Manzhouli: Cửa ngõ biên giới Trung Quốc đang nâng đỡ nền kinh tế Nga
05/08/25
 |
| Mãn Châu Lý là cửa khẩu biên giới chính giữa Nga và Trung Quốc kể từ năm 1900 |
Giao thương nhộn nhịp tại cửa khẩu trọng yếu
Ở thành phố biên giới Manzhouli của Trung Quốc - cửa ngõ thương mại lớn nhất với Nga - hàng đoàn tàu chở gỗ Siberia không ngừng băng qua biên giới để được chế biến thành linh kiện đồ nội thất và đũa ăn. Xe tải chất đầy hạt cải dầu Nga lăn bánh để đến các nhà máy ép dầu canola. Và trong những tòa nhà lộng lẫy trưng bày ô tô cũ, người Nga chen chúc chọn mua xe đời mới mang về quê nhà.
Manzhouli là biểu tượng rõ nét cho sự gắn kết ngày càng sâu sắc giữa hai nền kinh tế. Trung Quốc hiện là khách hàng lớn nhất của dầu mỏ, gỗ và than đá từ Nga, và sẽ sớm trở thành khách hàng dẫn đầu về khí đốt tự nhiên. Tổng kim ngạch thương mại giữa hai nước trong năm ngoái vượt 240 tỷ USD tăng đến hai phần ba so với thời điểm trước cuộc xâm lược Ukraine hồi tháng 2 năm 2022. Trung Quốc còn là nguồn cung chính các loại drone và linh kiện drone phục vụ chiến sự của Nga.
Hỗ trợ mạnh mẽ từ Trung Quốc đã giúp Nga cầm cự được giữa làn sóng cấm vận toàn cầu. Hàng chục quốc gia đã loại Nga khỏi hệ thống tài chính quốc tế, đẩy nền kinh tế nước này vào khủng hoảng. Trong khi đó, Trung Quốc đi theo hướng ngược lại, mở rộng hợp tác và hậu thuẫn Nga về kinh tế lẫn công nghiệp.
Ngoại trưởng Trung Quốc, ông Wang Yi, tuyên bố sau cuộc gặp người đồng cấp Nga Sergey V. Lavrov trong tháng này: “Quan hệ Trung - Nga hiện là mối quan hệ quốc gia lớn ổn định, trưởng thành và mang tầm chiến lược nhất thế giới.”
Trung Quốc đánh đổi quan hệ với châu Âu
Tuy nhiên, sự hậu thuẫn công khai của Trung Quốc dành cho Nga làm tổn hại nghiêm trọng mối quan hệ giữa Bắc Kinh và Liên minh châu Âu (EU). Nếu Trung Quốc giữ khoảng cách với Nga, có thể EU đã nghiêng về phía Bắc Kinh trong bối cảnh Tổng thống Trump đe dọa áp thuế lên hàng hóa châu Âu.
Tại hội nghị thượng đỉnh vừa diễn ra ở Bắc Kinh, các lãnh đạo EU tiếp tục thúc giục Chủ tịch Tập Cận Bình giảm bớt hỗ trợ kinh tế và công nghiệp đối với Nga trong chiến sự tại Ukraine. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cảnh báo: “Lập trường của Trung Quốc về cuộc chiến Ukraine sẽ là yếu tố quyết định mối quan hệ giữa EU và Bắc Kinh.”
Bà nói thêm: “Việc Trung Quốc tiếp tục ủng hộ Nga khiến châu Âu thêm bất ổn và bất an. Chúng ta có thể nói Trung Quốc đang giúp duy trì nền kinh tế chiến tranh của Nga – và điều này là không thể chấp nhận.”
Mối liên kết kinh tế một chiều qua Manzhouli
Tuyến thương mại trọng yếu giữa hai nước đã tồn tại hơn một thế kỷ. Năm 1900, Nga xây dựng tuyến đường sắt chạy qua Manzhouli vào khu vực đông bắc Trung Quốc. Đến nay, tàu hỏa và xe tải vẫn rầm rập qua lại mang theo gỗ thông xây dựng, bạch dương trắng dùng làm đũa, cây aspen dùng đổ bê tông và gỗ du cứng dùng trong hầm mỏ.
Tuy nhiên, dòng chảy thương mại này cũng phản ánh vị thế suy yếu của Nga. Về cơ bản, Nga đang trở thành “vệ tinh kinh tế” của Trung Quốc – chuyên bán nguyên liệu thô và phụ thuộc nặng nề vào hàng hóa tiêu dùng do Bắc Kinh sản xuất.
Xuất khẩu sang Trung Quốc hiện chiếm gần 6% tổng sản lượng kinh tế của Nga – tương đương tỷ lệ của Iran, một quốc gia cũng đang bị cấm vận quốc tế. Mới đây, ông Trump đe dọa sẽ đánh thuế nặng hoặc trừng phạt những quốc gia còn giao thương với Nga, dù ông không nêu đích danh Trung Quốc.
Chiến lược chính thức của Manzhouli là “nguồn cung từ Nga, chế biến tại Trung Quốc” – điều này thể hiện rõ vai trò của Nga là nhà cung cấp nguyên liệu thô cho ngành sản xuất khổng lồ của Trung Quốc. Trong khi Trung Quốc sản xuất 32% hàng hóa công nghiệp toàn cầu thì tỷ lệ của Nga, bao gồm cả sản xuất vũ khí, chỉ là 1,33% (theo Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hiệp Quốc).
Sau chiến tranh Ukraine, xuất khẩu hàng hóa Trung Quốc sang Nga tăng 71%. Người tiêu dùng Nga ngày càng phụ thuộc vào quần áo, đồ điện tử và cả ô tô Trung Quốc.
