Châu Âu mắc kẹt giữa Xi Jinping và Donald Trump
05/08/25
 |
| Các container vận chuyển trên toa tàu phẳng, tại cảng Hamburg, Đức |
Từ cơ hội liên kết đến thế kẹt chiến lược
Đã từng có thời điểm, nhiều nhà lãnh đạo châu Âu tin rằng nhiệm kỳ của Donald Trump với chính sách áp thuế quyết liệt có thể là lý do để Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc xích lại gần nhau về kinh tế. Khi đó, các kế hoạch tăng thuế của Trump dường như không phân biệt EU – một đồng minh lâu đời của Mỹ với Trung Quốc, đối thủ chính của vị thế thống trị toàn cầu của Washington.
Tuy nhiên, thực tế diễn ra hoàn toàn trái ngược. Thay vì tạo đà liên kết, EU giờ đây bị siết chặt trong gọng kìm địa chính trị giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Tại Brussels, các quan chức đang chạy đua để đạt được một thỏa thuận thương mại cơ bản với phía Mỹ trước khi chính quyền Trump áp thuế diện rộng có thể giáng đòn nặng nề lên nền kinh tế châu Âu. Đồng thời, EU cũng gây sức ép với Trung Quốc để yêu cầu nước này ngừng hỗ trợ Nga, hạn chế trợ cấp quy mô lớn cho ngành công nghiệp trong nước, và kiềm chế dòng hàng hóa giá rẻ tràn vào thị trường châu Âu.
Dẫu vậy, trong bối cảnh hệ thống thương mại toàn cầu liên tục biến động, EU cũng không thể đánh mất quan hệ với Trung Quốc - cường quốc sản xuất hàng đầu thế giới. Khối này cần giữ được một mức độ ổn định tương đối trong quan hệ song phương.
Hội nghị thượng đỉnh trong nghi ngại và kỳ vọng thấp
Lãnh đạo EU dự kiến sẽ đến Bắc Kinh dự hội nghị thượng đỉnh vào cuối tháng 7 dù lịch trình vẫn đang thay đổi liên tục. Kỳ vọng cho cuộc gặp này không cao. Dù phía Trung Quốc quảng bá chính sách thương mại đa phương của Donald Trump đang đẩy châu Âu vào vòng tay Bắc Kinh, nhưng thực tế là rạn nứt giữa hai bên đang ngày càng sâu sắc.
“Không tồn tại ‘lá bài Trung Quốc’ cho châu Âu,” Liana Fix - chuyên gia về châu Âu tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) nhận định.
Bức tranh căng thẳng hiện rõ trước khi Wang Yi, bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc, đến Brussels để gặp gỡ các lãnh đạo EU nhằm chuẩn bị cho hội nghị. Bắc Kinh mô tả cuộc đối thoại là “mang tính xây dựng”, đồng thời phủ nhận sự tồn tại của các mâu thuẫn. Ngược lại, phía EU nhấn mạnh các điểm nghẽn còn dai dẳng, đặc biệt là mất cân đối thương mại.
Mâu thuẫn càng gia tăng. EU ra quyết định cắt giảm ngân sách nhà nước dành cho mua sắm thiết bị y tế từ Trung Quốc, cáo buộc các cơ quan nhà nước Trung Quốc phân biệt đối xử với công ty châu Âu và cần khôi phục mặt bằng cạnh tranh. Ngay sau đó, Trung Quốc tuyên bố sẽ có biện pháp trả đũa.
Cái bắt tay miễn cưỡng giữa lợi ích và cạnh tranh
Bất chấp căng thẳng, EU vẫn trong tình thế “vừa hợp tác, vừa đối đầu” với Trung Quốc. Mối liên kết kinh tế giữa hai bên là sâu rộng. Nhiều quốc gia thành viên EU phụ thuộc mạnh vào nguyên liệu công nghiệp Trung Quốc. Đức, cường quốc kinh tế của châu Âu, có mối quan hệ thương mại lâu đời với Bắc Kinh và vẫn là nhà xuất khẩu lớn vào thị trường này.
Tuy nhiên, xuất khẩu từ EU sang Trung Quốc đang suy giảm, trong khi nhập khẩu từ Trung Quốc lại tăng mạnh. Các sản phẩm giá rẻ từ những hãng bán lẻ như Shein và Temu đang tràn ngập thị trường châu Âu. Đáp lại, giới làm luật EU đang siết chặt các quy định liên quan đến nhập khẩu giá rẻ.
Bên cạnh đó, nhiều lãnh đạo EU cũng chỉ trích gay gắt hệ thống trợ cấp quy mô lớn của các ngân hàng quốc doanh Trung Quốc cho ngành công nghiệp trong nước, khiến các doanh nghiệp châu Âu không thể cạnh tranh ngang bằng.
Không chỉ là câu chuyện thương mại, EU cũng bất mãn với việc Trung Quốc tiếp tục duy trì quan hệ kinh tế với Nga trong bối cảnh chiến tranh Ukraine. Bắc Kinh vẫn nhập khẩu nhiên liệu và hàng hóa Nga, giúp làm suy yếu các gói trừng phạt kinh tế do EU áp đặt.
Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Ngoại giao Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen, mục tiêu của EU không phải là “thoát ly khỏi Trung Quốc”, mà là hướng tới sự tương tác bình đẳng và thiết thực hơn.
