Trung Quốc đẩy mạnh mua sắm iPhone và đồ gia dụng: Điều gì xảy ra khi trợ cấp chấm dứt?
15/07/25
Một chương trình trị giá 42 tỷ USD đang thúc đẩy tiêu dùng tại Trung Quốc, nhưng dấu hiệu rút dần ngân sách từ một số thành phố đang dấy lên câu hỏi lớn về tính bền vững của chiến lược kích cầu này.
Gói trợ cấp 42 tỷ USD: Kích cầu mạnh tay giữa bối cảnh kinh tế mong manh
Trong một cửa hàng điện tử tại Thiên Tân, Zhan Demi chăm chú lựa chọn chiếc iPhone mới để thay thế thiết bị cũ đã quá tải dung lượng vì ảnh và video của con nhỏ. Yếu tố khiến bà ra quyết định không nằm ở nhu cầu cá nhân, mà là nhờ vào chính sách đổi cũ lấy mới với trợ cấp từ chính phủ Trung Quốc.
Năm 2025, chính quyền Bắc Kinh đã rót tới 42 tỷ USD vào một chương trình trợ cấp tiêu dùng – gấp đôi con số của năm trước – nhằm thúc đẩy chi tiêu trong bối cảnh nền kinh tế trì trệ, chiến tranh thương mại với Hoa Kỳ vẫn chưa hạ nhiệt và thị trường bất động sản tiếp tục sa sút.
Chương trình cho phép người dân đổi các sản phẩm điện tử, phương tiện, và đồ gia dụng cũ để nhận mức giảm giá từ 15% đến 20%, đặc biệt ưu đãi với sản phẩm tiết kiệm năng lượng. Smartphone, máy tính bảng và đồng hồ thông minh cũng được đưa vào danh sách ưu đãi trong năm nay.
Sức mua tăng bất ngờ, một số địa phương bắt đầu rút chương trình
Hiệu ứng từ chương trình đã thể hiện rõ trong chỉ số bán lẻ tháng 5, với mức tăng 6,4%, vượt xa kỳ vọng của giới kinh tế và chủ yếu nhờ vào sức mua của điện thoại thông minh cùng thiết bị gia dụng.
Tuy nhiên, mức độ hưởng ứng quá cao cũng kéo theo rủi ro cạn kiệt ngân sách. Thành phố Trùng Khánh (hơn 30 triệu dân) và một số địa phương khác đã tạm dừng hoặc cắt giảm trợ cấp trong tháng 6 để chờ mở lại ở giai đoạn hai. Đây không phải là kết thúc, nhưng là dấu hiệu rõ rệt cho thấy chính sách này có giới hạn.
Theo ngân hàng đầu tư Nhật Bản Nomura, tiêu dùng có thể sẽ giảm 0,4 điểm phần trăm trong nửa cuối năm 2025, và gần một điểm phần trăm trong nửa đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm trước.
Tiêu dùng được "đánh thức", nhưng không dễ duy trì
Zhan, người tiêu dùng tại Thiên Tân, không chỉ mua iPhone mà còn sắm thêm điều hòa và đồ gia dụng tiết kiệm điện với mức giảm tới 20%. Nhưng đồng thời, chị cũng cắt giảm chi tiêu ở các lĩnh vực khác, như chuyển sang pha cà phê tại nhà thay vì mua với giá đã tăng từ 1,4 USD lên 2 USD mỗi cốc.
“Khi kinh tế khó khăn, nhiều người thất nghiệp hoặc bị giảm lương, thì chuyện tiết kiệm và cân nhắc từng đồng là lẽ thường,” chị nói.
Thói quen tiết kiệm cao độ của người Trung Quốc vốn đã là trở ngại lâu dài với mục tiêu tăng tiêu dùng nội địa. Giờ đây, với tốc độ tăng trưởng chậm lại, công ăn việc làm chất lượng giảm sút và thị trường nhà đất tụt dốc – vốn là nơi trú ẩn chính của dòng tiền tiết kiệm – thì việc khơi thông dòng chảy chi tiêu trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Trong khi đó, các giải pháp truyền thống như đầu tư hạ tầng không còn hiệu quả như trước. Các chính quyền địa phương đã ngập trong nợ sau hàng thập kỷ xây dựng sân bay, cầu đường, ga tàu. Căng thẳng thương mại với Mỹ và lo ngại toàn cầu về hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc cũng hạn chế khả năng đẩy mạnh xuất khẩu.
Tín hiệu mạnh mẽ từ chính phủ: "Trung Quốc cần thành siêu cường về tiêu dùng"
Trước những thách thức đó, chính phủ Trung Quốc thể hiện quyết tâm rõ rệt hơn trong việc chuyển trọng tâm sang tăng tiêu dùng nội địa.
Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới tổ chức ở Thiên Tân, Thủ tướng Lý Cường tuyên bố sẽ tăng cường các sáng kiến nhằm thúc đẩy cầu nội địa, cam kết đưa Trung Quốc trở thành “siêu cường tiêu dùng” song song với vị thế nhà máy toàn cầu.
Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định chính quyền sẽ “phát huy tối đa tiềm năng tiêu dùng của người dân” để ứng phó với tác động từ cuộc chiến thương mại với Mỹ.
Những giải pháp bổ trợ: Từ trợ cấp trực tiếp đến an sinh xã hội
Nhằm hỗ trợ thêm cho các hộ gia đình, chính quyền Trung Quốc còn triển khai một kế hoạch khác trong năm nay: trợ cấp thường niên 500 USD cho mỗi trẻ em dưới 3 tuổi trong gia đình. Theo Zichun Huang, chuyên gia kinh tế tại Capital Economics, đây là dấu hiệu chuyển đổi tư duy sang hỗ trợ tiêu dùng trực tiếp, và có thể là bước khởi đầu cho nhiều chính sách tương tự.
Tuy nhiên, rào cản lớn nhất vẫn là hệ thống an sinh xã hội hạn chế. Dù phần lớn người dân có bảo hiểm y tế và hưu trí, nhưng quyền lợi thực tế thấp và các khoản đồng chi trả lớn. Hơn nữa, phần đông 200 triệu lao động tự do và công việc ngắn hạn (gig workers) không được bảo hiểm thất nghiệp hay tai nạn lao động.
Tâm lý thắt lưng buộc bụng vẫn ám ảnh
Tại một cửa hàng xe hơi của hãng BYD, nhân viên kinh doanh Zhang Dylan ghi nhận doanh số có cải thiện nhẹ nhờ chương trình đổi xe cũ. Nhưng anh thẳng thắn cho biết: “Không còn cảnh khách xếp hàng chờ nửa năm như cách đây 2–3 năm.”
Anh và vợ từng mua nhà vào năm 2019 với giá 265.000 USD, nay đã mất gần một nửa giá trị. Câu chuyện của anh là điển hình cho nỗi lo tài chính của nhiều hộ gia đình trung lưu Trung Quốc đang "kẹt vốn" trong bất động sản.
“Lý do khiến người dân ngại chi tiêu? Vì kiếm tiền bây giờ quá khó,” anh nói.
Tại trung tâm thương mại Thiên Tân, Wang Mingke, nhân viên cửa hàng Xiaomi, chia sẻ rằng doanh số smartphone đã tăng từ 20 máy/tháng lên hơn 30 máy, thậm chí có thời điểm đạt 50 máy/tháng nhờ trợ cấp. Dù vậy, “chỉ một cú hích nhỏ thôi chưa đủ. Khi thu nhập giảm, người ta sẽ cân nhắc trước mỗi quyết định mua sắm.”
shared via nytimes,