Sự thay đổi địa chính trị phản ánh trên kệ hàng
Ảnh hưởng của quan hệ nồng ấm này lan rộng khắp Manzhouli. Các kênh truyền hình Nga dần thay thế kênh Mỹ tại các khách sạn địa phương. Các cửa hàng bán rượu vang, vodka và cà phê thương hiệu Stalin, cùng các món lưu niệm như tượng bán thân các lãnh đạo Xô Viết và búp bê matryoshka hình Tổng thống Vladimir V. Putin.
Điều này đánh dấu bước ngoặt trong quan hệ Trung – Nga. Nếu như thập niên 1950, Liên Xô từng giúp Trung Quốc xây nhà máy thép, đường sắt và xí nghiệp vũ khí thì hiện tại, Trung Quốc đã vượt xa với năng lực sản xuất gộp hơn cả Mỹ, Nhật Bản, Đức, Hàn Quốc và Anh cộng lại.
Sự phụ thuộc của Nga vào nguyên liệu thô còn mang lại lợi ích thương mại chiến lược cho Trung Quốc. Bắc Kinh có thể tránh nhập khẩu từ các đồng minh của Mỹ, vốn đang áp thuế cao với hàng Trung Quốc.
Ví dụ, Trung Quốc từng nhập hạt cải dầu từ Canada, nhưng sau khi Canada ủng hộ các chính sách thuế của chính quyền Tổng thống Biden và sau đó là ông Trump, Trung Quốc đáp trả bằng việc đánh thuế 100% lên dầu và bã cải dầu Canada, đồng thời khởi kiện thương mại nhằm vào hạt cải dầu – một trong các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Canada sang Trung Quốc.
Các doanh nghiệp biên giới tận dụng thời cơ
Tại nhà máy của Công ty TNHH Ngũ cốc và Dầu Xinfeng Manzhouli, chỉ cách biên giới chưa đầy một dặm, xe nâng đỏ rực di chuyển nhịp nhàng. Nhà máy hiện đại này tách vỏ và ép hạt cải dầu từ Nga để sản xuất dầu canola.
Huang Baoqiang – giám đốc một xưởng cưa gần đó – cho biết ông nhập khối lượng lớn gỗ từ Siberia để sản xuất tấm giường và linh kiện đồ nội thất. Dù Bộ Tài chính Mỹ cố gắng cấm sử dụng đồng USD trong giao dịch với Nga, ông Huang vẫn thanh toán được bằng nhân dân tệ hoặc rúp thông qua ngân hàng VTB – một trong các tổ chức tài chính lớn nhất Nga, hiện đang bị Mỹ và EU cấm vận.
Tuy nhiên, không phải mọi chuyện đều suôn sẻ. Nga đã cấm xuất khẩu gỗ thông nguyên cây sang Trung Quốc, buộc các xưởng cưa ở Siberia phải bóc vỏ và xẻ thành tấm trước khi xuất khẩu – gây phiền toái cho các doanh nhân như ông Huang. Ngược lại, Trung Quốc cũng áp thuế than đá Nga vào đầu năm ngoái sau khi các mỏ than quốc doanh trong nước tăng sản lượng và phàn nàn về sự cạnh tranh từ Nga.
Căng thẳng thương mại ở thị trường ô tô
Một lĩnh vực gây nhiều căng thẳng hơn cả là thị trường ô tô. Năm 2021, ô tô Trung Quốc không được ưa chuộng tại Nga. Nhưng sau cuộc xâm lược Ukraine, các hãng xe phương Tây đồng loạt rút lui, và các nhà sản xuất Trung Quốc nhân cơ hội giảm giá mạnh.
Theo GlobalData Automotive, đến cuối hè năm ngoái, ô tô Trung Quốc chiếm đến 60% thị phần tại Nga. Điều này khiến các nhà sản xuất Nga thất vọng, vì họ từng hy vọng hưởng lợi từ việc đối thủ phương Tây rút lui.
Kết quả là chính phủ Nga áp mức thu 7.500 USD lên xe nhập khẩu từ Trung Quốc kể từ ngày 1/10 năm ngoái. Tuy nhiên, quy định này có ngoại lệ: không áp dụng cho xe cũ được công dân Nga mua để sử dụng cá nhân.
Trong năm tháng đầu năm nay, xuất khẩu ô tô Trung Quốc sang Nga đã giảm tới 58% so với cùng kỳ năm ngoái. Stephen Dyer – giám đốc mảng ô tô châu Á tại hãng tư vấn AlixPartners – nhận định: “Đây là gáo nước lạnh dội vào tham vọng của các hãng xe Trung Quốc, vốn kỳ vọng Nga là thị trường chiến lược lâu dài.”
Tuy nhiên, các doanh nhân Manzhouli lại nhanh chóng tận dụng lỗ hổng quy định. Chỉ cách biên giới một dãy nhà, một tòa showroom ô tô cũ lộng lẫy vừa được khai trương với cánh cổng đồng khổng lồ và sảnh trần cao tới 24 mét. Nơi đây thu hút khách Nga muốn tránh khoản thuế 7.500 USD bằng cách mua các xe cũ “chỉ vừa sử dụng” – từ BMW, Land Rover, Volkswagen đến các thương hiệu nội địa như Zeekr và Hongqi. Nhân viên tại showroom cho biết họ chỉ bán xe cũ, nhưng những chiếc xe “cũ chỉ một tháng” vẫn có thể mua và vận chuyển về Nga mà không gặp rào cản thuế quan.
shared via nytimes,
