Trung Quốc xoay trục giữa tâm bão thương mại Mỹ - Trung
17/09/25
 |
| Công nhân trên dây chuyền sản xuất của nhà máy sản xuất xe điện, nguồn: Gilles Sabrié |
Căng thẳng thương mại leo thang và bế tắc trong đàm phán
Cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc trong năm nay khởi đầu bằng những động thái nhanh và quyết liệt: hai bên liên tục nâng thuế lên mức “ngất ngưởng”. Dù sau đó cả hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đều thể hiện sự kiềm chế để không cắt đứt hoàn toàn dòng chảy thương mại, nhưng tiến triển trong việc giải quyết bất đồng lại rất hạn chế.
Sau bốn vòng đàm phán, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố hai bên sẽ bàn tiếp trong khoảng một tháng nữa. Trong khi nhiều quốc gia nhanh chóng đáp ứng yêu cầu của Tổng thống Donald Trump về việc giảm thuế, Trung Quốc vẫn giữ nhịp điệu riêng và kiên định chiến lược lâu dài.
Xuất khẩu sang Mỹ sụt giảm, nhưng thương mại toàn cầu bùng nổ
Tác động trực diện nhất đến Bắc Kinh là kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ giảm khoảng 15% trong năm nay. Tuy nhiên, điều này không làm chậm guồng máy thương mại của Trung Quốc. Năm ngoái, thặng dư thương mại của nước này với thế giới gần chạm mốc 1.000 tỷ USD – mức hiếm thấy kể từ Thế chiến. Năm nay, con số đó thậm chí còn tăng cao hơn.
Trong tám tháng đầu năm, thặng dư thương mại của Trung Quốc vọt lên 785,8 tỷ USD, so với 612,6 tỷ USD cùng kỳ năm trước. Thặng dư với Đông Nam Á, châu Phi, Mỹ Latinh và châu Âu tăng nhanh chóng. Xe điện Trung Quốc tràn ngập các thị trường mới ở châu Âu và Đông Nam Á, trong khi tấm pin mặt trời giá rẻ lại bùng nổ doanh số tại châu Phi.
Dù chính quyền Trump tuyên bố ngăn dòng hàng hóa “vòng” qua nước khác rồi vào Mỹ, một phần hàng dư thừa từ Trung Quốc vẫn tìm đường đến thị trường Mỹ. Nhờ chiến lược chuẩn bị nhiều năm trước, bao gồm đầu tư hạ tầng tại các nền kinh tế đang phát triển, Bắc Kinh kịp thời tái định hướng thương mại sang các khu vực mới nổi.
Việc duy trì xuất khẩu mạnh mẽ không chỉ giữ cho nền kinh tế tăng trưởng mà còn thúc đẩy đầu tư lớn vào các nhà máy mới phục vụ thị trường toàn cầu.
Nền kinh tế trong nước đối diện nhiều bất ổn
Sự bùng nổ xuất khẩu phần nào che lấp tình trạng yếu kém ở các mảng khác của nền kinh tế Trung Quốc. Khủng hoảng bất động sản kéo dài gây tổn thất nặng nề. Tiêu dùng nội địa sụt giảm, tỷ lệ thất nghiệp trong giới trẻ ở mức cao, trong khi tình trạng giảm phát trở thành nỗi lo thường trực do sản xuất dư thừa và cạnh tranh giá khốc liệt.
Chính phủ áp dụng nhiều biện pháp kích thích: hạ lãi suất, nới lỏng quy định mua nhà, trợ cấp hàng tiêu dùng. Tuy nhiên, hiệu quả chưa rõ rệt. Tháng 8 vừa qua, số liệu cho thấy tiêu dùng bán lẻ và sản lượng công nghiệp đều thấp hơn kỳ vọng, báo hiệu hoạt động kinh tế đang chững lại. Điều này đặt ra thách thức lớn nếu Bắc Kinh muốn đạt mục tiêu tăng trưởng 5% cho cả năm.
Nhờ khả năng kiểm soát chặt truyền thông và internet, chính quyền có thể hạn chế thảo luận công khai về những tổn thất do chiến tranh thương mại gây ra. Đây là một lợi thế giúp họ duy trì lập trường cứng rắn trước Mỹ, tránh bị áp lực dư luận buộc phải nhượng bộ.
Những đòn bẩy quyền lực của Trung Quốc
Dù Mỹ là thị trường tiêu thụ lớn và giàu có nhất, Trung Quốc vẫn nắm trong tay nhiều “con bài” để đối trọng. Ngay sau khi Washington áp thuế nặng hồi tháng 4, Bắc Kinh lập tức trả đũa bằng cách ngừng xuất khẩu đất hiếm và nam châm sang Mỹ.
Nam châm đất hiếm là thành phần không thể thiếu trong nhiều sản phẩm – từ xe hơi, drone, robot sản xuất cho đến tên lửa. Trung Quốc hiện sản xuất khoảng 80% nam châm đất hiếm toàn cầu và gần như độc quyền tinh luyện khoáng chất giúp chúng chịu nhiệt tốt hơn. Tháng 6, Bắc Kinh đồng ý nối lại nguồn cung như một phần của quá trình đàm phán, nhưng nhiều doanh nghiệp Mỹ và cả châu Âu vẫn gặp khó trong việc đảm bảo nguồn hàng. Trung Quốc đồng thời tận dụng đòn bẩy này để gây sức ép lên Liên minh châu Âu, buộc EU cân nhắc gỡ bỏ thuế quan đối với xe điện Trung Quốc.
Ngoài đất hiếm, Trung Quốc gần đây còn ngừng mua đậu tương từ Mỹ – loại nông sản mà nước này chiếm tới 60% nhu cầu nhập khẩu toàn cầu. Đòn cắt giảm này đánh thẳng vào nông dân vùng Trung Tây, nơi vốn được coi là “thành trì” chính trị của Tổng thống Trump.
Thế cân bằng trong cuộc chơi dài hạn
Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung chưa có hồi kết, nhưng những diễn biến vừa qua cho thấy Bắc Kinh kiên quyết theo đuổi chiến lược dài hạn: mở rộng ảnh hưởng kinh tế toàn cầu, giữ tốc độ xuất khẩu và dùng những nguồn lực đặc thù để tạo thế cân bằng với Washington. Với nền tảng đã chuẩn bị trước, Trung Quốc vừa chịu áp lực từ suy yếu nội địa, vừa tận dụng sức mạnh thương mại để chứng minh họ không dễ dàng “chớp mắt” trước các đòn tấn công từ Nhà Trắng.
shared via nytimes,
