Cách chính quyền Trump tiếp tục “mở khóa” ưu đãi thuế cho giới siêu giàu và tập đoàn lớn
10/11/25
 |
| Đảng Cộng hòa tại Quốc hội ăn mừng việc ký ban hành Đạo luật “One Big Beautiful Bill Act” hồi tháng 7. Đạo luật này đã cắt giảm khoảng 4.000 tỷ USD tiền thuế. Ảnh: Eric Lee |
Trong khi Quốc hội ít có động thái mới về cải cách thuế, “cuộc cải cách ngầm” đang diễn ra ngay trong bộ máy hành chính Mỹ. Với rất ít sự chú ý từ công chúng, Bộ Tài chính và Sở Thuế vụ (IRS) dưới thời Tổng thống Trump đang từng bước ban hành hàng loạt quy định và thông báo mới, mang lại hàng trăm tỷ USD ưu đãi thuế cho các tập đoàn lớn và nhóm nhà đầu tư giàu có nhất.
Các đối tượng hưởng lợi trải rộng từ các quỹ PE khổng lồ, công ty tiền mã hóa, nhà đầu tư bất động sản nước ngoài, tập đoàn bảo hiểm cho tới các tập đoàn đa quốc gia với cấu trúc tài chính phức tạp.
Đòn đánh thẳng vào “thuế tối thiểu doanh nghiệp”
Mục tiêu lớn nhất của loạt động thái này là làm rỗng ruột một đạo luật quan trọng được thông qua năm 2022: thuế tối thiểu doanh nghiệp .
Sắc thuế này được Quốc hội do Đảng Dân chủ dẫn dắt thông qua và Tổng thống Joe Biden ký được thiết kế nhằm chặn tình trạng các tập đoàn như Microsoft, Amazon, Johnson & Johnson… báo lãi khủng với cổ đông nhưng gần như không phải nộp thuế thu nhập liên bang.
Luật yêu cầu các tập đoàn có lợi nhuận bình quân từ 1 tỷ USD/năm trở lên, nếu mức thuế hiệu dụng dưới 15%, sẽ phải nộp thêm thuế tối thiểu. Ban đầu, sắc thuế này được dự báo đem lại 319 tỷ USD trong vòng một thập kỷ, sau đó, sau nhiều nhượng bộ và ngoại lệ, con số đã giảm xuống 222 tỷ USD.
Nhưng kể từ mùa hè vừa qua, chuỗi thông báo và dự thảo quy định mới từ Bộ Tài chính và IRS khiến nhiều chuyên gia dự đoán nguồn thu thực tế sẽ chỉ còn là “cái bóng” của con số 222 tỷ USD.
KPMG trong tài liệu tư vấn gửi khách hàng thậm chí miêu tả loạt hướng dẫn mới đã mở ra “một loạt lựa chọn” cho doanh nghiệp tìm cách tránh CAMT, tạo “độ linh hoạt đáng kể” và cho phép họ “cherry-pick” – tha hồ chọn bộ quy tắc có lợi nhất cho mình.
Ưu đãi mới chồng lên gói cắt giảm 4.000 tỷ USD
Các “quà tặng” qua đường quy định này không diễn ra trong chân không. Chúng chồng lên gói cắt giảm thuế khổng lồ trị giá khoảng 4.000 tỷ USD mà Trump đã ký hồi tháng 7, được thông qua bởi Đảng Cộng hòa.
Gói luật đó:
- Giảm mạnh thuế cho doanh nghiệp và giới siêu giàu.
- Được dự báo làm tăng thâm hụt ngân sách thêm hàng nghìn tỷ USD.
- Đi kèm với các đợt cắt giảm mạnh chi tiêu cho chăm sóc y tế người cao tuổi và phiếu thực phẩm cho người nghèo.
Giờ đây, với các quy định mới từ Bộ Tài chính, chính quyền đang bổ sung thêm hàng trăm tỷ USD ưu đãi thuế cho doanh nghiệp lớn, mà không cần một cuộc bỏ phiếu nào tại Quốc hội.
Daniel Hemel, giáo sư luật tại Đại học New York, nhận xét: khi thực hiện qua con đường cơ quan hành pháp, “bạn có thể cứ thế tặng quà cho một nhóm mà không phải cắt bớt quyền lợi của nhóm khác để bù đắp” – trái ngược với quy trình thông thường khi Quốc hội thông qua đạo luật thuế.
Khi “nhà nước ngầm” trở thành… công cụ cắt thuế
Điểm trớ trêu là chính Trump và Đảng Cộng hòa nhiều năm nay lên án các quan chức liên bang là “deep state” – “nhà nước ngầm” lạm quyền, làm những điều ngoài phạm vi luật cho phép.