EU bị giằng xé bởi hai cực quyền lực
Trong khi Mỹ đang phá vỡ các nguyên tắc của hệ thống thương mại toàn cầu để giảm thâm hụt, tăng thu ngân sách và tái định vị chuỗi sản xuất về nội địa, EU trở thành một thực thể cô độc. Dù gồm 27 quốc gia, tạo thành nền kinh tế lớn thứ ba thế giới, EU lại không có nhiều công cụ để đối phó.
EU vốn được thiết kế để thúc đẩy thương mại xuyên biên giới và vẫn là một trong những tiếng nói mạnh mẽ nhất ủng hộ tự do thương mại. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen gần đây tuyên bố tại họp báo: “Chúng tôi muốn cho thế giới thấy thương mại tự do giữa nhiều quốc gia là khả thi nếu đặt trên nền tảng luật lệ rõ ràng.”
EU tăng cường quan hệ thương mại với các quốc gia có cùng quan điểm như Thụy Sĩ và Canada. Bà Von Der Leyen gợi ý có thể thiết lập hợp tác mới giữa EU và một nhóm 11 nước bao gồm Nhật Bản, Việt Nam và Úc - không có Mỹ hay Trung Quốc trong danh sách.
Tuy nhiên, khi EU đang tìm cách mở rộng ảnh hưởng thương mại, các quan chức lại phải quay về thế phòng thủ. Dù phản đối các chính sách của Mỹ và Trung Quốc, EU lại là bên đang bị tổn thương từ cả hai hướng.
Cho dù đàm phán thương mại với chính quyền Trump đi tới đâu, EU gần như chắc chắn sẽ phải đối mặt với mức thuế cao hơn khi xuất khẩu sang Mỹ so với đầu năm. Washington tuyên bố rõ ràng mức thuế 10% đồng đều là điều “không thể thương lượng”.
Để tránh kịch bản tồi tệ hơn, EU có thể buộc phải nhượng bộ, bao gồm việc cam kết có lập trường cứng rắn hơn với Trung Quốc - điều sẽ khiến quan hệ với Bắc Kinh thêm trắc trở.
Lợi thế đất hiếm và bài toán công nghệ
Gần đây, Trung Quốc nhắc nhở EU về quyền lực của mình trong chuỗi cung ứng toàn cầu bằng việc hạn chế xuất khẩu nam châm đất hiếm - vật liệu quan trọng trong sản xuất ô tô, drone, robot và vũ khí.
Là quốc gia thống trị ngành đất hiếm, Trung Quốc có thể gây thiệt hại nặng nề cho các đối tác khi siết nguồn cung. Ban đầu, các nhà hoạch định chính sách EU hy vọng động thái này sẽ chủ yếu ảnh hưởng đến Mỹ. Nhưng thực tế là nhiều doanh nghiệp châu Âu cũng đang gặp tình trạng trì hoãn kéo dài khi chờ Bắc Kinh phê duyệt đơn hàng đất hiếm.
Nguyên nhân không chỉ đến từ ách tắc hậu cần mà còn liên quan đến mâu thuẫn dài hạn: Trung Quốc yêu cầu các công ty nước ngoài chia sẻ hoặc chuyển giao công nghệ để được vào thị trường nội địa. Ngày nay, các hãng xe và doanh nghiệp châu Âu đang bị bỏ xa bởi đối thủ Trung Quốc trong lĩnh vực xe điện, năng lượng mặt trời và các công nghệ trọng điểm khác.
Do đó, các quan chức EU đang đề nghị các công ty Trung Quốc chuyển giao công nghệ như một phần điều kiện để được tiếp cận thị trường châu Âu.
EU cùng Mỹ hạn chế xuất khẩu thiết bị sản xuất chip tiên tiến cho Trung Quốc - dòng sản phẩm có giá trị dân sự lẫn quân sự. Điều này khiến Bắc Kinh nổi giận. Wang Wentao, bộ trưởng Thương mại Trung Quốc, yêu cầu EU dỡ bỏ hạn chế đối với hàng hóa công nghệ cao, như một điều kiện để nối lại việc xuất khẩu đất hiếm.
Bộ Thương mại Trung Quốc tuyên bố: “Bộ trưởng Wang Wentao hy vọng EU gặp Trung Quốc và thực hiện các biện pháp hiệu quả để tạo thuận lợi, bảo vệ và thúc đẩy thương mại tuân thủ đối với các sản phẩm công nghệ cao.”
Triển vọng mờ mịt và thông điệp cứng rắn từ châu Âu
Tại hội nghị thượng đỉnh Bắc Kinh sắp tới, các quan chức châu Âu có thể sẽ tiếp tục thúc ép Bắc Kinh cải thiện quyền tiếp cận nguồn cung đất hiếm. Jens Eskelund, Chủ tịch Phòng Thương mại châu Âu tại Trung Quốc, cho biết tổ chức này muốn tập trung thuyết phục Bắc Kinh cần có quy định minh bạch, dễ dự đoán hơn và giải quyết các rào cản mà doanh nghiệp nước ngoài đang đối mặt.
Tuy nhiên, triển vọng về một bước ngoặt thực chất trong quan hệ EU - Trung Quốc gần như không có. Tâm thế từ phía châu Âu hiện rất tiêu cực.
Phát biểu tại Hội nghị G7 ở Canada tháng trước, Ursula von der Leyen không ngần ngại tuyên bố rằng Trung Quốc đang theo đuổi một chu kỳ của “sự thống trị, lệ thuộc và tống tiền”.
shared via nytimes,
