump kể từ khi Nhà Trắng công bố các mức “thuế đối ứng” hồi tháng 4/2025 đối với hàng chục quốc gia. Tháng 8/2025, tình hình trở nên căng thẳng hơn khi Trump áp thêm mức thuế trừng phạt 25% đối với hàng hóa Ấn Độ vì New Delhi mua dầu Nga, đẩy tổng thuế nhập khẩu đối với hàng Ấn Độ lên 50%.
Ngay cả Liên minh châu Âu, dù đã đạt được thỏa thuận với Mỹ để giảm thuế xuống 15% năm 2025, cũng không tránh khỏi áp lực. Trump từng đe dọa áp thêm 10% thuế đối với nhóm quốc gia châu Âu phản đối nỗ lực của ông nhằm kiểm soát Greenland từ Đan Mạch. Ông chỉ rút lại sau khi đạt được thỏa thuận khung về Greenland với các đối tác châu Âu.
Chiến lược giảm phụ thuộc vào Mỹ
Trước bối cảnh đó, cả châu Âu và Ấn Độ đều tìm cách giảm phụ thuộc vào Mỹ. Liên minh châu Âu gần đây đã ký hiệp định thương mại được đàm phán từ lâu với bốn quốc gia Nam Mỹ. Năm ngoái, Ấn Độ ký thỏa thuận thương mại với Anh, trong đó nước này cũng cắt giảm thuế đối với rượu whisky, rượu gin và ô tô theo hạn ngạch.
Theo bà Jasmin Gröschl, kinh tế gia tại Allianz Investment Management, thỏa thuận với Ấn Độ có thể giúp xuất khẩu của châu Âu tăng thêm hơn 19 tỷ USD/năm và bù đắp gần 1/4 tổn thất xuất khẩu do thuế Mỹ tăng.
Trong năm tài khóa kết thúc tháng 4/2025, tổng giá trị hàng hóa giao thương giữa Ấn Độ và Liên minh châu Âu đạt 136 tỷ USD, so với 132 tỷ USD trong thương mại giữa Ấn Độ và Mỹ, đối tác đơn lẻ lớn nhất của nước này.
Góc nhìn từ New Delhi
Ông Ajay Srivastava, nhà sáng lập Global Trade Research Initiative tại New Delhi, cho rằng các nền kinh tế châu Âu có thể mang lại lợi ích dài hạn cho Ấn Độ hơn Mỹ. Ông nhận xét, xuất khẩu chính của châu Âu sang Ấn Độ là các sản phẩm công nghệ cao như động cơ phản lực, van điều khiển công nghiệp, trong khi hàng nhập khẩu từ Mỹ “quá thô sơ”, chủ yếu là ngô, đậu tương và phế liệu.
Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Ấn Độ sang châu Âu gồm dệt may, hàng may mặc, các sản phẩm dầu tinh chế. Những ngành phụ thuộc vào xuất khẩu, cùng đá quý đã qua chế tác, thảm, thủy sản nuôi trồng, là những lĩnh vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ thuế quan của Mỹ.
Cơ hội cho ngành ô tô châu Âu
Liên minh châu Âu cho biết Ấn Độ đã đồng ý giảm hoặc xóa bỏ thuế đối với 96% hàng hóa xuất khẩu từ châu Âu. Trong đó, Ấn Độ sẽ hạ thuế đối với tối đa 250.000 xe ô tô nhập từ châu Âu.
Việc mở rộng tiếp cận thị trường Ấn Độ có thể mang lại cứu cánh cho ngành ô tô châu Âu, vốn đang chịu áp lực từ chi phí tăng cao, cạnh tranh khốc liệt của các hãng xe Trung Quốc và các yêu cầu khắt khe về bền vững.
Ông Matthias Schmidt, nhà phân tích ngành ô tô châu Âu, cho biết các nhà sản xuất ô tô châu Âu đang chật vật tìm cách bù đắp cho thị trường nội địa trì trệ, vốn hầu như không tăng trưởng kể từ đại dịch Covid-19. Theo ông, họ đang rất cần những thị trường mới.
Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô châu Âu cũng ủng hộ thỏa thuận với Ấn Độ, nơi doanh số xe du lịch hằng năm đã vượt 4 triệu chiếc. Việc dỡ bỏ thuế với linh kiện ô tô cũng sẽ hỗ trợ các hãng châu Âu đã sản xuất tại Ấn Độ.
Volkswagen, Stellantis, BMW, Renault và Mercedes-Benz đều có nhà máy tại Ấn Độ, dù tốc độ tăng trưởng bị hạn chế bởi thuế cao và yêu cầu nghiêm ngặt về nội địa hóa. Năm ngoái, Volkswagen cho biết họ đã đạt mốc sản xuất 2 triệu xe tại Ấn Độ sau 25 năm, với các thương hiệu như Skoda và Audi. Các nhà máy này vừa phục vụ thị trường nội địa, vừa đóng vai trò trung tâm xuất khẩu sang Mỹ Latinh và châu Phi.
shared via nytimes,