Nhưng theo nhiều chuyên gia, Bộ Tài chính dưới thời ông lại đang làm đúng điều đó – chỉ khác là thay vì siết chặt, họ nới lỏng thuế cho giới siêu giàu và các tập đoàn.
Kyle Pomerleau, chuyên gia tại Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI – think tank theo khuynh hướng bảo thủ), nhận xét thẳng: “Bộ Tài chính rõ ràng đang ban hành những cắt giảm thuế không được luật hóa. Quốc hội mới là nơi định ra luật thuế. Bộ Tài chính đã phá vỡ nguyên tắc hiến định đó khi tự cho mình nhiều quyền định hình cấu trúc thuế hơn những gì luật cho phép.”
Một người phát ngôn Bộ Tài chính phản bác rằng các bước đi mới là “cách tiếp cận thực tế, hỗ trợ đầu tư và năng lực cạnh tranh của Mỹ”, thay thế “ma trận tuân thủ” thời Biden – thứ được cho là khiến doanh nghiệp ngập trong thủ tục. Tuy nhiên, Bộ không trả lời câu hỏi liệu họ có vượt quá thẩm quyền pháp lý hay không.
Quan trọng hơn: khác với luật thuế do Quốc hội thông qua, Bộ Tài chính không phải công khai ước tính số thu ngân sách sẽ mất đi trước khi ký ban hành các quy định mới, cũng không cần đề xuất cắt chi hay tăng thu ở chỗ khác để bù đắp.
Chuỗi nhượng bộ: từ bất động sản nước ngoài tới tập đoàn đa quốc gia
CAMT chỉ là “mặt trận” lớn nhất. Song song, trong vài tháng gần đây, Bộ Tài chính và IRS còn:
- Nới ưu đãi thuế cho nhà đầu tư nước ngoài sở hữu bất động sản tại Mỹ.
- Rút lại quy định nhằm ngăn các tập đoàn đa quốc gia lợi dụng kẽ hở để kê khai cùng một khoản lỗ tại nhiều nước, giảm nghĩa vụ thuế trên toàn cầu.
- Như tờ The New York Times từng đưa tin, lùi bước trong cuộc trấn áp là hình thức né thuế tinh vi được các tập đoàn như Occidental Petroleum, AT&T sử dụng – động thái này được ước tính tương đương ít nhất 100 tỷ USD ưu đãi thuế, và có thể còn lớn hơn nhiều.
Những thay đổi này hầu như không được truyền thông chính thức của chính phủ nhắc đến, nhưng được giới tư vấn thuế cho tập đoàn lớn theo dõi sát sao và hoan nghênh.
CAMT: Từ “cây gậy” chống né thuế thành… vỏ rỗng
Khi CAMT được thông qua trong Đạo luật Giảm lạm phát năm 2022, nó nhắm tới một nhóm rất nhỏ – khoảng 80 tập đoàn có lợi nhuận bình quân hơn 1 tỷ USD/năm nhưng có khả năng kéo thuế suất hiệu dụng xuống dưới 15%.
Cơ chế ban đầu khá đơn giản: IRS đối chiếu lợi nhuận mà doanh nghiệp báo cho cổ đông. Nếu thuế thực nộp trên khoản lợi nhuận đó dưới 15%, CAMT sẽ “kích hoạt”, đánh thêm phần thiếu.
Nhưng từ giai đoạn soạn thảo luật, lobby doanh nghiệp đã nhảy vào rất mạnh. Nhiều ngoại lệ được “gài” vào phút chót:
- Cho phép khấu trừ đặc biệt cho doanh nghiệp đầu tư mạnh vào máy móc nặng, thiết bị hạ tầng.
- Cho phép ưu ái các khoản đầu tư vào băng tần không dây (spectrum) phục vụ các hãng như T-Mobile, Verizon…
Kết quả là dự báo nguồn thu CAMT đã rơi từ 319 xuống 222 tỷ USD trong 10 năm – trước cả khi Bộ Tài chính bắt đầu “bào mỏng” thêm qua đường hướng dẫn.
Động lực mới: “Đẹp” thuế thường, né thuế tối thiểu
Gói luật mà Trump ký hồi tháng 7 được nhiều người gọi mỉa là “One Big Beautiful Bill Act” đã giảm mạnh nghĩa vụ thuế thông thường của các tập đoàn, tổng cộng hơn 1.000 tỷ USD ưu đãi khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.
Nhưng có một “vấn đề phụ”: các khoản giảm thuế đó không đồng thời áp dụng cho CAMT.
Nói cách khác:
- Thuế thường giảm mạnh.
