Ấn Độ và chiến lược dầu mỏ: Từ người mua bất đắc dĩ đến đối tác chiến lược của Nga
01/08/25
 |
| Một nhà máy lọc dầu thô ở Kochi, Ấn Độ, vào năm 2022. Ấn Độ đã mua một lượng dầu gần như liên tục từ Nga trong hai năm qua. Ảnh: R S Iyer |
Kể từ sau cuộc chiến Nga -- Ukraine năm 2022, trong khi các quốc gia phương Tây rút lui khỏi thị trường năng lượng Nga, Ấn Độ lại tiến thẳng vào khoảng trống này và nhanh chóng trở thành một trong những khách hàng lớn nhất của điện Kremlin. Quyết định táo bạo này không chỉ giúp quốc gia Nam Á củng cố vị thế kinh tế mà còn gây nên sóng gió trong các cuộc đàm phán thương mại toàn cầu, đặc biệt dưới thời Tổng thống Donald Trump.
Cơ hội từ khủng hoảng: Ấn Độ tận dụng “món hời” dầu Nga
Tháng 2/2022, sau khi Nga đưa quân vào Ukraine, hầu hết các nước phương Tây đồng loạt áp đặt lệnh trừng phạt kinh tế lên Moscow, trong đó có cắt giảm nhập khẩu năng lượng nhằm gây tổn thất tài chính cho Tổng thống Vladimir Putin bằng cách đẩy giá dầu Nga xuống thấp. Tuy nhiên, khoảng trống mà châu Âu bỏ lại đã tạo ra cơ hội cho các nền kinh tế đang phát triển – và Ấn Độ nắm bắt nhanh hơn tất cả.
Chỉ trong vòng một năm sau cuộc chiến, thị phần dầu Nga trong tổng nhập khẩu dầu thô của Ấn Độ đã tăng từ mức 0,2% lên hơn 45% vào tháng 5/2023, tương đương hơn 2 triệu thùng mỗi ngày – cao thứ hai thế giới, chỉ sau Trung Quốc. Trong khi các nguồn cung truyền thống như Iraq và Ả rập Saudi bị đẩy ra rìa, dầu Nga chiếm lĩnh thị trường Nam Á, trở thành lựa chọn tối ưu cả về giá cả và khối lượng.
Không chỉ có lợi về thương mại, quyết định này còn giúp Ấn Độ duy trì ổn định tiền tệ trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động. Những ông lớn trong ngành lọc hóa dầu như Reliance Group – tập đoàn sở hữu nhà máy lọc dầu lớn nhất thế giới tại bờ Tây Ấn Độ – ghi nhận lợi nhuận vượt bậc, với cổ phiếu tăng đến 34% kể từ khi chiến tranh bắt đầu, trong khi Exxon Mobil hầu như không thay đổi.
Quan hệ lâu đời và toan tính địa chính trị
Ấn Độ và Nga vốn đã có mối quan hệ thương mại vững chắc kéo dài hàng thập kỷ, đặc biệt trong lĩnh vực quốc phòng và năng lượng. Dầu mỏ trở thành điểm gắn kết dễ dàng, khi một bên có trữ lượng khổng lồ và đang bị cô lập, còn bên kia cần nhập khẩu để đáp ứng nền kinh tế đang tăng trưởng.
Đặc biệt, các nhà máy lọc dầu của Ấn Độ được thiết kế phù hợp với loại dầu thô nặng và có hàm lượng lưu huỳnh cao từ Nga – điều khiến việc chuyển sang nguồn cung khác trở nên đắt đỏ và phức tạp về mặt kỹ thuật. Điều này giải thích vì sao ngay cả khi khối lượng mua từ Nga gần đây có giảm nhẹ, các chuyên gia vẫn cho rằng bất kỳ sự thay đổi toàn diện nào cũng sẽ tốn kém và gây bất ổn trong nước.
Tổ chức phân tích năng lượng Kpler nhận định: “Một bước ngoặt buộc phải rời khỏi dầu Nga sẽ vô cùng tốn kém, phức tạp và gây tranh cãi chính trị.”
Cú đánh bất ngờ từ Trump
Bối cảnh bỗng chốc thay đổi khi Tổng thống Donald Trump, trong phát biểu gần đây, lên án Ấn Độ vì mua “quá nhiều dầu từ Nga” và đe dọa áp thuế trừng phạt bổ sung, ngoài mức thuế 25% đang có hiệu lực. Đây là lần đầu tiên Trump nhắm vào hoạt động thương mại dầu mỏ giữa Ấn Độ và Nga – một chủ đề từng được ông “ngó lơ” trong nhiệm kỳ trước, bất chấp nhiều chỉ trích khác về chính sách thương mại của Ấn Độ.
Tuyên bố này giáng một đòn vào Thủ tướng Narendra Modi, người đang nỗ lực đàm phán giảm căng thẳng thương mại với Mỹ. Với mong muốn cân bằng thâm hụt thương mại 44 tỷ USD với Washington, các nhà đàm phán Ấn Độ từng cân nhắc tăng cường nhập khẩu dầu và khí đốt từ Mỹ như một “cử chỉ thiện chí”. Tuy nhiên, nếu thực hiện bây giờ, điều đó sẽ bị xem như một sự khuất phục trước áp lực chính trị – điều đi ngược lại hình ảnh “kiên cường” mà ông Modi xây dựng trong nước.
Sự việc càng phức tạp hơn khi Trump còn đăng tải trên mạng xã hội các phát ngôn mang tính miệt thị: “Tôi không quan tâm Ấn Độ làm gì với Nga. Họ có thể kéo nền kinh tế chết chóc của mình đi xuống cùng nhau, tôi mặc kệ.” Ông cũng tuyên bố Mỹ đang chuẩn bị ký thỏa thuận với Pakistan để khai thác dầu, và bóng gió rằng “có thể một ngày nào đó Pakistan sẽ bán dầu cho Ấn Độ”.
Phản ứng từ Ấn Độ và tương lai khó đoán
Bất chấp những tuyên bố mang tính đe dọa từ Mỹ, các quan chức Ấn Độ nhấn mạnh vấn đề dầu Nga chưa từng xuất hiện trong các vòng đàm phán thương mại gần đây. Ajay Srivastava – cựu quan chức thương mại và hiện là người sáng lập Viện Nghiên cứu Thương mại Toàn cầu tại New Delhi – bác bỏ lập luận của Trump, cho rằng dầu Nga giá rẻ là yếu tố then chốt giúp Ấn Độ kiểm soát lạm phát trong thời kỳ biến động toàn cầu.
Ông Srivastava nhận định: “Ấn Độ đã tránh được cái bẫy của một thỏa thuận thiên lệch và điều đó là thành công.”
Tuy nhiên, với rủi ro thuế quan mới từ Mỹ và căng thẳng ngoại giao ngày càng tăng, Ấn Độ sẽ phải đối mặt với bài toán hóc búa trong việc cân bằng giữa lợi ích kinh tế ngắn hạn và vị thế chính trị dài hạn. Khi các liên minh địa chính trị đang dịch chuyển nhanh chóng, dầu mỏ không chỉ là nhiên liệu mà còn là đòn bẩy thương lượng chiến lược của các cường quốc mới nổi.
shared via nytimes,