- Thuế thực nộp có nguy cơ tụt dưới mức 15%.
- Nhiều tập đoàn lớn bắt đầu rơi vào diện chịu CAMT – điều mà họ muốn bằng mọi giá tránh.
Hai cái tên nổi bật là Coinbase và Strategy, hai ông lớn trong ngành tiền mã hóa. Đối mặt nguy cơ phải nộp thêm CAMT với hóa đơn tiềm tàng hàng tỷ USD, họ nhanh chóng vận động hành lang để đòi thay đổi cách tính.
Ba luật sư “hạng nặng” dẫn đầu chiến dịch:
- Michael Desmond – từng là cố vấn trưởng IRS dưới thời Trump nhiệm kỳ đầu.
- Andrew Strelka – từng là cố vấn thuế cấp cao thời Biden.
- Eugene Scalia – cựu Bộ trưởng Lao động dưới thời Trump.
Mục tiêu của họ là yêu cầu Bộ Tài chính/IRS cho phép loại trừ “lãi đánh dấu theo thị giá” (mark-to-market gains) – tức phần tăng giá của các tài sản đầu tư chưa bán – khỏi cơ sở tính CAMT.
Ngày 30/9, IRS chấp thuận, thậm chí còn nhắc đích danh “tài sản số” (digital assets) trong văn bản.
Kết quả:
- Strategy lập tức thông báo không còn dự kiến nằm trong diện chịu CAMT, sau khi trước đó từng cảnh báo khả năng đối mặt khoản thu bổ sung nhiều tỷ USD.
- Coinbase công khai ủng hộ cách tiếp cận mới của chính quyền Trump với CAMT.
Thượng nghị sĩ Ron Wyden, nhân vật dẫn đầu phe Dân chủ tại Ủy ban Tài chính Thượng viện, chỉ trích gay gắt: “Các công ty tiền mã hóa có nghĩa vụ nộp thuế nhưng không hài lòng, nên họ chạy đến chính quyền Trump xin một ngoại lệ đặc biệt.”
Từ năng lượng, bảo hiểm tới PE: Làn sóng “giảm án” dây chuyền
Không chỉ tiền số, nhiều ngành khác cũng đang được “giảm án” dưới CAMT:
- Cheniere Energy, tập đoàn xuất khẩu khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) khổng lồ, tiết lộ trong hồ sơ gửi cơ quan chứng khoán rằng nhờ thông báo mới nhất của Bộ Tài chính, họ được hoàn lại 380 triệu USD CAMT đã nộp trước đó.
- Các công ty bảo hiểm được hưởng quyền linh hoạt mới trong sử dụng khoản lỗ thuế (tax losses), bao gồm việc dùng lỗ từ các năm trước để giảm nghĩa vụ CAMT hiện tại.
- Các quỹ PE – đặc biệt là Blackstone – đã vận động Tài chính Mỹ từ đầu 2023 để “gài” các điều khoản có lợi trong quy định thực thi CAMT. Mùa hè này, phần lớn yêu cầu đó đã được chấp thuận, giúp họ có “tự do đáng kể” trong cách tính nghĩa vụ thuế.
Luật sư thuế Monte Jackel, đánh giá thẳng: “Họ về thực chất đang bãi bỏ cả đạo luật CAMT thông qua đường quy định.”
Tác động kép: Thâm hụt phình to, chuẩn mực lập pháp bị xói mòn
Các chuyên gia ước tính, hàng trăm tỷ USD thuế sẽ không bao giờ chảy vào ngân sách nếu chuỗi “nới tay qua quy định” này tiếp diễn, bên cạnh khoản thiếu hụt khổng lồ từ gói cắt giảm thuế do Quốc hội thông qua.
Không chỉ là câu chuyện ngân sách, nhiều người lo ngại “tiền lệ pháp lý”:
- Quốc hội đặt ra luật để siết thu thuế với nhóm nhỏ doanh nghiệp siêu lợi nhuận.
- Sau đó cơ quan hành pháp, dưới áp lực vận động, dần dần bào mòn nội dung luật qua các văn bản hướng dẫn, ngoại lệ, “linh hoạt”, đến mức sắc thuế mới chỉ còn mang tính biểu tượng.
Với hệ thống thuế vốn đã chằng chịt kẽ hở, CAMT từng được kỳ vọng là “đường vòng” để buộc các tập đoàn lớn không thể vừa báo lãi khủng với phố Wall lại gần như trắng thuế với Washington. Nhưng với những gì đang diễn ra trong các hành lang Bộ Tài chính và IRS, “đường vòng” đó đang bị bít lại… theo hướng có lợi cho chính những người mà luật nhắm đến.
shared via nytimes,
